De fusiepartij van GroenLinks en PvdA kiest ‘radicaal voor menselijk beleid’, zegt Esmah Lahlah, de nummer 2 op de lijst. Daarbij worden ook lessen uit het verleden getrokken. ‘We hebben te veel opgegeven vanuit het gevoel dat het land geregeerd moet worden.’
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
‘Vaker dan ik zou willen, hebben linkse partijen zich laten verleiden tot een compromis met rechts’, aldus GroenLinkser Esmah Lahlah, de nummer twee op de gezamenlijke lijst van GroenLinks en de PvdA. Eind juni moeten de leden stemmen over de opheffing van hun partijen en de oprichting van een nieuwe. Lahlah spreekt zich zaterdag uit over de standaard waaraan de nieuwe partij moet voldoen in haar Harrewijn-lezing, vernoemd naar voormalig GroenLinks-Kamerlid Ab Harrewijn.
Linkse samenwerking moet niet draaien om ‘macht om de macht’, stelt u in uw lezing. Wat bedoelt u daarmee?
‘Ik heb de sterke overtuiging dat de politiek het vermogen heeft de samenleving vorm te geven. Regeren en macht zijn daarbij niet het doel, verandering is het doel. Ik ben de politiek ingegaan om iets wezenlijks te betekenen voor mensen die aan de zijlijn van de samenleving staan, voor degenen die het gevoel hebben er niet bij te horen. Als we met de nieuwe beweging voor hen geen verandering teweeg kunnen brengen, dan moeten we niet meeregeren.’
Zegt u dit met het oog op eventuele zorgen van idealisten in de achterban, dat linkse idealen zullen sneuvelen door met bestuurderspartij PvdA samen te werken?
‘Nederland heeft een linkse, progressieve volkspartij nodig die fundamenteel anders durft te kiezen. Als je een nieuwe beweging start, dan trek je lessen uit het verleden. Misschien hebben we wel te vaak meegeregeerd zonder dat onze idealen daarbij altijd het uitgangspunt waren. We deden dat in het belang van stabiliteit.
‘Daarvan zeg ik nu: dat heeft pijn gedaan. Pijn bij de mensen die het treft, pijn bij de mensen uit onze eigen achterban. Dat zal die nieuwe beweging niet weer gebeuren. Regeren moet niet ondanks, maar vanuit onze idealen.’
Linkse partijen hebben zich volgens u te vaak laten verleiden tot een compromis met rechts. Waar denkt u daarbij aan?
‘Bijvoorbeeld de Participatiewet (waarin onder meer de bijstand en de sociale werkvoorzieningen opgingen, red.) Dat was gewoon een bezuiniging. Al snel na de invoering werd duidelijk hoe wantrouwend het sociaal vangnet werd. Als wethouder in Tilburg heb ik gezien hoe bizar het beleid uitpakt en hoe hard de wet is voor mensen. Ik denk ook aan de decentralisatie van de zorg en aan het overlaten van de woningbouw aan de markt.
‘Ik zeg dit niet als een soort afrekening. We hebben te veel opgegeven vanuit het gevoel dat het land toch geregeerd moet worden. Dat heeft met name de kwetsbaarste mensen het hardst geraakt. Maar ik geloof in politieke groei. En in eerlijk zijn over wat beter moet.’
Dit betekent dat GL-PvdA niet zal instemmen met bezuinigingen op de verzorgingsstaat, stelt u in de lezing. Wat verstaat u daaronder?
‘We willen beleid dat zorgt dat de armoede en de ongelijkheid afneemt. De verzorgingsstaat en de rechtsstaat, waar vertrouwen in de burger weer het uitgangspunt is, moeten het fundament vormen. Dat betekent sterke publieke voorzieningen, betaalbare woningen en een sociaal vangnet dat mensen echt op een waardige manier opvangt.’
U noemt de Participatiewet, het woonbeleid, de zorg. Betekent dat het terugdraaien van het beleid van kabinet-Rutte II, waarin de PvdA samenwerkte met de VVD?
‘Nouja, ik zou in ieder geval het neoliberaal denken terugdraaien, waarin succes wordt gezien als individuele prestatie en falen als je eigen schuld. En ja, bij Rutte II zijn keuzes gemaakt waarvan we allemaal met elkaar hebben gezegd: dat hadden we zo niet moeten doen.
‘De nieuwe linkse partij is overigens meer dan een kans om fouten achter ons te laten. GroenLinks en PvdA committeren zich aan elkaar omdat we fundamenteel andere keuzes willen maken, op de inhoud en de manier waarop we politiek bedrijven. We kiezen radicaal voor menselijk beleid, waarin solidariteit en rechtvaardigheid weer vooropstaan.’
U kunt bezuinigingen op de verzorgingsstaat toch niet uitsluiten? Dit zijn geopolitiek uitdagende tijden, waarin niet te voorspellen is welke budgettaire keuzes er gemaakt moeten worden.
‘Als GroenLinks-PvdA hebben we gezegd dat een verhoging van de defensie-uitgaven reëel is, gezien de geopolitieke ontwikkelingen. Maar dat mag niet ten koste gaan van de verzorgingsstaat. De rekening mag niet komen te liggen bij de kwetsbare mensen, maar bij de sterkste schouders, bij de bedrijven met de grootste winsten die ook de grootste vervuilers zijn.’
Navo-baas Mark Rutte waarschuwde dat de benodigde investeringen onvermijdelijk ten koste gaan van de zorg en sociale voorzieningen.
‘Gelukkig gaat Mark Rutte niet meer over de Nederlandse rijksbegroting. Het zou goed zijn als hij in zijn rol blijft en aangeeft dat er meer bij moet. Met partijen in Nederland kijken we hoe we de uitgaven verhogen.’
Bent u niet bang om nu beloften te doen die u niet waar kunt maken? Dat straks toch van iedereen, ook de zwaksten, een bijdrage gevraagd wordt?
‘Ik ben de politiek ingegaan om wezenlijk verschil te maken voor de mensen die, zoals Ab Harrewijn het zei, aan de rafelranden van de maatschappij staan. Als ik regeer, maar ik kan mijn idealen niet verwezenlijken, wat ben ik dan waard?’
U komt aan de onderhandelingstafel uiteindelijk altijd partijen als de VVD en het CDA tegen, die niet veel ophebben met linkse idealen.
‘Wat ik nu doe is duidelijk maken wat onze uitgangspunten zijn. Als dat betekent dat we onze idealen niet kunnen verwezenlijken, dat de armoede en ongelijkheid toenemen, dan bouwen we buiten het kabinet verder.’
En als dat betekent dat de VVD opnieuw over rechts gaat, dit keer met Wilders als premier?
‘Ik hoop dat de kiezer de afgelopen tijd gezien heeft dat Wilders zijn verkiezingsbeloftes in de prullenbak heeft gekieperd om maar mee te kunnen doen met de VVD.’
U benadrukt in de geboortepapieren van de nieuwe partij meteen het belang van de verzorgingsstaat. Is dat de belangrijkste strijd met de partijen rechts van het midden?
‘Als het gaat om bestaanszekerheid, zeker wel. Het gaat niet eens meer alleen om de mensen die aan de rafelranden van de maatschappij staan. Het zijn de mensen met een betaalde baan die het moeilijk hebben. Het zijn de twee middeninkomens die het moeilijk hebben. De groepen die het moeilijk hebben worden steeds groter, en dat maakt alleen maar pijnlijk duidelijk dat we fundamenteel andere keuzes moeten maken.’
Zal die strijd niet ook om migratie gaan?
‘Zeker. Wij hebben voor het eerst gezegd dat over migratie in bandbreedtes gesproken moet worden: wat kan ons land aan? Alleen hebben we ook te maken met beeldvorming die op ons geplakt is. Die is best hardnekkig.’
Wat is die beeldvorming?
‘Dat we alle grenzen openzetten en iedereen maar binnen laten komen, terwijl het ons gaat om mensen die echt op de vlucht zijn.’
Heeft GL-PvdA genoeg gedaan om die beeldvorming tegen te gaan?
‘Dat is ingewikkeld. Dat beeld is door populisten gecreëerd, en we zijn nog steeds zoekende naar hoe we het populisme het beste kunnen bestrijden. Je kunt populisme namelijk niet beantwoorden met populisme.’
In 2026 treedt het EU-migratiepact in werking, met aanmeldcentra buiten Europa en een eerlijke verdeling van vluchtelingen over de lidstaten. Bent u voor dit systeem?
‘Ja. Als je in het asielbeleid verschil wil maken, doe je dat in Europees verband. Als het gaat om aanmeldcentra, dan moeten we hier oog houden voor de mensenrechten daar. We weten dat in het verleden deals zijn gemaakt waarbij migranten voor langere periodes in erbarmelijke omstandigheden in centra verbleven.’
In 2017 vertrok GroenLinks van de formatietafel, omdat de partij het idee van migratiedeals met andere landen en aanmeldcentra aan de buitengrenzen principieel verwierp. Nu staat u positief tegenover een soortgelijk Europees plan.
‘Ik denk dat de kracht van een nieuwe brede volksbeweging ook is om je kwetsbaar op te durven stellen en te zeggen dat iets toen niet verstandig was. Ik denk dat mensen, in alle eerlijkheid, dat ook heel graag willen horen. Waar sta je nu voor? Waar heb je van geleerd en waarin ontwikkel je je?
‘Het tijdperk van toen is ook niet hetzelfde als nu. Politiek is niet statisch, het is een kracht om mee te bewegen, maar wel op een dusdanige manier dat je niet je idealen verkwanselt.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant