Wat zijn dit voor vragen? Naar aanleiding van zijn nieuwste film Dochters, acht dilemma’s voor regisseur Johan Nijenhuis, die meer gesteld is op bezoekers dan op recensies.
Stad of regio? (1)
‘De stad. Ik woon inmiddels al twee keer zo lang in Amsterdam als in Twente, waar ik ben opgegroeid. Toch heb ik nog warme gevoelens bij de regio, ook omdat mijn broer daar woont. Ik begreep vroeger niet zo goed dat hij is gebleven, maar inmiddels begrijp ik dat volkomen. Hij heeft daar alles: zijn vrienden, familie, FC Twente.
‘Ik was als jongen idolaat van film en dus stond ik er in Markelo, een dorp van achtduizend inwoners, alleen voor. Ik weet niet of het de stad zelf was die me zo trok, maar in Amsterdam was de filmacademie, dus daar moest ik heen. Ik koos voor regie, omdat ik een grote bek had en dacht dat ik als regisseur het meest te vertellen zou hebben.
‘Mijn mentaliteit is altijd Twents gebleven, zelfs al woon ik nu al zo lang in de stad. Ik ben in Amsterdam een van de weinige mensen die de neiging heeft iedereen te groeten. En ik stel me nog steeds voor aan de buren als ik verhuis. Is dat dorps of een goede gewoonte?’
Talent of hard werken?
‘Hard werken. Mijn docent wilde me na het eerste jaar van de filmschool trappen omdat ik een gebrek aan talent zou hebben. Toen ik dat hoorde, ben ik een avond heel dronken geworden. De ochtend daarna vond ik dat ze ongelijk had en ben ik dat gaan bewijzen.
‘Ik mocht uiteindelijk toch verder met de opleiding. Mijn docent zei: ‘Of je talent hebt, weet ik nog steeds niet, maar je werkt er wel hard voor.’ Ik ben er altijd hard voor blijven werken, anders had ik die 22 films nooit gehaald. Ik ben een workaholic, maar alleen omdat ik het zo leuk vind.
‘En dat moest ook wel. Niemand kan een goede regisseur worden met alleen talent. Talent is dat beetje dat sommige regisseurs cadeau krijgen en dat is nog geen 2 procent. Of ik die 2 procent talent had, weet ik niet. Noem het talent of noem het mazzel.’
Stad of regio? (2)
‘Qua filmen vind ik Twente leuker. Als ik ergens een locatie zoek om te filmen, willen Amsterdammers meteen weten wat het schuift. Ik snap dat nooit zo goed. Iedereen wil dat er mooie films in de bioscoop zijn, dus dan zullen we toch ergens moeten filmen. In Twente is er meer medewerking en gezelligheid op straat.
‘Als ik in Twente film, wordt het ook een heel ander verhaal dan in de Randstad. De mensen zitten anders in elkaar. Een Amsterdammer confronteert je meteen als er een probleem is. Een Twentenaar is meer een binnenvetter. Als iemand iets onfatsoenlijks doet, denkt hij: blij dat ik niet zo ben. Dat maakt het ook interessant om Twentse personages in een film te verwerken. Van een Twent weet je in een film nooit precies wat hij denkt.
‘Neem het personage van Herman Finkers in De beentjes van Sint-Hildegard: een man die van zijn vrouw af wil en doet alsof hij dement is om de confrontatie uit de weg te gaan. Als Finkers een Amsterdammer had gespeeld, was hij het conflict frontaal aangegaan.
‘Ik heb ook serieus overwogen om Dochters, mijn nieuwste film, buiten de Randstad te filmen. Maar er is ook een economische realiteit. Filmcrews en acteurs zitten vooral in Amsterdam, dus een film op afstand wordt duurder. Toch wil ik het ooit doen: een groots opgezette romcom buiten de Randstad staat hoog op mijn lijstje.’
Filmen in Nederland of het buitenland?
‘Liever in het buitenland. In Amerika, Spanje of Italië zijn zo veel verschillende locaties. Van grote steden tot dramatische bergen. In Nederland is dat minder spannend: al onze landschappen komen elk jaar weer terug in films. Dan vind ik het toch leuker om twee uur te kijken naar iets wat ik nog niet kende op Bali of Cuba.
‘Het leuke van filmen in het buitenland is ook dat ik kan laten zien wat reizen met Nederlanders doet. We zijn nu eenmaal een reislustig volkje. Maar behalve in de zon liggen is het ook een culturele uitwisseling. In Verliefd op Bali ging een gezin op zoek naar hun eigen koloniale verleden. Op die manier heeft een locatie een wisselwerking op het verhaal: ik zet onze cultuur af tegen een andere.’
Seks in beeld of verbeelding?
‘Verbeelding. In mijn hele oeuvre zitten weinig blote borsten. Platte seks kan een kijker ook op een laptop vinden, daarvoor hoef je niet naar de bioscoop. Film is een visueel medium, dus als de acteurs alleen kletsen kan de regisseur beter een hoorspel maken. Als regisseur moet je ook werken met de opgebouwde spanning.
‘Als twee mensen tachtig minuten op een warm strand een paringsdans hebben gemaakt, is het interessant om te laten zien hoe ze het daarna in bed hebben. Soms doe ik dat in de vorm van seks, maar soms is het tien keer romantischer om alleen de ochtend erna te laten zien.
‘Op die manier probeer ik het spannend te houden. Een mooie zoenscène maken is voor de regisseur ook altijd een uitdaging. Als een film goed gemaakt is, duurt het moment voor de kus gevoelsmatig veel langer dan alles wat daarna komt.’
Veel bezoekers of goede recensies?
‘Veel bezoekers. Als vijf recensenten zeggen dat een film goed is, zijn dat vijf mensen. Als duizenden mensen een kaartje kopen, hebben ze elkaar verteld dat het goed is. Maar laat ik meteen de mythe ontkrachten dat ik altijd slechte recensies heb. De beentjes van Sint-Hildegard was volgens de Kring van Nederlandse Filmrecensenten de beste Nederlandse film van het jaar.
‘Costa! viel bij recensenten minder in de smaak. Het was mijn debuut – ik was net 30 – en de recensies waren vernietigend. De toenmalige filmrecensenten waren witte mannen van boven de 50 die vonden dat film hogere cultuur moet zijn.
‘Ze hadden de film misschien beter begrepen als ze hun kleinkinderen hadden meegenomen. Toen maandagochtend de bezoekcijfers van het eerste weekend binnenkwamen, bleek dat we een dikke hit hadden gescoord. Jongeren wisten de film wel te waarderen.
‘Een slechte recensie vind ik niet meer zo erg, maar als er weinig bezoekers naar de bioscoop komen, doet het wel pijn. Soms zit het weer tegen en natuurlijk lukt de ene film ook beter dan de ander. Dochters is mijn 22ste film, ze kunnen niet allemaal even goed zijn. Het duurt ongeveer anderhalf jaar voor ik aan mezelf durf toe te geven dat een film niet gelukt is. Pas dan kan ik de zwakke plekken zien en ervan leren.’
Romantiek of comedy?
‘Comedy. Romantiek is een boeketreeks, romantiek is violen. Ik zou bijna zeggen: romantiek is niet zo moeilijk. Als een romantische scène mislukt zet de regisseur er muziek onder en lijkt het niet zo erg. Maar als een grap mislukt, slaat het meteen dood. Een goed gelukte grap maakt mij als regisseur en kijker gelukkig.
‘Ik zou geen film willen maken waarin niet wordt gelachen. Sommige van mijn films had ik ook als tragedie kunnen vertellen. Neem De beentjes van Sint-Hildegard. Of Dochters, waarin de vader van het gezin doodgaat. Dat kan ik laten toewerken naar een traan, maar ik heb zelf liever iets om te gniffelen.’
Open einde of ‘ze leefden nog lang en gelukkig’?
‘Ik ben gesteld op een goede afloop. Als ik een tientje voor een bioscoopkaartje heb betaald, wil ik in elk geval tevreden de zaal uitlopen. Ik heb genoeg arthousefilms gezien waarbij plotseling het licht aanging en ik me afvroeg: waar heb ik naar zitten kijken? Daar hou ik niet van, dan voel ik me bekocht. Het is zo lekker als een film alles heeft: een diepgravend verhaal, een interessant personage en entertainment. Dat past goed bij het romcomgenre.
‘Nu wil ik niets anders meer, maar toen ik net van de filmacademie kwam, wilde ik liever actiefilms maken. Auto’s door winkelruiten laten vliegen, dat werk. Al snel kwam ik erachter dat een actiefilm ten eerste niets over onze cultuur zegt en dus niet onderscheidend is. En ten tweede dat het in Nederland niet past. Een actiefilm moet je in Hollywood maken. In Amerika is er budget en ruimte. Daar kan een regisseur zonder moeite zeven auto’s door een winkelruit knallen. Dat gaat in de Kalverstraat in Amsterdam nooit passen.
‘Ik was veel liever een Amerikaanse filmmaker geweest, maar zo is het niet gegaan. Ik ben nu eenmaal in Markelo opgegroeid, dus ik heb geleerd het beste van de mogelijkheden te maken.’
1968 Geboren op 4 maart in Markelo.
1984 Woont een jaar als uitwisselingsstudent in Los Angeles.
1993-1995 Als showrunner verantwoordelijk voor vijfhonderd afleveringen Goede tijden, slechte tijden.
2001 Speelfilmdebuut met Costa!.
2013 Regisseert Verliefd op Ibiza.
2014 Regisseert Toscaanse bruiloft.
2016 Rokjesdag is de vijfdee platina film (meer dan 400.000 bezoekers) van Nijenhuis. Hij is de eerste Nederlandse regisseur met 5 keer platina.
2020 Wint met De beentjes van Sint-Hildegard de prijs voor de Nederlandse Filmkritiek.
2024-2025 Regisseert de NPO-serie Woeste grond.
2025 Regisseert Dochters, zijn 22ste speelfilm.
Johan Nijenhuis woont met zijn vrouw en twee dochters in Amsterdam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant