is socioloog en columnist van de Volkskrant.
Laten we het eens over moeders hebben. En dan niet zoals rond Moederdag, de valse dag waarop de wereld doet of alle moeders en kinderen het fantastisch hebben samen, maar met oog voor de realiteit waarin niet alle moeders lief zijn, niet alle kinderen gewenst en nog steeds veel vrouwen ondergeschikt aan hun echtgenoot. Moederschap onder ‘patriarchale’ voorwaarden kan voor zowel moeder als kind een ramp zijn en uitlopen op afgrijselijke misdaden.
Strikt genomen leven wij niet meer in een patriarchaat. In de Nederlandse wet is vaders macht ingeperkt. Tot 1949 berustte de ‘ouderlijke’ macht geheel bij hem en hadden moeders niets te zeggen over hun kroost. Vanaf 1949 werd de ouderlijke macht gedeeld, waarbij de confessionelen nog wel afdwongen dat bij verschil van mening vader het laatste woord hield. Daaraan kwam pas een eind in 1984.
Maar al is vaders wil niet langer wet, in de praktijk heeft hij het nog vaak voor het zeggen. Vooral natuurlijk wanneer de relatie slecht is. Maar behalve de emotionele omstandigheden, wegen ook de economische en niet in de laatste plaats de religieuze omstandigheden zwaar.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Een moeder die economisch afhankelijk is van haar man, die dus zichzelf en haar kinderen niet zelfstandig kan onderhouden – of erger nog: de weg niet weet in Nederland, de taal niet spreekt of analfabeet is – kan in de ellendige situatie terecht komen dat ze bij conflicten tussen vader en kind vaders zijde kiest, zelfs als ze daarmee haar kind schaadt. Zo’n keuze voelt vaak niet als keuze, omdat er niets te kiezen lijkt of omdat de vermeende inferioriteit van de vrouw in haar ziel is verankerd. Maar machteloosheid ontslaat een mens slechts bij uitzondering van verantwoordelijkheid. Om het scherp te zeggen: moeders in patriarchale verhoudingen moeten soms kiezen tussen collaboratie of verzet. En je zou willen dat ze minder vaak collaboreerden dan ze doen.
Neem de actieve, dan wel passieve medeplichtigheid van moeders bij seksueel misbruik in streng-christelijke gezinnen of sektes als Jehova’s getuigen, waar de sociale omgeving de vader steunt, ongeacht hoezeer hij vrouw en kinderen mishandelt. Of al die gevallen van kindermishandeling waar de moeder zo bang was haar man kwijt te raken dat ze geen aangifte deed, waarna zijn volgende driftbui fataal afliep.
Ook bij minder dramatisch machtsmisbruik kunnen moeders een kwalijke rol vervullen. Nog altijd hoor ik van vrouwen dat hun moeder geen weerwerk bood toen ze van haar vader niet mocht doorleren ‘omdat ze toch zou trouwen’. Moeders accepteren het soms niet als hun dochter een ander leven wil leiden dan zij. Dat patroon geldt niet alleen voor het oer-Hollandse kostwinnersgezin. ‘Lale en ik komen allebei uit een cultuur waarin mannen en broers vrij veel te zeggen hebben over de meisjes, en de moeders zich daar vaak naar schikken. Ze helpen hun dochters niet om zich te bevrijden’, vertelde Sheila Sitalsing in het groepsgesprek op 8 maart in deze krant. Lale Gül vervolgde: ‘Mijn moeder noemt mij een hoer, een slet, ze vindt dat ik zedeloos leef.’
Een Gül-moeder in het kwadraat had de arme Ryan al Najjar uit Joure, die op haar achtste met haar ouders het oorlogsgeweld in Syrië ontvluchtte, maar hier was overgeleverd aan het huiselijk geweld van haar islamitische vader, broers en moeder. Ryan werd te westers en moest dood. Volgende week had ze negentien moeten worden.
Omdat ze wegens haar verzet tegen het dragen van een hijab en uithuwelijking thuis werd mishandeld, had een kinderrechter Ryan in een jeugdinstelling geplaatst. Die bescherming verviel toen ze op 20 mei 2024 achttien werd. Een week later werd ze gevonden bij de Knardijk bij Lelystad.
Ryan leefde nog toen ze met vastgetapete enkels en polsen in het water werd gegooid. ‘Laat de vissen haar opeten’, had haar vader gezegd. Hij gebruikte 18 meter tape en nam na de moord de benen, vermoedelijk naar Syrië. Zijn zoons, met hem aanwezig op de plaats delict, zitten in voorarrest.
Telegraaf-verslaggeefster Saskia Belleman citeerde uit de familie-chats voorafgaand aan de moord:
Vader: ‘Ze heeft een kogel in haar hart nodig en gif in haar lijf.’
Broer: ‘Moge God een einde aan haar leven maken en ons verlossen.’
Moeder: ‘Het meisje is een slet en dient gedood te worden. Als God het wil, dan zullen we haar gewikkeld zien in een lijkwade.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns