Reputaties veranderen continu. In deze rubriek kijken we hoe de betekenis van denkers en kunstwerken, van schrijvers en hun personages kantelt en evolueert. Deze keer: vampiers.
is chef-kunst van de Volkskrant. Ze schrijft over toneel, film, series en popcultuur.
Remmick is een sympathieke Ierse sloeber. Hij wil alleen maar samen muziek maken. Kom, hij wéét wat het is om onderdrukt te worden. Hij is dan wel wit, maar staat aan de goede kant: kijk, hij heeft net twee Ku Klux Klan-leden doodgebeten. Sluit je bij hem aan en de toekomst wordt één groot, postraciaal, eeuwigdurend feest.
Je hoeft hem alleen maar binnen te laten.
(Pas op: hieronder volgen spoilers over de film Sinners.)
De verschijning van acteur Jack O’Connell als Remmick in Ryan Cooglers verrassende vampierfilm Sinners is momenteel een van de meestbesproken filmmomenten online. Coogler flikt veel in zijn volstrekt unieke film, een verheugende publiekshit in de Verenigde Staten. Hij combineert een muziekfilm (blues) met periodedrama (het Jim Crow-zuiden van Amerika, 1932) met horror (vampiers!) en actie.
Naast al dat filmische spektakel is Sinners een uitgesproken politiek, cultuurkritisch en persoonlijk manifest: een rijke, duizelingwekkende film, die met de verwarrende figuur van Remmick bovendien de vampier verrassend nieuw leven inblaast.
Want hoe vaak hadden we de vampier niet al opnieuw uitgevonden?
Zijn (eeuwige) levensverhaal is nagenoeg bekend. In 17de-eeuwse Oost-Europese folklore was hij nog gewoon een wanstaltig monster. John Polidori maakte er in 1819 naar het voorbeeld van Lord Byron een gesoigneerde, moordlustige dandy van, die via Bram Stoker (Dracula, 1897) zou transformeren tot de beroemde Transsylvaanse graaf met een zucht naar maagdenbloed.
Sindsdien dook de vampier op in meer dan duizend boeken en zeker 150 films, van Nosferatu in 1922 tot Nosferatu in 2024. De tussenliggende eeuw bracht ons griezelige en zielige, wrede en vreedzame, onooglijke en aantrekkelijke vampiers, kuise mormoonse en geile queer varianten, vampierporno, een vampier in Sesamstraat en zelfs een vampier voor doven (‘Deafula’).
In Bram Stokers versie zie je de toen heersende angst voor Oost-Europese migratie terug, een xenofobe paniek over ‘rassenvermenging’ en ‘onrein’ bloed. Sindsdien heeft de vampier angst voor zo’n beetje alles gesymboliseerd: voor vreemdelingen, jeugdcultuur of tegencultuur, voor ziekten en plagen, voor drugs, voor het occulte en (promiscue) seks. Elke tijd zijn eigen vrees; elk tijdvak zijn eigen vampier.
De paarse cape werd verruild voor een leren jack of maatpak, de maagdennek voor synthetische namaak, waardoor vampiers geen moordenaars meer (hoeven) zijn. In onze tijd is de vampier van moordlustige vijand uitgegroeid tot mooie, tragische minderheid (Twilight, True Blood), waarbij de sympathie vaak bij de vampier ligt. Volgens het vooruitgangsideaal kiezen ook eeuwenoude monsters uiteindelijk liever voor het goede.
Maar is dat goede ook goed voor iederéén? Met de even innemende als gevaarlijke Remmick keert Ryan Coogler de vampier nu opnieuw vernuftig binnenstebuiten.
In Sinners leren we hem kennen als hij opduikt voor het huis van Joan en Bert, eerdergenoemde KKK-leden. Hij is wit dus betrouwbaar, en Joan en Bert laten hem binnen.
Niet veel later meldt het ondode trio zich bij de ‘juke joint’ waar het in de film om draait: een bluestent voor exclusief zwart muziekpubliek, waar Afro-Amerikanen, die nog dagelijks lijden onder rassenscheiding en gewelddadig racisme, onder elkaar vrij kunnen feesten.
De getalenteerde Sammie speelt er de blues en zijn hemelbestormende spel overstijgt moeiteloos werelden en tijden. Maar de bovennatuurlijke kracht ervan trekt ook kwade geesten aan, in dit geval de muziekminnende Remmick en zijn maten. Aan de deur van de juke joint spelen ze smekend een Ierse folksong − niet onaardig, maar, tja, een beetje zielloos.
Remmick gebruikt zijn ervaring met onderdrukking door de Britten om de sympathie te winnen van de zwarte feestgangers, die hem niet willen binnenlaten. Coogler gunt zijn zwarte protagonisten hun eigen feestje: een plek waar de eigen muziek, cultuur, gebruiken en rituelen worden gevierd.
Zo keert hij de aloude vampierdreiging behendig om: bij hem is de vampier niet een vreemde minderheid die de status quo aanvalt; hier vormt dit monster juist een bedreiging voor een al onderdrukte minderheid.
Remmick is voor hem een ‘culture vulture’: hij houdt van zwarte muziek, zeker, maar hij vreet die op en holt haar uit − een niet mis te verstane uithaal naar hoe witte liefhebbers zwarte muziek altijd hebben geannexeerd.
En toch is het beeld dat Remmick de zwarte feestgangers voorspiegelt, van eeuwenlange gelijkwaardigheid, óók aantrekkelijk. Remmick belooft de zwarte bevolking een uitweg uit de wereld en tijd waarin ze leeft, als opgejaagde minderheid die elke dag geweld of erger moet vrezen. Met hem kunnen ze het specifieke – zwart zijn in het Mississippi van 1932 – verruilen voor het tijdloze, eeuwige, generieke.
Wanneer een paar zwarte feestgangers de oversteek hebben gemaakt, wordt Remmicks vampierfeestje allengs leuker. Buiten de bluestent feest een amorfe massa in een gezamenlijk ritme op een opzwepende mix van Ierse folk en blues. Ja, zegt Coogler, jullie wereld wordt hier rijker van. En wij hebben misschien ook wel iets te winnen: vrijheid, gelijkheid, maar ook veel te verliezen. Wie kiest voor het eeuwige, geeft het unieke, eenmalige op.
Dus hoewel ze veel gemeen hebben, de witte Ierse vampier en de zwarte man in het Mississippi van 1932, zegt Coogler: nee, assimilatie is niet het antwoord.
De horror in het leven van een zwarte persoon, zeker op die plaats, in die tijd, is reëel. De gedachte daaraan te ontsnappen en op te gaan in een kleurloos, generiek, postraciaal geheel lijkt verleidelijk. Maar juist ‘specifiek zijn’, laat Coogler zien, uitgesproken jezelf zijn, is voor onderdrukte, gemarginaliseerde groepen van levensbelang.
Je leven, cultuur en eigenheid opgeven, dat is de ware horror. Dus blijft de deur van de juke joint dicht. Tot het niet anders meer kan.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant