Er zijn steeds minder insecten in Nederland, zo is ook het aantal vlinders sinds 1992 meer dan gehalveerd. Het lijkt steeds waarschijnlijker dat er een verband is met het gebruik van insecticiden in de landbouw. Daar moeten en kunnen we van af.
Het is de Internationale dag van de Biodiversiteit vandaag, maar het gaat slecht met insecten. Onlangs werden de nieuwe populatietrends van dagvlinders bekendgemaakt: in ruim dertig jaar zijn we meer dan de helft van onze vlinders kwijtgeraakt. Dat komt vooral door het intensieve landgebruik. Met de groeiende kennis over de doorwerking van insecticiden en metingen die deze stoffen overal, zelfs midden in natuurgebieden, aantonen, zijn er steeds sterkere aanwijzingen dat insecticiden en andere gewasbeschermingsmiddelen een belangrijke oorzaak van het verdwijnen zijn.
Waarom gebruiken we eigenlijk insecticiden? We moeten toch de wereldbevolking voeden en plaaginsecten bedreigen anders onze oogsten? De keuze lijkt overduidelijk, maar is dat wel zo? Wij denken van niet.
Over de auteurs
Michiel Wallis de Vries is projectleider bij De Vlinderstichting en emeritus hoogleraar beschermingsbiologie van insecten aan de Universiteit Wageningen. Marcel Dicke is emeritus hoogleraar entomologie aan de Universiteit Wageningen.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Insecticiden zouden nodig zijn om plaaginsecten te verdelgen. Maar daarin blijken ze weinig effectief. Insecticiden bestrijden plagen hooguit op korte termijn, op wat langere kweken ze vooral resistente plaaginsecten. Maar wel ten koste van onze vlinders en andere nuttige insecten die niet zo flexibel zijn. Zonder deze insecten echter geen bestuiving, en dus geen fruit, koolzaad, tomaat, koffie en tal van andere gewassen en wilde planten.
Bovendien vormen insecten een onmisbare schakel in de voedselkringloop. Ze zorgen ook voor biologische bestrijding van plaaginsecten: daarom zijn er in de natuur zelden insectenplagen. Maar zonder insecticiden kunnen we de wereld toch niet genoeg voedsel bieden? Inderdaad is de productie van biologische teelt circa 10- tot 20 procent lager, maar dit verlies kan ruimschoots worden gecompenseerd door voedselverspilling tegen te gaan en door minder vlees te eten.
We zijn in de afgelopen decennia steeds meer vlees gaan eten en maar liefst 70 procent van de akkerbouwproductie is nu bestemd voor veevoer in plaats van mensen te voeden. Wanneer we ons voedselpatroon aanpassen hoeft niemand honger te lijden.
De boeren hebben dan toch zeker wel baat bij insecticiden? Ook dat is niet zonder meer het geval. Het inkomen van de boer gaat er met gebruik van bestrijdingsmiddelen niet op vooruit. Een studie in Frankrijk liet zelfs zien dat minder pesticiden de productie én het inkomen van boeren kunnen verhogen.
Al met al lijkt het er steeds meer op dat de enigen die echt baat hebben bij insecticiden de bedrijven zijn die deze middelen produceren. En die lanceren jaarlijks weer nieuwe stoffen – te veel voor een zorgvuldige beoordeling van de risico’s.
Nu zou je kunnen denken: die natuur vind ik niet zo belangrijk en de huidige landbouw zorgt intussen wel voor eten op mijn bord – dus wat kan het mij schelen? Maar als de eigen gezondheid in het geding komt, dan wordt het toch een andere zaak. Insecticiden zijn neurotoxinen, zenuwgif dus. En hoewel deze vooral ontwikkeld zijn om insecten te doden, blijkt steeds duidelijker dat ze ook schadelijk zijn voor vogels en mensen.
Het verband tussen blootstelling aan pesticiden en de ziekte van Parkinson wordt steeds duidelijker. De rechtszaken tegen de lelieteelt laten zien dat burgers zich, terecht, grote zorgen maken. Dit kan en moet een keerpunt zijn naar minder productie en minder gebruik van insecticiden.
Hoe ziet die weg naar minder insecticiden eruit? Allereerst een strenger toelatingsbeleid met meer nadruk op het voorzorgprincipe bij de risicobeoordeling. Dan een omschakeling naar geïntegreerde gewasbescherming waarin alleen goed afbreekbare middelen worden gebruikt waar dat nodig is, in plaats van ze ongericht preventief te gebruiken.
En natuurlijk het stimuleren van een ecologisch verantwoorde teelt met insectenresistente gewassen, waarbij toepassing van kleinschaliger strokenteelt de biologische bestrijding van plaaginsecten door hun natuurlijke vijanden bevordert.
Het wordt geen gemakkelijke transitie, want het vereist een langetermijnvisie en de gevestigde belangen zijn groot, maar in samenwerking met de boeren is de omschakeling goed mogelijk. De baten zijn zoveel groter dan de kosten: gezonder voedsel, gezondere mensen en een gezondere leefomgeving!
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant