De nieuwe paus Robert Prevost heeft Leo XIV gekozen als zijn pauselijke naam. Die lijkt een verwijzing naar de sociale leer van de katholieke kerk, die zijn oorsprong vindt in de tijd van de industriële revolutie.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Voor Prevost kozen 13 van zijn 266 voorgangers voor de naam Leo. Veruit de bekendste was Leo XIII, paus tussen 1878 en 1903. Die schreef in 1897, midden in de industriële revolutie, de pauselijke brief Rerum Novarum.
Die tekst geldt als het fundament van het nieuwe sociale programma van de kerk, gepubliceerd in een tijd waarin rijke fabrieksbazen wereldwijd arbeiders uitbuitten. Het maatschappelijke middenveld moest een antwoord bieden op de grote verschillen tussen arm en rijk, was de gedachte van Leo XIII.
‘In de antwoorden die het socialisme en het marxisme in die tijd boden, zoals collectief eigendom en een grote rol voor de staat, zag Leo XIII weinig’, zegt theoloog Inigo Bocken. Sociale verenigingen opgezet door burgers moesten de ongelijkheid in de samenleving verkleinen. De kerk zou als verbindende factor werken tussen die burgerlijke initiatieven.
‘Je kunt het sociale programma van de kerk zien als naastenliefde in het groot’, aldus Bocken, verbonden aan de Radboud Universiteit en de KU Leuven.
Het lijkt de theoloog evident dat Prevost met zijn keuze voor Leo verwijst naar Leo XIII. ‘De keuze voor een pauselijke naam symboliseert het denken van een paus en laat zien welke waarden hij belangrijk vindt. De paus wil laten zien dat hij opkomt voor de minder bedeelden in de wereld, op welk terrein dan ook.’
Daarmee treedt de paus in de voetsporen van zijn voorganger. Die koos als eerste paus voor Franciscus, verwijzend naar de Italiaanse heilige Franciscus van Assisi. Die staat bekend om zijn sobere levenswijze, de waarde die hij hechtte aan eenvoud en om het feit dat hij opkwam voor de armen en achtergestelden.
‘Zowel Prevost als Franciscus hebben het sociale profiel dat aandacht vraagt voor iedereen die buiten de maatschappelijke boot valt’, zegt Bocken. ‘Beiden hebben duidelijk kritiek geuit op het kapitalisme, een wereld waarin de economie het laatste woord heeft.’
Toch lijkt Prevost met zijn keuze voor Leo net een andere klemtoon te leggen dan Franciscus, ziet Bocken. ‘Die was nogal een wilde hervormer, eentje die weinig ophad met het institutionele aspect van de katholieke kerk.
Leo XIV wil de hervormingen die Franciscus in gang heeft gezet middels de kerkelijke instituties meer handen en voeten geven, in het evenbeeld van Leo XIII.’
Naast Leo XIII kan de eerste paus die de naam droeg ook van symbolische betekenis zijn voor Prevost: Leo de Grote, paus van 440 tot 461. Hij ging de geschiedenisboeken in als de paus die de opmars van de historische figuur Attila de Hun naar Rome stopte.
Leo de Grote deed dat door met de koning van de Hunnen in gesprek te gaan. ‘In de huidige tijd kun je het interpreteren als dat ook deze paus zich op een diplomatieke wijze zal inzetten tegen onderdrukkende grootmachten in de wereld’, zegt de Britse historicus Candida Moss in NBC News.
De nieuwe paus wilt ook het belang van het vrijdenken benadrukken, zegt theoloog Bocken. ‘Voorganger Leo XIII zorgde ervoor dat de kerk zich openstelde voor grote denkers van die tijd, zoals de filosoof Immanuel Kant.’
Dat gebeurde in een tijd waarin de kerk zich juist afzette tegen de moderne samenleving en zijn ideeën, zegt de theoloog. ‘De naamkeuze van de paus lijkt dus ook te symboliseren dat de kerk de dialoog moet aangaan met andersdenkenden. Hij lijkt een paus te willen worden die meer met de buitenwereld in contact wilt komen.’
Dat is volgens Bocken ook terug te horen in de eerste toespraak die de paus donderdag gaf. ‘Hij noemde de kerk uitdrukkelijk synodaal. Daarmee bedoelt hij dat de kerk een ruimte is waarin iedereen, seculier of niet, met elkaar in contact kan komen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant