Een aantal misdadigers is in Nederland mogelijk zijn straf ontlopen doordat in het vonnis een verkeerde naam staat. Wie niets misdaan heeft, kan door zo’n naamfout juist een strafblad krijgen. De Rekenkamer noemt het ‘ongelooflijk’ dat dit bij justitie al jarenlang bekende probleem nog niet is opgelost.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De Algemene Rekenkamer slaat op Verantwoordingsdag alarm over deze misstand. De Rekenkamer ontdekte tijdens zijn jaarlijkse controle van de rijksfinanciën dat het ministerie van Justitie al minstens dertien jaar zwijgt over foutieve namen in strafrechtelijke vonnissen.
Gemiddeld ruim honderd keer per jaar veroordeelt een strafrechter op papier de verkeerde persoon. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren als een politieagent, een officier van justitie of een rechter de naam van een verdachte verkeerd spelt en die foutieve naam vervolgens wordt overgenomen in het vonnis.
Ook komt het voor dat verdachten identiteitsfraude plegen en een valse naam opgeven bij hun aanhouding. Soms is dat de naam van een onschuldige kennis van de verdachte. Als zo’n fout niet op tijd wordt ontdekt, komt de verkeerde naam in het vonnis te staan.
Volgens de Rekenkamer kan niet worden uitgesloten dat moordenaars, verkrachters en terroristen hierdoor onder hun celstraf zijn uitgekomen. Anderzijds kunnen onschuldigen door zulke fouten in de cel belanden. Of dit ook daadwerkelijk gebeurd is, weet de Rekenkamer niet.
De Justitiële Informatiedienst (Justid), die verantwoordelijk is voor de digitale informatie binnen het departement, houdt sinds 2017 een geheime lijst bij van vonnissen met foutieve namen. Eind 2024 stonden daar 867 vonnissen op, waarvan 141 veroordelingen voor zware misdaden als moord, doodslag, verkrachting, drugshandel, terrorisme en geweld.
Justitie informeert de mensen die zij ten onrechte met een strafblad opzadelt tot nu toe niet actief. Sommigen zijn dus mogelijk buiten hun medeweten veroordeeld en hebben daardoor ook geen beroep kunnen instellen tegen hun veroordeling.
Alles over politiek vindt u hier.
Tegelijkertijd kunnen pedofielen die onder een andere naam zijn veroordeeld, in theorie gewoon een Verklaring Omtrent het Gedrag aanvragen en daarmee een baan in de kinderopvang bemachtigen.
De Rekenkamer neemt deze misstand zeer hoog op, omdat het probleem al zeker sinds 2012 intern bekend is bij justitie. Vanaf 2005 waren er al signalen dat er geregeld fouten worden gemaakt met de tenaamstelling in vonnissen. Desondanks heeft het ministerie al die tijd niets gedaan om het probleem op te lossen. Rekenkamer-president Pieter Duisenberg noemt dat ‘ongelooflijk’.
De 867 vonnissen op de Justid-lijst zijn volgens de Rekenkamer de ‘ondergrens’ van het werkelijk aantal naamfouten. Vóór 2017 pasten Justid-medewerkers geregeld op eigen initiatief namen in vonnissen aan, teneinde de gemaakte fouten te herstellen.
De medewerkers beoogden daarmee de potentieel grote gevolgen van verkeerde veroordelingen te voorkomen, maar ze handelden daarmee wel onrechtmatig, aldus de Rekenkamer. Dat individuele ambtenaren ongezien rechterlijke vonnissen kunnen aanpassen, vindt de controleur van de rijksfinanciën op zichzelf al een misstand. Desondanks gebeurt dit incidenteel nog steeds.
De Rekenkamer heeft op meer punten kritiek op de organisatie van de justitiële keten, waaronder de gebrekkige informatievoorziening aan slachtoffers van misdrijven.
De justitiële keten is wettelijk verplicht hen te informeren over de procesgang van de verdachte van het misdrijf waarvan zij het slachtoffer waren, waaronder de tenlastelegging, de zittingsdatum, de datum van de uitspraak en – na een celstraf – de datum waarop een veroordeelde weer wordt vrijgelaten. In bijna 20 procent van de gevallen kregen slachtoffers deze informatie niet.
Ook moeten burgers gemiddeld veel te lang wachten op de behandeling van hun strafzaak.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant