Producenten van zonnestroom zeggen financieel in de knel te komen door negatieve stroomprijzen. Die hebben grote impact op de subsidie die zij ontvangen, en daarmee op de winstgevendheid van hun installatie. Dit kan investeringen in de energietransitie remmen, stellen betrokkenen.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
Bedrijven die in het verleden hebben geïnvesteerd in zonnepanelen, krijgen vaak subsidie voor de energie die zij opwekken, om het verschil tussen de kosten (die vooral in het verleden vaak hoog waren) en opbrengsten te overbruggen. Maar deze ondernemers (in veel gevallen boeren met zonnepanelen op hun stallen) moeten hun installaties steeds vaker uitschakelen, omdat zij te maken krijgen met negatieve stroomprijzen.
Negatieve stroomprijzen zijn een betrekkelijk nieuw fenomeen, dat zich vooral voordoet in de lente en zomer, als er meer zonnestroom wordt opgewekt dan er vraag is. Daardoor zakken de prijzen naar nul en, met name de laatste jaren, eronder. Op zulke momenten, die steeds vaker voorkomen, moeten elektriciteitsproducenten betalen om hun stroom op het net te krijgen. Velen zetten hun installaties dan tijdelijk uit.
Dit gebeurt mede op verzoek van netbeheerders, omdat een te groot aanbod van elektriciteit leidt tot overbelasting van het stroomnet. Het uitschakelen van installaties helpt zo ook het elektriciteitsnet in balans te houden op zeer zonnige dagen.
Maar er zijn ook negatieve gevolgen: subsidie wordt alleen uitgekeerd over de uren waarin daadwerkelijk wordt geproduceerd. Lange tijd was dit geen probleem, omdat negatieve elektriciteitsprijzen bijna niet voorkwamen. Nu gebeurt dat steeds vaker, meldde hoogspanningsbeheerder Tennet vorige week nog. Omdat alleen subsidie wordt uitgekeerd over daadwerkelijk geproduceerde stroom, dalen de inkomsten en resteert er onder de streep minder.
‘Dat producenten hun zonnepanelen soms even moeten uitschakelen, is geen probleem’, zegt Camille Mijs van groene-energieleverancier Vandebron, die veel boeren onder zijn producenten heeft. ‘Dat producenten hun zonnepanelen soms even moeten uitschakelen, hoort bij het nieuwe energiesysteem; veel gascentrales stonden vroeger ook een groot deel van het jaar uit en dat vonden we heel normaal.’
Maar doordat veel middelgrote producenten hun inkomsten nu sterk zien dalen, wordt het voor hen lastiger te investeren in onderhoud, zoals bijvoorbeeld de vervanging van omvormers. Dit zijn kostbare onderdelen die de elektriciteit van zonnepanelen omzetten in stroom die geschikt is voor het stroomnet.
Deze apparaten gaan minder lang mee dan de panelen en moeten vaak halverwege de levensduur van de gehele installatie worden vervangen. Als boeren minder inkomsten krijgen uit hun panelen, zullen banken minder geneigd zijn nieuwe financiering te verlenen. Hierdoor dreigen deze panelen definitief van de markt te verdwijnen, aldus Mijs. Het gaat volgens Vandebron om duizenden producenten en een flink potentieel aan vermogen.
Minder stroom op zonnige dagen is in principe gunstig voor het stroomnet. Maar, zegt Mijs, ‘deze installaties hebben we juist hard nodig op andere momenten, als de zon wat minder hoog aan de hemel staat.’ Dan leveren ze juist wel waardevolle groene elektriciteit, die direct wordt gebruikt door fabrieken en huishoudens. Valt dit vermogen weg, dan moet mogelijk ergens in het land een gascentrale bijspringen, waarbij CO2-uitstoot ontstaat. Dit remt dus de energietransitie.
De Nederlandse Vereniging Duurzame Energie NVDE ziet het probleem ook. Voorman Olof van der Gaag denkt weliswaar dat negatieve elektriciteitsprijzen tijdelijk zijn, en opgelost wordt als er bijvoorbeeld meer accu’s in het stroomnet komen. Die absorberen stroomoverschotten en dempen zo de negatieve prijzen. ‘Maar het duurt nog wel even voor het zo ver is. Ter overbrugging is subsidiehulp nodig’, zegt hij. De NVDE vindt dat voor de uren waarop wel wordt geproduceerd daarom een iets hogere vergoeding moet komen.
Dit stelt ook het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), dat jaarlijks de gemiddelde uurprijs van zonnestroom vaststelt. Op basis van deze berekeningen wordt bepaald hoeveel subsidie producenten krijgen. Uit de vergoeding over 2024 die vorige week door het PBL is gepubliceerd, blijkt dat producenten over vorig jaar opnieuw minder krijgen vergoed, omdat er vorig jaar weer veel meer negatieve uren waren.
Sander Lensink, onderzoeker bij het planbureau zegt dat door de dalende vergoeding een aantal projecten nu ‘een fors probleem’ hebben. ‘Niemand had zulke aantallen negatieve elektriciteitsprijzen zien aankomen’, zegt hij. ‘Een beetje ondernemersrisico is oké, maar het is de vraag wanneer je dit nog voor rekening van de ondernemer kunt laten komen.’
Het antwoord op deze vraag moet van de politiek komen, zegt het PBL. Wel adviseert het planbureau om de subsidie per megawattuur voor 2025 een klein beetje te verhogen; afhankelijk van het aantal negatieve uren tot maximaal 20 euro per megawattuur. Producenten krijgen dan meer geld voor de uren waarin ze wel stroom opwekken, zodat een deel van het verlies wordt gecompenseerd.
Het ministerie van Klimaat en Groene Groei, dat verantwoordelijk is voor de subsidiëring van groene energie, zegt het probleem te herkennen en laat weten dat het kabinet er voor de zomer op reageert.
De kans lijkt echter klein dat bestaande zonneprojecten kunnen rekenen op extra geld. ‘Zij hebben immers al inkomsten kunnen genereren in de jaren waarin er minder tot geen sprake was van negatieve prijzen’, zegt een woordvoerder. ‘En denk ook aan de jaren 2021 en 2022, waarin de elektriciteitsprijs als gevolg van de invasie van Oekraïne juist erg hoog lag.’ Toen is er in deze sector veel geld verdiend.
Vandebron zegt samen met brancheorganisatie Holland Solar te hopen op een aanpassing van de subsidieregeling met terugwerkende kracht. Mijs: ‘We snappen dat het gaspedaal niet helemaal ingetrapt hoeft te worden, als het om zonnestroom gaat. Maar nu wordt er geremd.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant