is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
Het viel nauwelijks op tijdens die lange nacht waarin de vier coalitieleiders heen en weer schoven met kostenposten zonder veel benul van wat die inhielden (‘iets met onderwijskansen, zal wel’). Alsof iemand vier baby’s een bordspel in handen had gegeven, die vervolgens wel de gekleurde pionnen in hun knuistjes klemden, maar zich niet bewust waren van enige bedoeling of consequentie.
Maar natuurlijk kon het niet anders of er werd bij dit hoogtij van onvermogen en cynisme ook een graai gedaan in het wonderpotje waaruit steevast wordt geput wanneer er weer eens een gat in de begroting moet worden opgevuld: de opbrengsten van verkeersboetes.
Een ‘meevaller’ wordt dat genoemd: zomaar 113 miljoen gevonden. En niet eenmalig, maar alle komende jaren. Want misschien verkeerde je nog in de naïeve veronderstelling dat verkeersboetes er zijn om ons veiliger te laten rijden, maar liever niet, zeg! Dan zouden ze volgend jaar tekortkomen.
Nee, die mythe heeft econoom Merel van Rooy definitief doorgeprikt in haar vorig jaar verschenen boek De boetefabriek. Verkeersboetes zijn er voor politici die geld nodig hebben om te doen alsof ze cadeautjes aan hun achterban uitdelen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
De boetes zijn de laatste dertig jaar in duizelingwekkend tempo verhoogd. Vorig jaar nog door Dilan Yesilgöz, die toch minister was namens vroemvroempartij VVD en zich doorgaans laat voorstaan op haar inspanningen voor de hardwerkende Nederlander: ‘Ik geef aan dat ik binnen mijn begroting keuzes moet maken. Dat is wat besturen betekent, dat is wat minister zijn betekent.’ Trouw rekende vervolgens voor dat je, met 440 euro boete, zwaarder werd bestraft voor parkeren op een invalidenparkeerplaats dan voor enkelvoudige mishandeling.
Nog zoiets: wie arm is, kan beter 35 kilometer per uur te hard rijden dan 30 kilometer per uur. Want een bestuurlijke boete voor 30 kilometer per uur te hard rijden kost na twee aanmaningen het dubbele van een strafrechtelijke boete voor een grovere overtreding: ruim 1.000 euro tegenover 500 euro. Dat het innen van buitenproportioneel hoge boetes een probaat middel is om mensen wrokkig over hun overheid te maken, wordt op de koop toe genomen.
Het oogmerk van de wet was ooit om lichte overtredingen simpel te beboeten. Maar de boetes werden zó hoog, en vooral de verhogingen als iemand niet op tijd betaalt, dat de overheid mensen voor kleine vergrijpen heeft doen wegzakken in schulden waar ze nauwelijks meer uit komen. Anderhalf jaar geleden becijferde de Volkskrant dat het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) jaarlijks 137 miljoen aan inningskosten vordert, bóven op de oorspronkelijke boete. Bij 125 duizend van de 725 duizend huishoudens met problematische schulden waren die geheel of gedeeltelijk het gevolg van een verdrievoudigde verkeersboete.
Een kwart van het aanmaningsbedrag betrof een boete vanwege een onverzekerd voertuig. Met twee aanmaningen kan zoiets oplopen tot 2.400 euro per jaar, zelfs als een voertuig niet de weg op gaat. Cruciaal en wrang bij dit alles: de overheid stuurde nooit kosteloze betalingsherinneringen, iets dat zij nota bene wél verlangt van private schuldeisers.
Mensen die geen geld hebben om boetes te betalen, krijgen de deurwaarder op zich af en hun auto kan in beslag worden genomen. Voor de sleepkosten, al gauw nog eens honderden euro’s, draaien zij ook op. En in het uiterste geval kan een wanbetaler worden gevangengezet – ‘gegijzeld’ – om betaling af te dwingen. Dat is nu geen praktijk meer, maar tussen 1998 en 2018 gebeurde dat bijna honderdduizend keer. Dan kan het gegaan zijn om mensen die keer op keer werden vastgezet.
In Van Rooys boek komt een dakloze voor die wordt gegijzeld. Iemand die gijzeling boven het hoofd hangt omdat de boetes van een ex bij haar terechtkomen. Iemand met een bijstandsuitkering die met gijzeling wordt bedreigd, omdat hij niet betaalt voor een bus waarmee hij een ongeluk heeft gehad en die is weggesleept. Iemand die toch al in de schulden zit en die na negen jaar nog steeds aan het betalen is voor een brommer die hij ooit ergens aan een lantaarnpaal heeft laten staan en die inmiddels spoorloos is.
Wat de publicatie van De boetefabriek het afgelopen jaar heeft losgemaakt, kun je zien als hoopgevend. Van Rooy, die haar eigen boek oneerbiedig beschrijft als ‘dingen op een rij zetten die al bekend waren’, heeft bereikt dat de boetes op de politieke agenda staan. Minister Van Weel van Justitie heeft aangekondigd dat vanaf zomer volgend jaar gratis betalingsherinneringen worden verstuurd, een prachtig concreet resultaat.
Maar je kunt er net zo goed een zorgwekkend voorbeeld in zien van hoe taai het is om verandering voor elkaar te krijgen. Het Openbaar Ministerie, het CJIB, rechters, een Kamermeerderheid – allemaal vinden ze de boetes en aanmaningen simpelweg te hoog. En een verlaging komt er niet, want, aldus Van Weel: ‘Hier kleven grote financiële gevolgen aan waardoor de opvolging van dit advies zeer complex is.’ Terwijl dit nog vestzak-broekzak voor de overheid is ook, want de lasten voor niet-betaalde schulden komen bij gemeenten terecht en de vruchteloze pogingen om ze te innen kosten de staat óók handenvol geld.
Wat nog een open vraag is, is hoeveel mensen in de loop van decennia eigenlijk buitenproportioneel door de overheid zijn gestraft en met welke gevolgen. Het zullen er in elk geval nog meer worden.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant