De rooms-katholieke kerk heeft weer een leider: donderdag verscheen Robert Prevost als Leo XIV op het balkon van de Sint Pieter. Met welke ingewikkelde dossiers krijgt hij te maken?
is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan van de Volkskrant. Ze woont in Rome.
De katholieke wereldkerk leiden is nooit eenvoudig geweest: kleine en grote schisma’s liggen altijd op de loer. Het is de taak van de paus, volgens katholieken de plaatsvervanger van Christus op aarde, om de kerk bij elkaar te houden. Vijf hete hangijzers.
De duistere schim van seksueel misbruik blijft de katholieke kerk in dit nieuwe pontificaat achtervolgen. Want hoewel paus Franciscus meermaals slachtoffers van misbruik ontmoette, vorig jaar nog tijdens een bezoek aan België, deed hij volgens slachtofferorganisaties niet genoeg.
Zo was Francesco Zanardi, voorzitter van het Italiaanse Rete l’abuso, een organisatie die seksueel misbruik door priesters in Italië in kaart brengt, deze week zeer kritisch over de voortgang in zijn land. ‘De nieuwe paus moet met landen als Italië in gesprek’, vindt hij. Zanardi pleit voor verandering van de wet. Die verplicht het priesters nu niet om aangifte te doen van seksueel misbruik als ze daarvan op de hoogte zijn. Leraren of artsen moeten dat wel doen.
Niet alleen in Italië, maar ook in veel Zuid-Amerikaanse landen is het misbruikverleden van de kerk amper onderzocht. Nieuwe gevallen van misbruik en toedekking zullen zeker blijven opduiken, dus zal de nieuwe paus zich tot het dossier moeten verhouden.
Sinds de coronapandemie schrijft de kerk elk jaar rode cijfers. In 2024 bedroeg het tekort 70 miljoen euro, minder dan de 83 miljoen van het jaar ervoor, maar nog altijd een fors bedrag.
Het voornemen van paus Franciscus om de kerk minder geld te laten verkwisten, is werk in uitvoering. Tijdens de vergaderingen ter voorbereiding op het conclaaf kwam het begrotingstekort van de katholieke kerk ook ter sprake.
Wel zijn er de afgelopen twaalf jaar belangrijke stappen gezet op het gebied van financiële transparantie. Zo heeft paus Franciscus het beleid van het financiële instituut van het Vaticaan in lijn gebracht met de internationale normen tegen witwassen.
Ook vergrootte hij het toezicht op de financiën en stelde hij een voorbeeld door kardinaal Angelo Becciu te vervolgen voor fraude. Toch is de strijd tegen corruptie in het Vaticaan allerminst gestreden.
Tot het einde van zijn pontificaat was paus Franciscus bezig met het vormen van zijn ideale kerk, waarin hij een prominente rol voor vrouwen zag weggelegd. ‘Waar vrouwen de baas zijn, gaan de zaken beter’, stelde hij meer dan eens. Dat betekende niet dat hij vrouwen wilde toelaten tot het priesterschap, maar vooral dat hij ze meer macht wilde geven in de bestuurlijke gelederen van het Vaticaan.
Zo benoemde Franciscus op 15 februari, een dag nadat hij in het ziekenhuis werd opgenomen, Raffaela Petrini in de hoogste functie die door een vrouw is vervuld in het Vaticaan. Met haar benoeming is een glazen plafond doorbroken, stelde de Vaticaanse krant l’Osservatore Romano, maar op veel plekken in de kerk is de aanwezigheid van vrouwen verre van normaal. Of de nieuwe paus het benoemingsbeleid van Franciscus voortzet, is nog niet duidelijk.
Het is een van de meest omstreden documenten die het Vaticaan onder Franciscus publiceerde: in december 2023 werd bekend dat liefdeskoppels van gelijk geslacht een ‘heel korte en simpele’ zegening kunnen ontvangen in de katholieke kerk. Niet voor het altaar, benadrukte de kerk, en de draai betekende geen goedkeuring van homoseksualiteit.
Het verzoek om die mogelijkheid te scheppen, kwam uit de hoek van progressieve Duitse katholieken, maar leidde tot felle kritiek van een aantal Afrikaanse kardinalen. Het laat zien hoe moeilijk het is om de wereldkerk bij elkaar te houden.
Niet alleen over homostellen lopen de meningen sterk uiteen, dat geldt ook voor mensen die gescheiden zijn en hertrouwen: dat is volgens de leer van de kerk verboden. De nieuwe paus zal op dit thema, net als zijn voorganger, op een dun koord moeten balanceren.
Onder Franciscus leek een uitzondering op het celibaat een optie voor priesters in het Amazonewoud. Daar is een tekort aan geestelijken. De paus overwoog daarom serieus om getrouwde mannen in aanmerking te laten komen voor het priesterschap.
Het kwam hem op stevige kritiek binnen de kerk te staan, bijvoorbeeld van de Guinese kardinaal Robert Sarah. Die noemde het afschaffen van het celibaat, zelfs in deze specifieke context, ‘een pastorale ramp’.
Uiteindelijk besloot paus Franciscus dat het celibaat ‘een geschenk van God’ was en bleef het in stand. Maar in de Amazone is het probleem niet verdwenen.
‘We moeten over dit thema blijven praten’, stelde de Braziliaanse kardinaal uit de streek vorig jaar, nadat het onderwerp in Rome op een zijspoor was gezet. Nu er een nieuwe paus is, zullen de Brazilianen het onderwerp ongetwijfeld opnieuw op de Vaticaanse agenda proberen te krijgen.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Source: Volkskrant