De Indiase minister van Buitenlandse Zaken, Subrahmanyam Jaishankar, was deze week in Nederland in de nasleep van de militaire confrontatie met Pakistan. Om te praten over economische samenwerking, maar vooral ook om steun te zoeken voor de strijd tegen het terrorisme in Kasjmir. ‘Laten we niet doen alsof Pakistan niet betrokken is.’
Hij is zo ongeveer de verpersoonlijking van de assertieve houding die het van oudsher behoedzame India tegenwoordig aanneemt op het wereldtoneel. Oud-diplomaat Subrahmanyam Jaishankar (70) was ambassadeur in onder meer China en de Verenigde Staten, en reist nu al zes jaar als minister van Buitenlandse Zaken de wereld rond om duidelijk te maken dat het India van premier Narendra Modi zijn plek als nieuwe mondiale grootmacht opeist. Deze week was hij kort in Nederland.
U bent in Nederland om te praten over nauwere economische en technologische samenwerking, maar ook om steun te zoeken voor de Indiase militaire vergeldingsacties tegen Pakistan na de terroristische aanval op 22 april in Jammu en Kashmir. Waarom?
‘In een wereld met zo veel verschillende landen en regio’s is het van groot belang dat er begrip en waardering is voor ons optreden. Mensen moeten begrijpen welke dreiging er van terrorisme uitgaat. Want nu hebben wij ermee te maken gehad, maar morgen kan het jullie beurt zijn. En natuurlijk was dit een dreiging waarop wij zelf moesten reageren. Dat is ook wat we hebben gedaan. Veel diplomatie gaat over goed communiceren met je partners over wat er in de wereld gebeurt.’
Na dagenlange vijandelijkheden tussen India en Pakistan werd op 10 mei een staakt-het-vuren van kracht. De Amerikaanse president Donald Trump claimt dat de Verenigde Staten bemiddelden bij de totstandkoming van het bestand. U ontkent dat. Hoe zit dat?
‘Na de lancering van operatie Sindoor – onze gerichte en zeer verantwoordelijke vergeldingsaanval op de terroristen en hun leiders (in Pakistan, red.) – hebben we telefonisch overleg gehad met een aantal landen. Ook met de Verenigde Staten. Maar uiteindelijk waren India en Pakistan met elkaar in gevecht. Het conflict moest beslecht worden door de militaire leiders van die landen. En dat is hoe het is gegaan.’
Een staakt-het-vuren is een tijdelijke oplossing. Hoe ziet het pad naar een duurzame oplossing van het conflict met Pakistan eruit?
‘Wij willen dat er een definitief einde aan het terrorisme komt. Onze boodschap is daarom: ja, het staakt-het-vuren heeft voor nu een einde gemaakt aan de militaire acties tegen elkaar, maar als de terroristische aanvallen vanuit Pakistan blijven aanhouden, zal dat consequenties hebben. Dat moeten de Pakistanen heel goed begrijpen.’
Eigenlijk was het premier Modi die deze week in Nederland zou zijn om de Indiaas-Nederlandse banden aan te halen. Vanwege het oplaaiende conflict tussen India en Pakistan zegde hij zijn staatsbezoek echter af. Jaishankar kwam in zijn plaats, om Modi’s bezoek later dit jaar voor te bereiden. Hierbij zullen ook wat bilaterale vuiltjes moeten worden weggewerkt, zoals de Nederlandse wapenleveranties aan Pakistan waarop minister van Defensie Ruben Brekelmans in maart in Delhi al werd aangesproken door zijn Indiase ambtsgenoot Rajnath Singh.
U noemde Pakistan eerder een epicentrum van terrorisme. U suggereert daarmee dat de terreurgroepen die in Pakistan actief zijn, steun krijgen van de Pakistaanse staat.
‘Dat suggereer ik niet, dat stel ik vast. Stel dat er midden in een stad als Amsterdam grote militaire centra waren gevestigd waar tienduizenden mensen bijeenkwamen om militair te worden getraind, zou u dan zeggen dat uw overheid daar niets van afweet? Natuurlijk niet.
‘We moeten niet meegaan in het narratief dat Pakistan niet weet wat er gebeurt. De beruchtste terroristen op de sanctielijst van de Verenigde Naties zitten allemaal in Pakistan. Ze opereren in de grote steden, op klaarlichte dag. Hun adressen zijn bekend. Hun activiteiten zijn bekend. Hun onderlinge contacten zijn bekend. Dus laten we niet doen alsof Pakistan niet betrokken is. De staat is betrokken. Het leger zit er tot zijn nek toe in.’
Je kunt ook zeggen dat het terrorisme in Jammu & Kasjmir mede voortkomt uit het geschil over de gehele regio Kasjmir, die verdeeld is in een Pakistaans, Indiaas en Chinees deel. Moet dat geschil niet eerst worden opgelost om het terrorisme te kunnen bestrijden?
‘Nee, voor ons is terrorisme een eigenstandige, volkomen ontoelaatbare internationale misdaad die je niet moet vergoeilijken of rechtvaardigen. De terroristen richtten zich met hun aanval op het bruisende toerisme in Jammu en Kasjmir. Ze zijn dus bereid dingen in Kasjmir kapot te maken voor hun eigen, zeer beperkte, egoïstische doeleinden. Ze gaven de aanval bovendien bewust een zeer religieuze tint (hindoe vs. moslim, red.). De wereld zou zulke praktijken niet moeten accepteren.
‘Wat Jammu en Kasjmir betreft: het staat historisch vast dat die staat zich bij de scheiding van India en Pakistan in 1947 aansloot bij India. Ons standpunt is dan ook dat de illegale bezetters hun illegaal bezette delen moeten teruggeven aan de rechtmatige eigenaar. En dat zijn wij.’
Kan de internationale gemeenschap bemiddelen in het conflict over de status van Kasjmir?
‘Nee, het is een bilaterale kwestie tussen de betrokken landen.’
India gaat dus niet in op het aanbod van Trump om hierbij te helpen?
‘Zoals ik al zei, dit is iets wat wij samen met Pakistan zullen doen.’
Behalve over de kwestie Kasjmir voerde Jaishankar tijdens zijn bezoek besprekingen over nauwere economische en technologische samenwerking tussen India en Nederland. Voorbij de traditionele bilaterale aandachtsgebieden als waterbouwkunde, landbouw en farmacie, is India nu vooral geïnteresseerd in sectoren als halfgeleiders en duurzame energie, met name groene waterstof.
Ook wil Jaishankar bij het kabinet-Schoof steun verwerven voor het bespoedigen van de onderhandelingen over het vrijhandelsakkoord dat India voor eind dit jaar hoopt af te sluiten met de Europese Unie. Nederland is voor India een belangrijk land. ‘Jullie zijn na Duitsland de grootste handelspartner van India binnen de EU en wereldwijd de vierde investeerder in India’, aldus Jaishankar, die overigens vanwege familiebanden al meer dan dertig jaar in Nederland komt.
Westerse bedrijven klagen altijd dat India zijn eigen markten te veel afschermt, zoals landbouw. Gaan de nieuwe handelsakkoorden met de EU en de VS daar iets aan veranderen?
‘Europa schermt zijn eigen markten ook af, meer nog dan wij. Ik doe geen vergaande uitspraken over zaken die nog in onderhandeling zijn. Maar om tot een handelsakkoord te komen, moet je de realiteiten van elkaars samenleving begrijpen. Wij zijn een land van kleine boeren met kleine stukjes grond. Mensen hebben hooguit een paar stuks vee. We hebben geen geschiedenis van gesubsidieerde landbouw, zoals jullie. Als kleine boeren uit India met grote, commerciële, gesubsidieerde Europese boeren moeten concurreren, zou dat oneerlijk zijn.’
Heeft India de ambitie China’s plek in te nemen als fabriek van de wereld?
‘Onze hoop is inderdaad dat de fabricage van producten in India zal groeien en dat we meer worden geïntegreerd in de wereldwijde productieketens. Nieuwe technologie kan daarbij een ingang zijn. Onze belangen op het gebied van markttoegang beslaan dus een veel breder spectrum van moderne producten, zoals elektronische hardware, chemicaliën of allerlei soorten farmaceutische producten.’
In de wereldorde zoals die tot voor kort bestond, bracht economische macht ook politieke verantwoordelijkheid met zich mee. Ziet India als nieuwe grootmacht een leidende rol voor zichzelf op het wereldtoneel?
‘Zeker, maar onze geopolitieke traditie, als postkoloniale samenleving in Azië, is een andere dan die van het Westen. Wij hebben standpunten en die dragen we uit, maar we willen ook andermans gevoeligheden en soevereiniteit respecteren. Dat is heel anders dan de Westerse traditie, waarin jullie andere landen jullie standpunten opdringen.’
Heeft India al de politieke invloed die het zou moeten hebben? India is naar bevolking het grootste land ter wereld, maar is bijvoorbeeld nog steeds geen permanent lid van de VN-Veiligheidsraad.
‘Die permanente zetel in de Veiligheidsraad is inderdaad een van onze doelen. We denken dat we als de broodnodige hervorming van de VN en de Veiligheidsraad er eindelijk komt, veel steun zullen krijgen voor onze claim. Veel internationale initiatieven kwamen de laatste jaren uit India. We snappen wat onze positie met zich meebrengt. Wij zijn nu de vierde economie van de wereld, we hebben net Japan ingehaald. En we weten dat daar verantwoordelijkheden bij horen. We zijn er klaar voor.’
Kan India ook een bemiddelende rol spelen bij het beëindigen van de Russische oorlog tegen Oekraïne? Of wagen jullie je daar niet aan vanwege jullie historische banden met Rusland?
‘India heeft een standpunt dat veel landen in het Mondiale Zuiden waarschijnlijk delen. Wij ijveren voor een vreedzame oplossing van dit conflict. Als wij daar iets in kunnen betekenen, staan we daar voor open. Maar uiteraard hangt dit af van de betrokken partijen.’
Westerse landen willen Rusland op dit moment met meer economische sancties naar de onderhandelingstafel dwingen. Waarom heeft India Rusland nog steeds geen sancties opgelegd?
‘Die sanctiecultuur is een erg Westerse wijze van het onderhouden van internationale relaties. Wij doen niet aan nationale sancties.’
En het internationaal veroordelen van een conflict? Een land als Zuid-Afrika, dat ook een koloniale geschiedenis heeft, doet dit bij het conflict in Gaza. kan India niet ook zoiets doen?
‘Ik voer een buitenlandbeleid dat past bij ons nationale karakter en onze nationale belangen. Uw logica volgend kan ik ook zeggen: waarom stelt Europa zich niet meer op zoals wij? Dat zou best een goed idee zijn.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant