In het Concertgebouw in Amsterdam is het Mahler Festival van start gegaan, een van de grootste evenementen in de klassieke muziek ter wereld. De Volkskrant is erbij – elke dag. Lees hier wat er onvergetelijk was (en wat niet).
Het Concertgebouworkest heeft vrijdagavond de symfonieënmarathon van het Mahler Festival dan echt afgetrapt. Maar voordat de gastheer onder leiding van aanstaand chef Klaus Mäkelä de Eerste symfonie voorschotelde, klonk een werk van de Zweed Anders Hillborg (70), die een eerbetoon aan de meester heeft gecomponeerd.
In zijn nieuwe stuk Hell Mountain, vernoemd naar het Höllengebergte, vlak bij een van Mahlers componeerhuisjes, bereiken zeer traag bewegende klankgolven steeds grotere, schreeuwende pieken. De Mahleriaanse elementen zijn onmiskenbaar – houtblazers die vogels nabootsen, hoornkoralen, noodlottige paukenslagen –, maar ze worden bekeken door een eigentijdse, post-tonale lens.
In de Eerste symfonie kust Mäkelä de natuur teder uit haar winterslaap en choreografeert hij levendige, sierlijke boerenwalsjes. De groteske dodenmars had sarcastischer gekund, maar het slotdeel, vol ongeneeslijke weltschmerz, is tot en met de hemelbestormende finale magnifiek.
Eerste symfonie & Hell Mountain
★★★★☆
Door het Concertgebouworkest o.l.v. Klaus Mäkelä
Mäkelä zal zich uiteraard bewust zijn van zijn illustere voorgangers, maar hij kiest vol vertrouwen zijn eigen weg. Zijn Eerste is zachtaardig en meevoelend, met de nodige bloedstollende momenten. Hij profiteert van een ritmisch gedisciplineerd en gevoelig articulerend orkest dat zijn visie realiseert. Het Concertgebouworkest ‘woont’ gewoon in Amsterdam, maar we mogen de zijdeachtige strijkers en de geweldige (hout)blazers nooit als vanzelfsprekend beschouwen.
Zeer aan te bevelen voor concertbezoekers zijn de Mahler Talks van Morten Solvik (lees hier ons interview met hem terug). In zijn lezingen ontleedt hij Mahlers symfonieën en strooit hij met interessante weetjes. Wist u bijvoorbeeld dat de jonge Mahler een carrière als martelaar ambieerde?
Het concert is terug te luisteren op de site van NPO Klassiek. Vanmiddag wordt de Eerste nogmaals gespeeld. Vanavond klinkt de Tweede door het Boedapest Festival Orkest onder leiding van Iván Fischer.
Jenny Camilleri
Tijdens het Mahler Festival klinken niet alleen zijn symfonieën. Zo is er ’s middags ook volop aandacht voor zijn liederen.
Het recital van vrijdagmiddag is het eerste in een reeks waarbij pianist Julius Drake verschillende jonge, al gevestigde zangers in het complete liedoeuvre van Mahler begeleidt. Vandaag staan naast zijn vleugel James Newby en Catriona Morison, een romige mezzosopraan met de stralende topnoten van een sopraan. Leuk dat ze met vroege liederen van Mahler beginnen, want die horen we minder vaak.
Lieder eines fahrenden Gesellen & Rückert-Lieder
★★★★☆
Door Catriona Morison (mezzosopraan), James Newby (bariton) en Julius Drake (piano)
Vreugde, wanhoop, razernij: bariton James Newby voelt elk woord, acteert elke zin, wiegt met zo’n quasi-volksdeuntje als Hans und Grete mee. Een muisstille Kleine Zaal van het Concertgebouw huivert bij zijn verzengende vertolking van de cyclus Lieder eines fahrenden Gesellen, muziek én tekst van Mahler. We vergeten vaak dat Mahler ook verdienstelijk kon dichten.
Drake is de gedroomde recitalpianist, volgt de zangers vloeiend in expressie en dynamiek. Morison zingt innig in de andere cyclus van vandaag, de Rückert-Lieder, maar haar stem glorieert in het grote gebaar. Na de opwelling van existentiële angst in Um Mitternacht moet ze even bijkomen, en wij ook.
Jenny Camilleri
Ze is er. Twee stoelen van de recensent vandaan, op het frontbalkon van het Concertgebouw, zit een vrouw met wit haar en een uitgesproken rode bril. Marina Mahler is de kleindochter-van. Geboren in 1943 in Londen, ze heeft haar opa Gustav (1860-1911) dus nooit ontmoet. Ze is als pleitbezorger van haar opa eregast op het festival.
Donderdagavond hoort ze hoe het Nederlands Philharmonisch het festival opent onder leiding van dirigent Lorenzo Viotti. Opvallend: toch nog wat lege stoelen, wellicht omdat dit concert later aan de al snel uitverkochte serie is toegevoegd. In deze theatrale ouverture (Dear Mahler), met acteurs Bram Suijker en Charlie Chan Dagelet, klinkt muziek uit verschillende symfonieën (1, 5 en 9) en een stukje Wagner (O du, mein holder Abendstern). Soms wordt er doorheen gesproken door de acteurs, zanger Florian Boesch en Lorenzo Viotti.
Dear Mahler
★★★☆☆
Door het Nederlands Philharmonisch o.l.v. Lorenzo Viotti
Het begin is onrustig, met iets te veel ringtones en wekkers die afgaan. Uiteindelijk blijkt het theatrale gedeelte best goed te werken. Allerlei personages uit Mahlers leven – zijn zus, zijn ex, zijn vrouw Alma, dirigent Willem Mengelberg die hem in Amsterdam op het schild hees – vertellen over wie hij was: een gemene partner, een veeleisende dirigent die zijn orkest uit kon kafferen.
Een conclusie die je zou kunnen trekken, is dat veel te maken heeft met zijn jeugd, vol huiselijk geweld. Dat zijn dochtertje Maria in 1907 overleed, een gebeurtenis die hij alleen in zijn muziek kon verwerken, deed de relatie met Alma ook geen goed.
Het orkest klinkt op zijn best als het hard mag. En in het slot, in het lied Ich bin der Welt abhanden gekommen. Het is jammer dat de fascinerende bas-bariton Florian Boesch, wat gepolijster dan we hem leerden kennen, in anderhalf uur maar drie bijdragen heeft. Boesch dwingt in de net nog zo rumoerige zaal een indrukwekkende stilte af.
Bekijk het concert hier terug. Vanavond speelt het Concertgebouworkest Mahlers Eerste symfonie onder leiding van Klaus Mäkelä.
Merlijn Kerkhof
Welkom bij het Mahlerblog! Hier leest u elke dag over het Mahler Festival in Amsterdam. In elf dagen worden alle symfonieën van Gustav Mahler (1860-1911) uitgevoerd door de beste orkesten ter wereld, van de Berliner Philharmoniker tot het Chicago Symphony Orchestra.
Nog nooit van Mahler gehoord? Lees hier onze spoedcursus (en uw leven zal nooit meer hetzelfde zijn).
Het is de derde keer dat zoiets wordt gedaan: de Mahlerfeesten in het Concertgebouw van 1920 en 1995 werden evenementen waar iedereen het decennia later nog over had. Vanavond wordt het festival geopend door het Nederlands Philharmonisch onder leiding van Lorenzo Viotti.
Het hele programma vindt u hier. Een aantal concerten wordt ook gestreamd, online en (gratis toegankelijk) in het Amsterdamse Vondelpark. Dat is een mooi alternatief voor wie geen kaart meer kon kopen: met de best mogelijke apparatuur wordt alles in surround uitgezonden, net alsof u in het Concertgebouw bent, maar met misschien af en toe een vogeltje dat meezingt.
Eigenlijk zou het gebeuren op het Museumplein plaatsvinden, maar dat is door de burgemeester afgeblazen in verband met een mogelijke huldiging van Ajax. Dat die voetbalclub kampioen zou kunnen worden, had een jaar geleden natuurlijk helemaal niemand verwacht.
Merlijn Kerkhof
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant