Milieudefensie begint een nieuwe rechtszaak tegen Shell. Daarin eist de organisatie dat het energieconcern stopt met investeren in nieuwe olie- en gasvelden omdat extra winning het klimaat grote schade toebrengt. ‘Elk nieuw olie- of gasveld er één te veel.’
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
De nieuwe zaak moet voorkomen dat Shell de zevenhonderd nieuwe olie- en gasvelden in productie neemt die het energieconcern volgens Milieudefensie nog in de pijplijn heeft.
Mocht de ingebruikneming van die velden doorgaan, dan leidt dat tot een uitstoot die net zo groot is als 36 keer de jaarlijkse CO2-emissies van Nederland. Het vermijden van gevaarlijke klimaatverandering verdwijnt hierdoor uit zicht, stelt Milieudefensie.
‘Elk nieuw olie- of gasveld er één te veel’, zegt haar directeur Donald Pols. Daarom begint de milieuorganisatie een nieuwe rechtszaak, waarin geëist wordt dat Shell vanaf dit jaar geen nieuwe velden meer opent.
In een brief die vandaag bij de concernleiding in Londen is bezorgd, schrijft Milieudefensie dat Shell met de aanhoudende investeringen in olie en gas zijn plicht verzaakt om gevaarlijke klimaatverandering tegen te gaan.
Ook Shells klimaatbeleid voor de periode 2030 tot 2050 is volgens de organisatie ‘volstrekt onder de maat’. Milieudefensie wil het energieconcern daarom opnieuw via de rechter dwingen zijn CO2-uitstoot te verlagen.
De zaak is een aanvulling op wat de ‘Klimaatzaak 1.0’ is gaan heten. Deze rechtszaak verloor de milieuorganisatie afgelopen november in hoger beroep. De milieuorganisatie ging hierop in cassatie; deze zaak speelt nog.
Nu spant de milieuclub een tweede zaak aan, omdat het inmiddels Britse energieconcern ‘niet van plan is zijn koers te wijzigen om aan zijn wettelijke verplichting te voldoen’ om klimaatverandering tegen te gaan.
Milieudefensie-directeur Donald Pols en Sjoukje van Oosterhout – die het juridisch team leidt – geven een toelichting op het besluit. Shell was dinsdag niet direct bereikbaar voor een reactie.
Nog even terug naar afgelopen november, toen het Hof jullie eis afwees dat Shell zijn uitstoot vóór 2030 met 45 procent moet verlagen. Wat gebeurde er met u?
Pols: ‘Het raakte me echt, niet alleen professioneel – omdat we jaren aan de zaak hadden gewerkt – maar ook persoonlijk. Ik had mijn twee jongste kinderen meegenomen om het moment samen te kunnen vieren. Dat viel in het water.’
Tijdens de uitspraak ging het Hof een eind mee met de argumenten van Milieudefensie, maar uiteindelijk stelden de rechters dat ze Shell geen reductiepercentage kunnen opleggen.
‘Dit was het moment waarop we het klimaatlandschap een andere kant op hadden kunnen sturen. Na de uitspraak zakte de bodem onder me weg. Dat duurde een paar minuten. Al snel kwamen we tot de conclusie dat het meeviel.’
Van Oosterhout: ‘Er staan baanbrekende passages in de uitspraak. Bijvoorbeeld dat Shell een zorgplicht heeft om de CO2-uitstoot te verlagen, ook die van zijn klanten. Dat is historisch. Niet alleen Shell, álle bedrijven hebben volgens het Hof deze plicht. Ook staat in de uitspraak dat bescherming tegen klimaatverandering een mensenrecht is. Er ligt dus een heel mooie basis, alleen het laatste stukje is niet gelukt.’
Het Hof wees de eis af, maar liet ook zien waar jullie wél een kans maken: een verbod op het in productie nemen van nieuwe olie- en gasvelden. Dacht je toen: hier gaan we onze tanden in zetten?
Van Oosterhout: ‘We waren hier al mee bezig, maar het was een fijne constatering.’
Wat was het moment waarop jullie besloten deze nieuwe zaak tegen Shell te beginnen?
Pols: ‘De Capital Markets Day van Shell in maart, waarin ze hun beleggers bijpraten. Daar zei de bedrijfsleiding met zoveel woorden door te gaan op de ingeslagen weg en er op fossiel gebied zelfs nog een schepje bovenop te doen. Met name bij de productie van vloeibaar aardgas LNG.’
Van Oosterhout: ‘Als we dit winnen, kunnen oliebedrijven geen nieuwe velden meer in productie nemen. Shell alleen al heeft nog zevenhonderd nieuwe velden in bezit. Als ze die niet aanboren, wordt 36 keer de jaarlijkse Nederlandse uitstoot voorkomen.’
Het concern is ook groot in de handel in LNG. Richten jullie je daar ook op?
Van Oosterhout: ‘We richten ons specifiek op productie, op die zevenhonderd velden die nog in de pijplijn zitten. We eisen ook dat Shell stapsgewijs de uitstoot reduceert, met percentages in 2035, 2040 en 2050.’
Opnieuw percentages? Daar is jullie vorige eis op gesneuveld.
Van Oosterhout: ‘Wij denken nog steeds dat je percentages kunt opleggen. Daarom zijn we ook in cassatie gegaan. Er moet linksom of rechtsom een reductiepercentage komen om burgers te beschermen tegen gevaarlijke klimaatverandering.’
Pols: ‘Ze hebben zich gecommitteerd aan Parijs en zeggen CO2-neutraal te willen zijn in 2050. Dan moet je daar ook beleid op maken.’
Niet alleen doet Shell te weinig om zijn uitstoot te verminderen; het bedrijf ondermijnt de energietransitie, schrijven jullie in de brief aan de bedrijfsleiding. Hoezo?
Van Oosterhout: ‘Door volop in te zetten op nieuwe winning houden ze het fossiele systeem in stand. Volgens het Hof creëren ze zo een lock-in: om de enorme investeringen in nieuwe boorplatforms terug te verdienen, moet al het olie en gas uit een veld gewonnen worden.’
Shell zegt: we steken juist miljarden in de energietransitie, in 2023 ging bijna een kwart van onze investeringen naar CO2-arme energie.
‘Er gaat juist steeds minder naar wind en zon. En luister naar CEO Wael Sawan die zegt dat het bedrijf zich vooral richt op winstgevendheid en niet op duurzaamheid. Dat laatste gebeurt pas weer als de rendementen van zon en wind even hoog zijn als die van fossiel.’
Het concern steekt ook veel geld in de opslag van CO2, CCS genaamd. Ze ruimen hun rommel op en beschermen zo het klimaat.
Pols: ‘Ze laten de investeringen in CCS over aan de overheid. Onlangs stapten ze uit de aanleg van infrastructuur voor Porthos en Aramis (Nederlandse projecten voor onderzeese opslag van CO2, red.). Shell legt de kosten dus bij de samenleving neer. Als ze echt zouden geloven in CCS, zouden ze er wel geld in steken, want het is de redding van hun bedrijfsmodel. Maar kennelijk geloven ze er zelf niet in.
‘Wij zeggen: de uitstoot moet omlaag. Als je dat via CCS doet, is dat prima. Alleen niet op kosten van de samenleving.’
Van Oosterhout: ‘CCS is bovendien een druppel op de gloeiende plaat, zegt ook het klimaatpanel IPCC. Het is hooguit een kleine fiks.’
Shell zegt ook: we vervangen nog vuilere kolen door LNG. Dat helpt het klimaat in de overgang naar een fossielvrije energievoorziening.
Van Oosterhout: ‘Het is maar helemaal de vraag of LNG zo veel beter is dan kolen. Bovendien is het internationale energieagentschap IEA heel helder: om de opwarming te beperken tot 1,5 graad, is er geen ruimte voor nieuwe olie- en gasvelden. Iets wat minder slecht is dan enorm slecht, is nog steeds slecht.’
Zijn jullie niet te laat? De eerste zaak tegen Shell duurde zeven jaar. Is die tijd er nog wel?
Pols: ‘Deze is wat eenvoudiger dan de Klimaatzaak 1.0 en kan denk ik sneller. En het gaat nog altijd sneller dan de internationale politiek: die is al dertig jaar bezig.’
Een paar jaar geleden hadden veel mensen het idee dat in elk geval Europa de energietransitie op tijd kon volbrengen. Veel van dat optimisme is verdwenen na de inval van Rusland in Oekraïne, de herverkiezing van Trump en de totstandkoming van een Nederlands kabinet dat weinig klimaatambities toont. Hoe blijf je optimistisch?
Pols: ‘Ik herken wat je zegt. Maar als je beter kijkt, zie je dat burgers klimaatverandering nog steeds heel belangrijk vinden. Er zijn alleen thema’s bij gekomen. Intussen daalt de prijs van hernieuwbare energie nog steeds.
‘En wat betreft Trump: tijdens zijn eerste regeerperiode zijn er meer kolencentrales gesloten dan onder welke eerdere president ook. Dat zal nu niet anders zijn. De business case voor fossiel wordt steeds onaantrekkelijker.
‘Ja, de uitspraak van het Hof was een tegenvaller. Maar er zijn ook zoveel stappen voorwaarts gezet. Ik ben nog steeds positief.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant