In een gepolariseerde wereld, waar menselijkheid wordt verdrongen door meedogenloze machtspolitiek, moet Leo XIV zijn morele stem vinden.
Met Robert Prevost heeft de rooms-katholieke kerk een paus gekozen in de lijn van zijn onlangs overleden voorganger Franciscus. Alleen al de keuze voor zijn pausennaam is een aanwijzing. Aan het einde van de 19de eeuw legde paus Leo XIII met zijn encycliek Rerum Novarum de basis voor de katholieke sociale leer. Ook stelde hij zich open voor de moderne wereld. Met zijn warme, pastorale uitstraling zal ook Leo XIV naar buiten treden als een man die opkomt voor de armen, de minderheden en migranten.
Op zichzelf was het tijd voor een paus uit het mondiale Zuiden, al staan Afrikaanse en Aziatische kerkleiders vaak een conservatief katholicisme voor dat in Europa wordt afgewezen. Wel bracht Prevost een groot deel van zijn leven in Peru door.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
De nieuwe paus staat voor de moeilijke opgave om een multipolaire wereldkerk bij elkaar te houden. In Europa verlangen veel katholieken naar een progressieve kerk, die het homohuwelijk inzegent of vrouwen tot het priesterschap toelaat. Maar in het seculiere Europa is de kerk gemarginaliseerd. De groei zit in Afrika en Azië, waar veel gelovigen juist een conservatieve koers voorstaan.
De nieuwe paus heeft een sociaal gezicht, maar heeft conservatieve ideeën op het gebied van abortus, vrouwen in de kerk en ‘genderideologie’. Onder zijn leiding zal de kerk op dit punt niet veranderen, evenmin als Franciscus wezenlijke hervormingen heeft doorgevoerd.
Pikant is de verhouding van de nieuwe Amerikaanse paus tot het Amerikaanse katholicisme. Zijn pastorale visie botst op de harde lijn van president Donald Trump en vicepresident JD Vance, een katholieke bekeerling. Hij bekritiseerde het harde immigratiebeleid van Trump en noemde Vances interpretatie van de katholieke doctrine ‘verkeerd’. De trumpistische ideoloog Steve Bannon noemde Prevost ‘de slechtste keuze voor MAGA (‘Make America Great Again’)-katholieken. Veel Amerikaanse katholieken steunen Trump. Als Leo XIV hier keihard tegenin gaat, zal hij onderwerp worden van een bittere cultuurstrijd. Tussen al deze stromingen zal de nieuwe paus een evenwichtskunstenaar moeten zijn, iets wat hem op voorhand wel lijkt te zijn toevertrouwd
De macht van de paus is klein en wordt alleen maar kleiner. Voor Franciscus was dat een bevrijding, schreef zijn biograaf Austin Iverleigh onlangs in de Financial Times. Juist zijn gebrek aan wereldlijke macht gaf hem de vrijheid om een morele stem in de wereld te zijn.
Soms was die stem te veel losgezongen van de politieke werkelijkheid. Zo pleitte hij voor vrede in Oekraïne, zonder Rusland te veroordelen voor zijn agressie. Moraal wordt vrijblijvend als zij geen onderscheid maakt tussen aanvaller en slachtoffer.
Niettemin liet Franciscus zien dat spirituele leiders een waardevolle bijdrage kunnen leveren in een wereld die harder wordt, waar menselijkheid wordt verdrongen door polarisatie en meedogenloze machtspolitiek. Een paus kan zijn stem verheffen tegen de ontmenselijking van iedereen die niet tot de eigen groep behoort. Hopelijk gaat Leo XIV die rol met overtuiging vervullen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant