Ondanks de bloemen en staande ovaties van zijn fans, was het dinsdag in de Tweede Kamer een tragisch afscheid van Pieter Omtzigt. Zijn burn-out zorgde voor vele tranen bij hemzelf en zijn gezin.
Door Natalie Righton
Fotografie David van Dam
Pieter Omtzigt wrijft dinsdagmiddag meerdere malen met beide handen de tranen uit zijn ogen. Tweede Kamer-voorzitter Martin Bosma heeft net Omtzigts afscheidsbrief voorgelezen, waarin staat dat zijn gezondheid het niet langer toelaat om een landelijke partij te leiden. Hij biecht daarin op: ‘Tot rust kwam ik alleen tijdens nachtelijke wandelingen in een donker bos.’
‘Je bent door een diep dal gegaan’, concludeert Bosma, terwijl alle honderdvijftig Kamerleden muisstil luisteren in de plenaire zaal. De Kamervoorzitter roemt Omtzigts moed om open te zijn over zijn burn-out. Maar, zoals Omtzigt zelf in zijn brief uitlegt: ‘Dat leidde tot veel begrip en warme reacties, maar ook soms tot pijnlijke aanvallen. Zelfs toen ik thuiszat, bleef er veel te veel druk en aandacht, bijvoorbeeld vanuit de media.’
‘Van mijn gezin, mijn echtgenote en vier prachtige dochters vroeg ik veel te veel’, wil Omtzigt ook graag aan zijn collega’s laten weten. ‘De combinatie partijleider en vader op 2,5 uur reizen van Den Haag is eigenlijk onmogelijk.’ Hij uit spijt over zijn frequente afwezigheid thuis: ‘Fysiek, maar vaak ook emotioneel.’
De tragiek van Omtzigts 22-jarige Kamerlidmaatschap is des te groter, omdat het eigenlijk pas de laatste vier jaar is misgegaan, toen hij bij herhaling werd geplaagd door burn-outs. Eigenlijk was er ‘een opeenstapeling van factoren’ waardoor het misging, zegt hij zelf op dinsdag.
Niet in de minste plaats ergerde hij zich aan het ‘giftige politieke klimaat’ dat de laatste jaren volgens hem is opgekomen. Zo hekelt hij het feit dat politici tegenwoordig ‘onvoldoende bezig zijn met het oplossen van kernproblemen’, maar zich in plaats daarvan verliezen in onbeduidende politieke relletjes. ‘De tent stond bijvoorbeeld in de fik toen minister Faber niet wilde tekenen voor lintjes’, licht Omtzigt dinsdag toe, terwijl het toeslagenschandaal maar ‘niet werd opgelost’.
Hij haalt in zijn afscheidsspeech ook specifiek uit naar zijn huidige coalitiegenoten. Volgens hem is de samenwerking met Geert Wilders (PVV), Caroline van der Plas (BBB) en Dilan Yesilgoz (VVD) ‘niet altijd prettig’ geweest. ‘Coalities zijn altijd ingewikkeld, maar hier houden mensen elkaar iets minder heel dan wenselijk zou zijn in mijn ogen.’
Ook journalisten kregen er van Omtzigt van langs: hij zag fotografen in zijn tuin en langs het voetbalveld lopen tijdens zijn vorige burn-out: ‘Dan kan ik je vertellen: dan loopt het herstel niet heel erg prettig.’
En zo zitten Omtzigts tranen de hele dinsdag door dicht aan de oppervlakte. Regelmatig moet hij een slok water nemen om ze te kunnen wegslikken. Daarna memoreert hij dat hij met ‘honderden amendementen en wetsvoorstellen’ heeft geprobeerd om Nederland in een betere richting te duwen, maar dat hij zich vaak onbegrepen heeft gevoeld.
Toch is er wel degelijk erkenning voor zijn verdiensten. Zo krijgt hij dinsdagmiddag een staande ovatie van de voltallige Kamer (dat gebeurt zeer zelden) en plots prijkt er een lintje op zijn rechterborst: het is een koninklijke onderscheiding voor Kamerleden die zich uitzonderlijk hebben ingezet voor het parlement. PVV’er Bosma blijkt het hem in een achterafkamertje te hebben opgespeld.
Geen mens in politiek Den Haag zal ontkennen hoeveel Omtzigt rond 2017 heeft betekend voor de slachtoffers van het toeslagenschandaal. Mede door hem weet inmiddels vrijwel elke Nederlander hoe de overheid destijds duizenden goedwillende burgers heeft vermalen, omdat zij onterecht werden verdacht van fraude. In Omtzigts woorden dinsdag: ‘Mensen raakten alles kwijt: hun huis gedwongen verkocht, hun kinderen weggehaald en hun gezondheid totaal kapot.’
Gesnik is te horen op de publieke tribune bij het uitspreken van die woorden. Dan breekt spontaan een spreekkoor uit onder zijn fans: een tiental ‘toeslagenouders’ gaat staan, geeft óók een staande ovatie en scandeert: ‘Pieter bedankt, Pieter, Pieter, Pieter bedankt.’
Het is een emotionele uiting van mensen die stuk voor stuk dankbaar zijn dat Omtzigt hen hoorde, toen vrijwel geen enkele andere politicus hen hoorde. Hij is hun held.
Na ruim twintig jaar neemt Pieter Omtzigt vandaag afscheid van de Tweede Kamer. Het huilen stond hem nader dan het lachen tijdens zijn afscheidstoespraak.
Pieter Omtzigt wordt getroost door oud-Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA) en oud-Kamerlid Renske Leijten (SP), beiden betrokken bij de gedupeerde toeslagenouders.
Wat onbenoemd blijft op dinsdag is dat hij overigens niet voor iedereen een held was. De stress die Omtzigt de afgelopen vier jaar heeft ervaren, heeft veel te maken met de kritiek die hij kreeg. Zo noemden zijn voormalige CDA-collega’s Omtzigt in 2021 ‘knettergek’, en wensen andere politieke collega’s hem destijds een ‘functie elders’. Die roddels leidden tot de eerste burn-out van Omtzigt. Pas maanden later kwam hij als eenpitter terug in de Kamer.
Later in 2023, na de oprichting va zijn eigen partij Nieuw Sociaal Contract (NSC) ging het ook een paar keer mis: sommige van zijn kersverse collega’s droomden van ‘een pietersloze week’ als hij weer eens door het lint was gegaan. BBB-leider Caroline van der Plas was de eerste van zijn coalitiegenoten die voor de camera durfde te zeggen dat volksheld Pieter Omtzigt ‘weer had gehuild en geschreeuwd’ tijdens de begrotingsonderhandelingen voor Prinsjesdag in augustus 2024.
Ook een fors aantal van Omtizgts kiezers is inmiddels afgehaakt. Vanuit het niets haalde Omtzigt twintig zetels bij de vorige landelijke verkiezingen, maar tegenwoordig zijn daar in de peilingen nog maar een stuk of twee van over. Hoe je het ook wendt of keert, voor veel kiezers is Omtzigt de man die het mogelijk heeft gemaakt dat er voor het eerst in de politieke geschiedenis van Nederland een radicaal-rechtse partij in de regering is gekomen: de PVV. Dat zal niet iedereen in zijn achterban hem vergeven.
Maar deze kwetsbaarheden worden dinsdag vakkundig vermeden door iedereen die afscheid van hem komt nemen. Omtzigt wordt een waardig afscheid gegund. Kamervoorzitter Bosma vat het mooi samen: ‘Zoals jij was er geen tweede. Je bent gekomen als Kamerlid en gaat weg als instituut. We wensen je veel succes en vele wandelingen over zonovergoten en weidse vlakten. Dank voor alles.’
3 juni 2003
Beëdigd als lid van de Tweede Kamer namens het CDA.
ANP
Na ruim twintig jaar neemt Pieter Omtzigt vandaag afscheid van de Tweede Kamer. Het huilen stond hem nader dan het lachen tijdens zijn afscheidstoespraak dinsdag. ‘De burnout-klachten gaan maar niet weg, het is allemaal te veel.’
Zelden waren de verwachtingen zo hooggespannen als rond Pieter Omtzigt. De harde conclusie is dat het er in sommige opzichten slechter op is geworden.
Source: Volkskrant