Het is feest in Syrië nu Trump heeft aangekondigd alle Amerikaanse sancties op te heffen. Deze onverwachte draai is een enorme opsteker voor het land, dat in één keer uit zijn isolement wordt verlost. Maar niets in de diplomatie is gratis: Trump heeft een aantal wensen.
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Vuurwerk in Damascus. Toeterende auto’s in de straten. In tal van Syrische steden werd dinsdagavond urenlang feest gevierd, nadat de Amerikaanse president Donald Trump tot ieders verrassing had aangekondigd dat de loodzware sancties tegen de Syrische regering worden opgeheven. In de Saoedische hoofdstad Riyad, waar Trump momenteel op bezoek is, leverde hem dat een staande ovatie op. ‘Veel succes Syrië’, aldus Trump tijdens zijn toespraak. ‘Laat ons iets heel bijzonders zien.’
Woensdagochtend volgde opnieuw een opmerkelijk moment, toen Trump de hand schudde van de Syrische interim-president Ahmad al-Sharaa. Het leverde een historische foto op: niet alleen omdat het een kwarteeuw geleden is dat de leiders van de VS en Syrië elkaar persoonlijk troffen (Bill Clinton was in 2000 de laatste), maar ook omdat Sharaa tot voor kort gold als een gezochte terrorist. Tot december hadden de Amerikanen 10 miljoen dollar uitgeloofd voor zijn arrestatie.
Vanwege zijn verleden binnen Al Qaida staat Sharaa nog altijd op de terreurlijst van de Verenigde Naties.
Dit alles is nu binnen een tijdsbestek van 24 uur van tafel geveegd. Syrië, ooit in één adem genoemd met Noord-Korea en andere schurkenstaten, wordt weer opgenomen in de vaart der volkeren, al bestaan er grote vraagtekens over de precieze uitwerking van Trumps woorden.
Hij sprak over het schrappen van ‘alle’ sancties, maar dat is onwaarschijnlijk: sommige richten zich tegen de politieke entourage van de gevluchte Syrische dictator Bashar al-Assad, en die staan niet ter discussie.
Voor andere sancties geldt dat ze niet zomaar door Trump kunnen worden teruggedraaid. De ‘Caesar Act’ (2019), die iedere vorm van handel met Syrië nagenoeg onmogelijk maakt, draagt de handtekening van het Amerikaanse Congres en zal door datzelfde Congres moeten worden doorgestreept.
Weer andere sancties komen voort uit presidentiële decreten, en zijn makkelijker te schrappen. Dan is er nog de kwalificatie ‘staatssponsor van terreur’ die uit 1979 stamt, ver vóór de bloedige Syrische burgeroorlog. Gaat Trump die ook schrappen? Door dat etiket kan Syrië onder meer geen leningen krijgen van de Wereldbank of het Internationaal Monetair Fonds.
De ontmoeting tussen de twee staatshoofden duurde ruim een half uur, waarbij moet worden aangetekend dat ze niet alleen waren. De Saoedische kroonprins Mohammed Bin Salman zat erbij, overduidelijk blij met zijn diplomatieke huzarenstukje.
Het is mede dankzij intensief Saoedisch (en Qatarees) lobbywerk dat het onderonsje plaatsvond. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan, de andere ‘dagwinnaar’, belde in via een videoverbinding. Sharaas lichaamstaal oogde nog enigszins onwennig: omdat zijn Engels beroerd is, sprak hij als enige via een tolk.
Dit alles roept de vraag op naar het grote waarom achter deze Amerikaanse draai van 180 graden. Trump suggereerde dat het om een gebaar gaat richting Erdogan en Bin Salman, maar dat is de helft van het verhaal – niets in de diplomatie is gratis.
Op de achtergrond speelt meer. Sharaa lijkt bereid te onderhandelen over een vredesakkoord met aartsvijand Israël, hetgeen Trump – van wie bekend is dat hij uit is op de Nobelprijs voor de Vrede – als muziek in de oren moet hebben geklonken. Sharaa zou zelfs hebben beloofd een Trump Tower te bouwen in Damascus.
Trump heeft meer wensen. Een vredesverdrag met Israël staat overduidelijk op één, gevolgd door samenwerking tussen Syrië en de VS in de strijd tegen terreurbeweging Islamitische Staat (IS). Ook wil hij dat Sharaa alle Palestijnse militante facties (onder meer Hamas en Islamitische Jihad) in Syrië de deur wijst, evenals de talloze buitenlandse jihadisten die nog altijd door het land zwerven, sommigen als betaalde krachten.
Andersom ligt er aan Syrische kant een aanbod voor Amerikaanse bedrijven om te investeren in Syrische olie- en gasbedrijven.
Bij Amerikaanse bondgenoten spelen andere overwegingen mee. Erdogan zit politiek-ideologisch op één lijn met Sharaa, en wil de Turkse invloedssfeer maar wat graag naar Syrië uitbreiden, een strategie die door sommige critici ‘neo-Ottomaans’ wordt genoemd. Bin Salman op zijn beurt wil voorkomen dat Syrië onder de invloed komt te staan van aartsrivaal Iran.
Grote verliezer in dit alles is het Israël van premier Benjamin Netanyahu, fel tegenstander van sanctieverlichting. Israël beschouwt Sharaa onverkort als een jihadist, en probeert het land middels bombardementen en het oppoken van sektarische spanningen te verzwakken.
Nu moet Netanyahu knarsetandend toezien hoe Trump dezelfde man rehabiliteert – een teken van flinke verwijdering met de Israëlische premier. Op een aantal grote regionale dossiers (Iran, Syrië, de Houthi’s in Jemen) zitten Trump en hij nu op totaal verschillende sporen, en ook inzake Gaza zijn er geruchten dat Trump Netanyahu’s koers beu is.
Mocht Trump in één klap alle sancties schrappen, dan houdt hij ogenschijnlijk geen drukmiddelen over. Om die reden kiest de Europese Unie momenteel voor een getrapte aanpak, waarbij de sancties stapsgewijs worden geschrapt, al naar gelang men tevreden is over Sharaas gevoerde beleid.
Maar Aron Lund, als Syriëkenner verbonden aan denktank Century Interntional, denkt dat Trump wel degelijk drukmiddelen zal overhouden. ‘Hij kan altijd besluiten de sancties opnieuw in te voeren.’ Lund denkt ook dat Trump er wellicht een ‘beter functionerende’ Syrische regering voor terugkrijgt, die mogelijk beter in staat zal zijn aan specifieke eisen te voldoen.
Veel Syriërs konden hun geluk dinsdagavond niet op. Véél Syriërs, niet alle. In steden gedomineerd door alawieten en druzen (met wie Sharaa overhoop ligt) viel er van feestvreugde niets te bespeuren.
Heel anders was dat in Damascus. ‘Ik heb geen woorden om mijn blijdschap te beschrijven’, jubelde een Syrische soldaat tegenover dagblad Le Monde. ‘Dit is een historische dag voor Syrië!’ Met dat laatste kan iedereen het alleen maar eens zijn.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant