De Tilburgse Sacramentskerk had al ruim dertig jaar geen spits.
Buurtbewoners konden het niet meer aanzien en streden jaren voor een nieuwe.
Zaterdagochtend kreeg de kerk haar glans terug.
'Dit is een icoon voor de stad.'
Door Loes Reijmer
Fotografie Arie Kievit
De Tilburgse Myria Nulden herinnert zich nog de dag waarop de spits verdween. Ze keek uit haar raam naar de Sacramentskerk aan de overkant en zag hoe werklui het bovenste deel van de toren verwijderden. De 74-jarige weet ook nog wat ze zei tegen een journalist van de lokale krant, toen die haar om een reactie vroeg: ‘Tis géén gezicht.’
Dat was de consensus in Tilburg nadat het bisdom in 1992 de spits van de kerk liet afbreken vanwege de slechte staat. Al die jaren bleef het gebouw onthoofd, tot frustratie van de omwonenden. Die verenigden zich en streden jarenlang om de kerk een nieuwe spits te geven. En nu, op deze zonnige zaterdagochtend, zit de buurt klaar om het tij te zien keren.
Op het pleintje aan de overkant van de straat staat een allegaartje aan stoelen en banken, lederen modellen uit de jaren negentig waarmee kringloopwinkels volstaan. Het meubilair komt uit het studentenhuis dat in de voormalige pastorie gevestigd is. Bij alle fases zijn de buurtbewoners zoveel mogelijk betrokken, dus ook de studenten. Die sjouwden vanochtend hun inboedel voor deze gelegenheid naar de overkant van de straat.
Een paar jongens uit het studentenhuis lopen rond half tien nog even langs de Lidl om bier te halen en tillen dan de laatste bank over de drukke Ringbaan-Oost. Daar ploffen ze op neer, een flesje Heineken in de hand.
De zitplekken zijn gereserveerd voor de omwonenden die hun huizen vanwege de veiligheid om 10 uur in de ochtend verlaten moeten hebben. Rondom de kerk en hijskraan staan hekken. Het is een spannende operatie: de spits weegt 28 duizend kilo, er mag niets misgaan. Omdat het gevaarte ook moest worden opgebouwd, is de naastgelegen Pelgrimsstraat zes weken afgesloten geweest. Maar de buurt klaagt niet. Ze krijgen hun spits terug.
‘Kijk, hij beweegt’, wijst Myria Nulden paar minuten voor tien. Zij is niet alleen de voormalige overbuurvrouw, maar ook de partner van Jos ten Brink, de 83-jarige ontwerper van de nieuwe spits. Die ziet vanuit zijn rolstoel en onder een deken nu hoe de hijskraan zijn geesteskind langzaam naar de toren beweegt. De twee knijpen af en toe in elkaars handen.
‘Het gebouw moest weer een landmark worden’, zegt Ten Brink met broze stem. ‘Een oriëntatiepunt voor de Tilburgers.’ Hij wilde een ontwerp maken dat er nog niet was en kwam uit op een glazen constructie waar een lichtkunstwerk doorheen zal schijnen. De projecties zijn gemaakt door kunstenares Sigrid Calon. De komende weken moet het lichtkunstwerk nog geïnstalleerd worden, op 3 juni is pas de officiële opening.
Acht jaar geleden al werd het ontwerp van Ten Brink in grote meerderheid uitgekozen in een wedstrijd. ‘Maar het is altijd onzeker geweest of-ie er echt zou komen’, zegt de ontwerper die een kwetsbare gezondheid heeft. ‘Maar vandaag gaat hij erop.’
‘Dit is de kroon op zijn werkende leven’, fluistert Nulden geëmotioneerd. ‘Ik ben zo blij dat hij erbij kan zijn’, zegt zijn dochter.
Door de menigte loopt buurtbewoner Pieter Siebers in een knalgeel wegwerkersjasje. Hij is al twintig jaar betrokken bij pogingen om de Tilburgse kerk weer haar glans terug te geven, nadat het bisdom in 2004 besloot er geen gebruik meer van te maken en het gebouw in verval raakte.
‘Het was een kwestie van lange adem’, zegt hij. ‘Vooral om de financiering rond te krijgen. Inmiddels zitten we qua kosten tegen de zeven ton.’ Wat hielp was een anonieme donatie van 200 duizend euro. ‘Nog altijd weet ik niet wie die gulle gever is.’
‘Een icoon voor de stad’, noemt Siebers de nieuwe spits. ‘Tilburg is veranderd, van textielstad naar universiteitsstad. Daarmee is ook de interesse voor erfgoed toegenomen. Dit is een mooi voorbeeld van herbestemming, zoals we ook de LocHal hebben. Twintig, dertig jaar geleden werd hier al snel voor de sloophamer gekozen.’
Door de jaren heen zijn veel plannen gemaakt om de Sacramentskerk te behoeden voor de sloop. Uiteindelijk werd in 2015 een compromis gevonden: de toren en voorzijde zouden blijven staan, om er appartementen van te maken. De achterkant van de kerk moest wel verdwijnen. Daar zijn nu ook appartementen gebouwd.
Sinds vier jaar wonen Pierre van den Borne (59) en Margot Haans (61) in de zes verdiepingentellende toren. Het bijzondere is dat haar inmiddels 86-jarige moeder – eveneens aanwezig – is geboren in de straat naast de kerk. Die moest in haar jeugd nog elke ochtend, met lege maag, naar de mis van half acht. ‘Daarna kregen we pas een boterham.’
Toen Van den Borne en Haans het pand kochten, wisten ze dat er misschien ooit een spits geplaatst zou worden. Ze werkten enthousiast mee, maar vanochtend vond hij het wel even spannend. ‘Het gaat toch om 28 duizend kilo op je dak.’
Om vijf over half elf stijgt uit de menigte gejuich op. De nieuwe spits staat op de kerk, fonkelend in de felle zon. Een uur later zal het uiterste puntje volgen. ‘Heel mooi’, zegt Van den Borne. ‘De oorspronkelijke vorm is terug.’
Initiatiefnemer Siebers is even in de schaduw op een muurtje gaan zitten. Hij voelt opluchting en ontroering, zegt hij. ‘Dit is echt een proces van onderop geweest, van de buurt. Een vrijwilligersinitiatief. Ontzettend veel mensen hebben hieraan bijgedragen. En we hebben het gewoon gedaan met z’n allen.’
Het kabinet wil bezuinigen op het openbaar vervoer in de grote steden. Daardoor gaan de prijzen volgend jaar omhoog en het aanbod daalt. Een van de bussen die waarschijnlijk minder zal rijden is lijn 76 in Rotterdam-Zuid. De Volkskrant reist een dagje mee. ‘Willen ze soms dat ik de hele dag thuis blijf zitten?’
Nederland kan mooier, weet stedenbouwkundige Riek Bakker. Daarom komt ze met een actieplan. ‘Ik zie de lui in Den Haag denken: als de boeren straks weg zijn, leggen we een batterij zonnepanelen in de wei en klaar.’
Reis deze zomer door Nederland met de themaroutes van de Volkskrant voor liefhebbers van kunst, cultuur en natuur. Deze week: fiets in De Langstraat door weiland, dorp, stad, moeras en natuur over de Halvezolenlijn.
Source: Volkskrant