DEN HAAG - De Haagse journalist Julia Jouwe is één van de hoofdpersonen die in de nieuwe documentaire The Promise worden gevolgd. De film gaat over de voormalige Nederlandse kolonie West-Papoea en de belofte van erkenning, vrijheid en bestaansrecht voor de bevolking. Het familieverhaal van Julia, haar onderzoek én haar activisme vormen de rode draad in de film.
Het kostte de makers, die allemaal een band met Papoea hebben, tien jaar om de film te maken en nu is hij vanaf donderdag 22 mei te zien in de bioscopen.
Toen regisseur Daan Veldhuizen aan de documentaire begon, schrok hij van zijn eigen onwetendheid. 'Ik wist toen nog nauwelijks wat West-Papoea was', vertelt hij.
'Toen ik ontdekte dat dit onderdeel was van ónze geschiedenis en dat vrijwel niemand in Nederland dit wist, wilde ik het vertellen. Maar alleen als de Papoea-gemeenschap in Nederland het zou omarmen.'
Dat gebeurde. 'Het is echt een community-project geworden', beaamt Julia. 'Ik heb echt het gevoel dat de film wordt gedragen door de gemeenschap. Het is niet alleen een film over ons. Het is een film voor ons, mét ons.'
Julia doet haar verhaal bij Museum Sophiahof in Den Haag, waar de tentoonstelling 'Ons Land' loopt. Achter haar hangen foto's van haar opa, oma en vader.
'Mijn opa Nicolaas Jouwe was onafhankelijkheidsleider en politicus', legt Julia uit. 'Hij ontwierp ook de Morgenster, de vlag van West-Papoea.' Zijn naam leeft voort, maar zijn droom – een vrij Papoea – kwam niet uit.
In The Promise duikt Julia in archieven in Nederland en de VS. Wat ze vond, raakte haar diep. 'Er zijn ingekleurde koloniale beelden in de film waarin je ziet hoe Papoea's als bedienden op de achtergrond staan, terwijl witte Nederlanders staan te proosten. Ik kreeg er echt een kotsmisselijk gevoel van.'
'Je ziet het kolonialisme zó duidelijk en tegelijkertijd zie je hoe prachtig het land was vóór de Indonesische overheersing.'
De film begint met de Nederlandse aanwezigheid in de jaren 50 en laat stap voor stap zien hoe de hoop op onafhankelijkheid plaatsmaakte voor zwijgen, onderdrukking en uitbuiting.
'Het lijkt alsof je eerst wordt meegezogen in een romantisch verhaal', zegt Julia. 'Maar dan komt de klap. Nederland presenteerde zichzelf als brenger van beschaving, maar noemde Papoea's tegelijkertijd barbaren. In werkelijkheid was het Papoeavolk politiek bewust en had het een duidelijke visie voor een vrij land.'
Julia noemt de situatie in West-Papoea vandaag de dag één van de best verborgen genocides ter wereld: 'NGO's mogen er niet in, journalisten worden geweerd, mensenrechtenorganisaties ook.'
'Ondertussen sterven mensen aan aids, is het onderwijs dramatisch en zie je steeds meer protesten. Onafhankelijkheidsleiders worden vermoord of spoelen onder verdachte omstandigheden aan op het strand. En de wereld kijkt weg.'
Ook Oridek Ap, hoofd van de EU-missie van de United Liberation Movement for West Papua (ULMWP) is in de film te zien. Als zoon van de vermoorde culturele leider Arnold Ap zet hij zich internationaal in voor politieke erkenning, mensenrechten en zelfbeschikking van het Papoeavolk.
'We zouden begeleid worden naar zelfbeschikking. We hadden alles: een parlement, een volkslied, een vlag', zegt hij. 'Maar Nederland heeft ons in de steek gelaten. Onder druk van andere landen werd het gebied overgedragen aan Indonesië.'
Een van de confronterende fragmenten in de film laat zien hoe Papoea's letterlijk worden opgemeten. Oridek: 'We werden als dieren behandeld. Als vee dat werd gekeurd. Hoe zou jij dat vinden? Dat raakte me echt.'
Op het Movies that Matter Festival in Den Haag werd The Promise zeven keer vertoond en was het telkens uitverkocht. 'De zaal was vaak lang stil. Mensen waren geshockeerd of geëmotioneerd. Het was alsof het kwartje viel: dat dit óók Nederlandse geschiedenis is', aldus Oridek.
Oridek herdenkt jaarlijks de slachtoffers bij het Vredespaleis in Den Haag. 'We demonstreren daar elk jaar. We hopen dat onze zaak ooit binnen die muren wordt behandeld. Want dit gaat over internationaal recht, over beloften die niet zijn nagekomen.'
Ondanks zichtbare teleurstelling en verdriet blijft hij hoopvol: 'Ik hoop dat Nederland zijn verantwoordelijkheid neemt en dat we ooit gerechtigheid zien.'
Tot slot richt Oridek zich tot koning Willem-Alexander: 'Majesteit, ik nodig u uit: ga naar West-Papoea. Begin met het kijken van deze film. The Promise laat zien wat uw volk vergeten is.'
The Promise is vanaf nu dus in het hele land te zien. Voor Julia, Oridek en vele anderen is het meer dan een film: het is een aanklacht, een getuigenis en een uitnodiging om niet langer weg te kijken.
Source: Omroep West Den Haag