Sinds de dood van paus Franciscus staat de film Conclave, die begin maart nog een Oscar won, volop in de belangstelling. Zelfs kardinalen zouden hem kijken als voorbereiding. Lijkt het pauselijke gekonkel in de film op de echte gang van zaken?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Conclave (2024) volgt de door intriges omgeven verkiezing van een nieuwe leider van de katholieke kerk. Hoewel er enkele favorieten zijn, levert stemming na stemming geen winnaar op, vooral omdat de kardinalen elkaar onderling zwartmaken en chanteren. Na zeven stemronden is de nieuwe paus uiteindelijk kardinaal Benitez van Kabul, die in het geheim door de overleden paus tot kardinaal was benoemd.
De film zou zo veel inzicht geven in het geheime verkiezingsproces dat zelfs kardinalen hem ter voorbereiding keken, aldus nieuwsplatform Politico. De Volkskrant legt vijf scènes uit Conclave voor aan cultuurtheoloog Frank Bosman (Universiteit van Tilburg).
Een van de populaire kardinalen in de film, de Canadees Tremblay, verzamelt belastende informatie over het verleden van een Nigeriaanse collega, die vervolgens via via wordt verspreid naar de andere kardinalen.
Bosman: ‘Het is waar dat het in de kerkelijke politiek hard tegen hard kan gaan. Maar de gesprekken over de opvolging vinden al lang plaats voor het conclaaf aanvangt. Voordat de kardinalen de Sixtijnse Kapel betreden, zijn er in Rome doorgaans al meerdere besprekingen geweest. Toen Franciscus maanden geleden in het ziekenhuis werd opgenomen, is de diplomatie begonnen.
‘De kardinalen treffen elkaar dus niet voor het eerst aan de eettafel in het gastenverblijf, Domus Sanctae Marthae, zoals de film laat zien. Bovendien zouden ze tijdens de maaltijd nooit openlijk over de verkiezing zelf spreken, dat is niet gepast.
‘Aan tafel wordt over koetjes en kalfjes gepraat. Vervolgens gaan de kardinalen met elkaar een stukje wandelen in de tuin of een sigaretje roken – daar worden de echte zaken besproken.’
‘It is a war’, zegt de progressieve kardinaal Bellini tegen zijn zielsverwant, deken Lawrence. Zij hopen een progressieve opvolger aan te wijzen, andere kardinalen scharen zich fel achter een conservatieve kandidaat.
‘De kardinalen zijn grofweg in te delen langs een conservatieve en een progressieve lijn. Er zijn altijd enkele kleinere machtsblokken die uiteraard hun kandidaat willen laten winnen. Hoe die verhoudingen nu liggen is lastig te zeggen, omdat het conclaaf achter gesloten deuren plaatsvindt. Maar na afloop van eerdere stemmingen lekte er voorheen toch vaak informatie uit.
‘Dat doet vermoeden dat de grote vraag nu zal zijn of de koers van Franciscus moet worden voortgezet en de progressieve lijn dus verder wordt gevolgd – eigenlijk zoals de film ook laat zien. Denk aan: de queer gemeenschap verdere handreikingen doen, de focus op sociale rechtvaardigheid en het toelaten van vrouwelijke diakens.
‘Franciscus had een heel andere manier van denken en handelen dan zijn conservatieve voorganger Benedictus XVI. Johannes Paulus II, die Benedictus weer voorging, gold ook als conservatief. De afgelopen decennia wisselden die kampen elkaar af.’
In de film trekken kardinalen uit dezelfde (taal)regio naar elkaar toe. De Europeanen zitten bij elkaar aan tafel, net als de Afrikaanse kardinalen.
‘Er zijn absoluut regionale blokken. Denk bijvoorbeeld aan een Aziatisch of een Zuid-Amerikaans blok. Ook Afrikaanse kardinalen en Europese kardinalen verenigen zich. In de film komt daar racisme bij kijken. In het echte conclaaf speelt dat minder, voor zover we weten.
‘Het is geen geheim dat de discussie over de afkomst van de nieuwe paus dit conclaaf een grote rol speelt. We hebben met Franciscus, een Argentijn, de eerste paus uit een niet-Europees land gehad, hoewel hij van van Italiaanse komaf was.
‘Nu het merendeel van de rooms-katholieken zich op het zuidelijke werelddeel bevindt, is het dan wel te verantwoorden om weer voor een witte Europeaan te gaan? De druk om een Aziatische of een Afrikaanse paus te kiezen, is er zeker.’
De populaire Nigeriaanse kardinaal Adeyemi wordt vanwege een buitenechtelijk kind gechanteerd. Het werkt: Adeyemi valt af. Kardinaal Benitez verzwijgt succesvol dat hij geboren is met mannelijke én vrouwelijke geslachtsorganen.
‘De makers hebben het politieke privé gemaakt en andersom. Maar de persoonlijke voorgeschiedenis van kardinalen doet er minder toe dan in de film wordt gesuggereerd. Het daadwerkelijke conclaaf is ambtelijker en is formeler. Het is stijver dan je op basis van de film zou zou verwachten. Conclave laat vooral goed zien wat voor een ongelooflijk ingewikkeld en indrukwekkend ritueel het is’.
De man die wordt verkozen, kardinaal Benitez van Kabul, is een verre van populaire kandidaat. Tot hij na een aanslag in Rome een zinderende speech geeft waarin hij pleit voor vrede, in tegenstelling tot zijn concurrent, die pleit voor een heilige oorlog. Het levert Benitez onverwachts genoeg stemmen op voor een pauselijke benoeming.
‘Er wordt altijd gezegd dat wie als paus naar buiten hoopt te gaan, als kardinaal uit het conclaaf vertrekt. Maar dat hoeft niet. Joseph Ratzinger (de latere Benedictus XVI, red.) was bij aanvang van het conclaaf de gedoodverfde favoriet, en hij werd inderdaad gekozen. Maar het kan ook heel goed zijn dat er een paus naar buiten stapt en de gehele wereldpers straks zegt: ‘Die moeten we even snel opzoeken.’
‘Bij Franciscus was dit bijvoorbeeld het geval. Bij het conclaaf daarvoor, waarbij Benedictus werd gekozen, zou hij als tweede zijn geëindigd, zo werd achteraf gezegd. Dat hoorde natuurlijk niet naar buiten te komen, maar kardinalen zijn net mensen. En mensen babbelen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant