Groot-Brittannië tekende donderdag als eerste land een ‘handelsdeal’ met de Verenigde Staten. Die ‘Economische Welvaart Deal’ werd zowel door president Donald Trump als de Britse premier Keir Starmer groots gevierd. Maar wat heeft het opvallend snel gesloten akkoord nu precies om het lijf?
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Ineens was die deal er, hoe kwam die zo snel tot stand?
De Britten halen al maanden alles uit de kast om Trump gunstig te stemmen. Met als meest in het oog springend voorbeeld de handgeschreven brief van koning Charles die Keir Starmer eind februari voor het oog van de wereldpers aan Trump overhandigde. Trump was duidelijk zeer geporteerd van de ‘zeer speciale’ uitnodiging voor een officieel staatsbezoek.
Toch kregen de Britten een maand later te maken met Amerikaanse importheffingen. Ook voor hen geldt de 10 procent ‘basisheffing’ die Trump alle goederen die de VS binnenkomen oplegde. Voor de noodlijdende Britse staal- en auto-industrie hakte daarnaast vooral de 25 procent op staal en aluminium er flink in.
Er was de Britten afgelopen weken veel aan gelegen om als eerste land een deal te sluiten over verlichting van die heffingen. Zo’n eerste deal zou goed afstralen op de pragmatische premier Starmer die, in tegenstelling tot onder meer de Europese Unie, had besloten om niet terug te slaan met tegentarieven.
Woensdagochtend ging het ineens snel, zo blijkt uit een reconstructie van The New York Times. De Britse onderhandelaars in Washington informeerden in Londen of de regering daar kon instemmen met het laatste concept van de afspraken. Toen dat het geval bleek, wilde alleen Trump zelf nog even met premier Starmer bellen. Dat gesprek vond woensdagavond plaats – waarvoor Starmer zelfs de Champions League-wedstrijd van zijn favoriete club Arsenal even moest missen.
Donderdagochtend Amerikaanse tijd tekende Trump vervolgens in het Oval Office de deal, waarbij Starmer telefonisch aanwezig was. De Britse premier vertrok vervolgens halsoverkop naar de Jaguar Land Rover-fabriek bij Birmingham, om aan medewerkers en inderhaast opgetrommelde journalisten uit te leggen dat hij met de deal ‘duizenden banen’ had gered.
Wat staat er precies in de afspraken?
Voor de Britten is het belangrijkste dat de aangekondigde 25-procentstarieven op staal en auto’s worden verlaagd. Voor de eerste 100 duizend Britse auto’s die de VS binnenkomen geldt een tarief van 10 procent. Voor staal en aluminium zouden de tarieven helemaal verdwijnen, al zijn de voorwaarden waaronder nog niet goed uitgewerkt. Ook hebben de landen afgesproken dat hun wederzijdse importheffingen op rundvlees tot een bepaalde hoeveelheid worden geschrapt. Met dat laatste kan Trump enige sier maken, al zal de impact in de praktijk beperkt zijn. De Britten handhaven namelijk nog wel de eigen voedselveiligheidseisen voor landbouwproducten, die onder meer wat gebruik van hormonen betreft veel strenger zijn dan de Amerikaanse.
Het is dus nog lang geen uitgewerkt handelsakkoord?
Nee. In de deal is zelfs opgenomen dat het geen juridisch bindend document betreft. Handelsakkoorden zijn doorgaans zeer gedetailleerde verdragen waaraan jaren van onderhandelingen voorafgaan. Zulke deals mag een Amerikaanse president ook niet afsluiten zonder instemming van het Congres. De president kan wel op eigen houtje tarieven verhogen en verlagen. Dat doet Trump dus voor een deel van de producten. Maar opvallend is ook dat voor een aantal zeer belangrijke sectoren waarover de landen een gespannen verhouding hebben, zoals de farmacie en technologische diensten, niets is afgesproken.
De suggestie was steeds dat Trump zijn tarieven gebruikte om voor de VS gunstige deals af te dwingen. Is deze deal daarvan het bewijs?
Zeker niet. Het is eerder een volgend bewijs dat Trump hard bezig is op zijn schreden terug te keren. Nadat hij op 2 april zijn veelbesproken ‘wederkerige tarieven’ had afgekondigd, besloot hij onder druk van dalende beurskoersen en een snel dalende dollar om die tarieven 90 dagen te ‘pauzeren’. In die periode zou hij dus die voor de VS mega-gunstige handelsdeals gaan sluiten.
Op basis van de overhaaste gang van zaken wilde hij vooral laten zien dát hij een akkoord kan sluiten. Maar het documentje dat hij met de Britten tekende is er zeker geen dat een herdruk van zijn boek The Art of the Deal rechtvaardigt. Zo doet de tekst niets om de financiële hegemonie van de VS te herstellen, toch het uitgangspunt van de Trump-regering.
Het beeld dat Trump de aftocht blaast in zijn handelsoorlog werd vrijdag verder bevestigd door de Amerikaanse toenadering richting China. Met dat land liep het conflict afgelopen maand het hardst op. Het tarieftoepen staakte pas bij 145 procent (voor Chinese producten naar de VS) en 125 procent (de andere kant op). De handel tussen de landen is sindsdien snel aan het opdrogen, wat vooral in de VS tot veel onrust leidt.
Dit weekend spreekt de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent in Genève twee dagen met de Chinese vicepremier He Lifeng om de zaak ‘te de-escaleren’, waarbij de Chinezen benadrukken dat dit gesprek geheel op verzoek van de Amerikanen is. Voorafgaand aan die bijeenkomst hebben de Amerikanen via persbureau Bloomberg al laten lekken dat zij streven naar een snelle verlaging van de tarieven naar onder de 60 procent.
Mogen twee landen eigenlijk zomaar dit soort gunstige handelsvoorwaarden afspreken?
Officieel niet. Het Wereldhandelsverdrag schrijft voor dat je niet voor één land gunstiger handelsvoorwaarden mag afspreken dan voor andere landen. Je mag alleen importheffingen voor een land extra verhogen wanneer dat land zich bedient van ‘oneerlijke handelspraktijken’, zoals het dumpen van producten die dankzij staatssteun extra goekoop zijn.
Juristen legden donderdag uit dat het verdrag landen wel ruimte biedt om ‘tijdelijke overgangmaatregelen’ te nemen op weg naar handelsverdragen die wel in lijn met de regels zijn. Maar belangrijker is waarschijnlijk dat de Verenigde Staten zich, ook al onder president Joe Biden, niet veel aan de Wereldhandelsorganisatie gelegen laten liggen. Zo frustreren zij het hof dat handelsconflicten moet beslechten, door de benoeming van nieuwe rechters te blokkeren.
Er is internationaalrechtelijk gezien dus veel op dit soort deals af te dingen, maar geen instantie om dat bij te doen.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant