Had de tragische dood van Jeffrey en Emma kunnen worden voorkomen? Die vraag blijft hangen nu blijkt dat de politie vrijdagavond nog bij de vader voor de deur stond. ‘Meer kennis is noodzakelijk, al zal ook daarmee niet elk geval te voorkomen zijn.’
De agenten die vrijdagavond voor de deur stonden bij de vader van Jeffrey (10) en Emma (8) zouden de film maar al te graag terugdraaien. Ze reageerden op een ‘verontrustende’ melding van de moeder van de kinderen, zei sectorhoofd van de politie in Groningen Frank Smilda tijdens een persconferentie over de zaak.
Maar op basis van wat de agenten aantroffen in de woning van de vader in Beerta, ‘werd de afweging gemaakt om niet in te grijpen’, aldus Smilda. Er zou geen acuut veiligheidsrisico zijn geweest.
Nog geen 24 uur later reed de vader met de kinderen het water in. De tragische afloop is ook voor de betrokken agenten pijnlijk, zei politiechef in Noord-Nederland Martin Sitalsing in de talkshow Eva. ‘Iedereen denkt: had ik maar dit, had ik maar dat. Ik weet zeker dat iedereen er een rotgevoel over heeft.’
Hoewel nog veel onbekend is over de melding en de voorgeschiedenis van het gezin, is het voor de politie heel lastig om dit soort situaties in te schatten, zegt Marieke Liem, hoogleraar veiligheidsinterventies aan de Universiteit Leiden. In 2010 promoveerde ze op het onderzoek Doding gevolgd door zelfdoding.
Het aantal vechtscheidingen is hoog, schetst Liem. ‘Daaruit volgen veel meldingen, niet alleen bij de politie. Ook voor andere instanties is het lastig te bepalen welke ouder over wie zorgen worden geuit, bijvoorbeeld door de ex-partner, potentieel gevaarlijk is en welke niet.’
Daarbij speelt mee, zegt Liem, dat het gemiddeld nog geen tien keer per jaar voorkomt dat een ouder zijn of haar kind of kinderen doodt. ‘Daardoor is het begrijpelijk dat de politie wellicht onvoldoende rekening heeft gehouden met dat scenario. Er bestaat voor kinderdoding ook geen standaardchecklist met risicofactoren.’
Dat er problemen waren in het gezin, daarover was politiechef Sitalsing woensdagavond opvallend open op de landelijke televisie. Het gezin was volgens hem bekend bij de politie en hulpinstanties. Jaren geleden al zou er sprake zijn geweest van ‘huiselijk geweld-achtige situaties’.
Maar: jaarlijks krijgt de politie zo’n 80 duizend meldingen van huiselijk geweld. Het plaatst de politie voor lastige dilemma’s: ingrijpen of niet? Daarbij, zei Sitalsing, wordt de politie ook regelmatig op de vingers getikt vanwege een al te voortvarend optreden. Zeker bij vechtscheidingen kunnen bijvoorbeeld omgangsregelingen complex zijn.
Toch zou het schelen als de politie beter zou weten bij welke signalen de alarmbellen moeten gaan rinkelen, zegt hoogleraar Liem. ‘Eerder huiselijk geweld is een van de bekende risicofactoren voor femicide.’ De moord op een vrouw door haar (ex)-partner is weliswaar een andere vorm van gezinsgeweld dan het doden van kinderen door een ouder, maar Liem denkt dat een aantal erkende ‘rode vlaggen’ voor het risico op femicide ook zou kunnen gelden voor kinderdoding. Naast huiselijk geweld denkt ze aan een vechtscheiding, persoonlijkheidsproblematiek, gekrenktheid en het gevoel van statusverlies.
Het zijn elementen die ook in deze zaak lijken te spelen. De politie vond in de woning van de vader een (afscheids)brief. Sitalsing oppert dat er sprake was van ‘krenking’ en het niet kunnen verkroppen van een scheiding. ‘We zien vaak dat kinderen worden ingezet als pressiemiddel in de strijd.’
Het Oost-Groningse drama laat zien hoe belangrijk het is om meer kennis te verwerven over kinderdoding, zegt Liem. Voor femicide kwam de afgelopen jaren meer aandacht na een reeks geruchtmakende zaken. Maar ook daarbij ziet ze nog dat verschillende instanties verschillende risicotaxatiemodellen hanteren. ‘Vaak heeft bijvoorbeeld de ene organisatie bij een melding niet paraat of er elders al melding is gedaan van huiselijk geweld.’
Opvallend is dat er al in 2014 een kant-en-klare onderzoeksopzet lag voor moordenaars die een einde maakten aan hun eigen leven, onder wie dus ook ouders die hun kinderen doden. Het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en Psychologie (NIFP), dat onder het ministerie van Justitie valt, had daarvoor een werkwijze ontwikkeld: de zogenoemde ‘psychiatrische autopsie’. Daarbij spreken onderzoekers meteen na het geweld met nabestaanden en naasten, in samenwerking met de politie en het Openbaar Ministerie.
In die jaren stond het onderwerp kinderdoding sterk in de belangstelling, onder meer door de zaak van Ruben (9) en Julian (7), die in mei 2013 door hun vader waren gedood. Daarna maakte hij een einde aan zijn leven. In september van dat jaar doodde een vader zijn tweeling van 10 jaar oud en zijn 2-jarige zoontje, waarna hij zelfmoord pleegde. Meer kennis over de daders en de omstandigheden kan helpen zulke zaken in de toekomst te voorkomen, vond ook het Openbaar Ministerie destijds. Maar het ministerie van Justitie maakte geen geld vrij voor het onderzoek.
Hoogleraar Liem hoopt dat na deze zaak toch wordt besloten zulk onderzoek structureel te gaan doen bij dergelijke uitzonderlijk heftige zaken. ‘Meer kennis is noodzakelijk, al zal ook daarmee niet elk geval te voorkomen zijn.’
Eemsdelta, waar de kinderen met hun moeder woonden, gaat na of de gemeente steken heeft laten vallen. Ook meldpunt voor huiselijk geweld Veilig Thuis gaat intern onderzoek doen.
Het is begrijpelijk dat velen zich nu afvragen of het onheil voorkomen had kunnen worden. Toch is er maar één echte oorzaak van het drama, zei politiechef Sitalsing. ‘En dat is de wandaad.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant