Na Black Bag, nu in de bioscoop, speelt Cate Blanchett nog in één laatste film – en dan stopt ze, heeft de actrice aangekondigd. Tijd voor een overzicht van haar allerbeste rollen. Plus een analyse van haar kunnen: wat maakt Blanchett zo bijzonder?
schrijft voor de Volkskrant over toneel en musical.
Met een intens bleek gezicht en ijskoude ogen, gekleed in een goudkleurig kostuum, sierde Cate Blanchett in 1998 het affiche van de film Elizabeth. Daarin speelde ze de Engelse koningin Elizabeth I, die regeerde vanaf 1558 tot haar dood in 1603 en voortdurend strijd moest leveren met onbetrouwbare edellieden en haar Schotse rivaal Mary Stuart. Intussen moest ze Engeland als wereldmacht overeind zien te houden. De Virgin Queen werd ze genoemd, de maagdelijke koningin, als verwijzing naar haar levenslange ongehuwde staat als gevolg van een getroebleerd liefdesleven.
Blanchett speelde haar als een genadeloos harde vorstin, ijzingwekkend koel en meedogenloos wreed. De film werd de doorbaak voor de Australische actrice en leverde haar meteen, op haar 29ste, een eerste Oscarnominatie op. Haar filmcarrière nam daarop een hoge vlucht, met als hoogtepunten Blue Jasmine (2013, bekroond met een Oscar) in regie van Woody Allen en Tár (2022, Oscarnominatie) van Todd Field.
Cate Blanchett (55) groeide in de afgelopen dertig jaar uit tot de koningin van de moderne cinema, met een neus voor kwaliteitsfilms, maar niet te beroerd om ook andere paden te bewandelen. Sinds vorige week draait in de Nederlandse bioscopen de film Black Bag van regisseur Steven Soderbergh, waarin Blanchett met Michael Fassbender een spionage-echtpaar speelt. Een volgende film is al aangekondigd: Father, Mother, Sister, Brother in regie van Jim Jarmusch. De release daarvan wordt later dit jaar verwacht.
Het zullen de laatste films zijn waarin Blanchett te zien is. Althans: Cate Blanchett zelf liet onlangs vrij onomwonden in een paar Engelse kranten en op de BBC-radio weten dat aan haar regeerperiode als koningin-actrice een eind komt. ‘Mijn familie rolt elke keer als ik het zeg met de ogen, maar dit keer meen ik het: ik wil echt stoppen met acteren. Er zijn nog zo veel dingen die ik in mijn leven wil doen’, aldus Blanchett in een interview met Radio Times.
Ze gaf aan behoefte te hebben aan een ander leven, waarin ze meer tijd kan besteden aan haar gezin en familie, en vaker achter de schermen actief kan zijn. Ze wil niet langer door het leven gaan als beroemd actrice. In het radio-interview wordt Blanchett geconfronteerd met de uitspraak van schrijver John Updike dat ‘beroemdheid een masker is dat langzaam je gezicht aantast’. Dat masker, zegt ze, wil ze niet langer dragen.
Dat heeft ongetwijfeld ook te maken met haar werkdrift. Een blik op haar recente agenda laat zien dat ze, nog los van die twee nieuwe films, net vijf weken speelde in Tsjechovs The Seagull (De meeuw) in het Londense The Barbican Theatre, als actrice en producent betrokken is bij de sciencefictioncomedy Alpha Gang van David en Nathan Zellner en met haar eigen filmmaatschappij Dirty Films ook nog The Champions produceert, een film die geregisseerd zal worden door Ben Stiller.
Daarnaast speelde ze onlangs in haar eerste hoorspel, naar het toneelstuk The Fever van Wallace Shawn, over een vrouw die zowel politiek als spiritueel een renaissance doormaakt. Misschien dat juist die rol invloed heeft gehad op haar beslissing het roer radicaal om te gooien. ‘Toen ik het voor het eerst hoorde, voelde ik me erdoor overvallen’, zei ze op de BBC-radio over The Fever. ‘Het is urgent en veeleisend, een dialoog met jezelf waarin een aantal nogal ongemakkelijke vragen worden gesteld (...). Maar als we actie ondernemen en juist die dingen onder ogen zien, kunnen we blijven groeien.’
Het besluit om nu met acteren te stoppen kan ook te maken hebben met het feit dat er in Hollywood niet zo gek veel interessante rollen zijn voor actrices van 50 en ouder. Veel collega’s van haar generatie kampen met de vraag: hoe nu verder? Tilda Swinton zette haar carrière bewust even in de pauzestand, evenals Isabelle Huppert; Halina Reijn besloot te stoppen met acteren en werd regisseur.
Hoe dan ook, als het tijdperk van de actrice Blanchett voorbij is, is dat een goed moment om terug te blikken. Wat maakt haar spel en haar rollen zo bijzonder?Wie haar oeuvre overziet, ziet op de eerst plaats haar veelzijdigheid. En haar hang naar avontuur, die zich uit in de keuze van haar projecten, van kunstzinnige arthousefilms tot grote publieksfilms, tv-series, kunstinstallaties en natuurlijk het theater.
Blanchett is in Sydney opgeleid tot toneelactrice en speelde in het begin van haar loopbaan bij de Sydney Theatre Company – zij en haar man, scenarioschrijver Andrew Upton, waren daar van 2008 tot 2013 zelf artistiek leider. Ook toen ze eenmaal een veelgevraagd filmactrice was, keerde ze regelmatig terug naar het theater. Zo was ze met Isabelle Huppert te zien in The Maids (naar De meiden van Jean Genet) bij het Londense National Theatre in regie van Katie Mitchell.
Haar (voorlopig) laatste voorstelling speelde ze op 5 april in The Barbican Theatre, in The Seagull, in regie van de Duitse theatermaker Thomas Ostermeier. Haar personage daarin, de ouder wordende actrice Arkadina, wordt door Tsjechov zelf omschreven als een ‘dwaze, leugenachtige, zichzelf bewonderende egoïst’.
Volgens de recensent van The New York Times liet Blanchett die karakterisering briljant zien: ‘Haar Arkadina, gekleed in een paarse jumpsuit en een grote zonnebril, straalt de oppervlakkige aanpak van een wellnessinfluencer uit; buitensporig trots op haar goed onderhouden uiterlijk doet ze een tapdansje en zelfs een split om haar lenigheid te tonen. Ze is de gangmaker van het feest – haar optreden op divaniveau doen denken aan Joanna Lumleys Patsy in Absolutely Fabulous, maar emotioneel houdt ze zich in.’
Ingehouden emoties, verpakt in geraffineerd gestileerd acteren: die stijl zien we vaker bij haar. Sterker, in al haar films laat ze zien dat dit haar unieke handelsmerk is geworden. Bij het afscheid van een groot actrice zetten we zeven van haar mooiste rollen op een rij.
In deze cultfilm van Jim Jarmusch speelt Blanchett min of meer zichzelf, namelijk een beroemde filmster, die in een chic hotel een aantal interviews moet geven ter promotie van haar nieuwe film. Maar ze speelt ook naar nicht Shelly, die ze totaal uit het oog was verloren. De poging om in de hotellounge samen gezellig bij te praten loopt uit op een even ongemakkelijke als vileine dialoog tussen de filmdiva en haar tikje ordinaire nicht. Gefilmd in nostalgisch zwart-wit laat Blanchett in haar acteren zien dat ze beide vrouwen goed begrijpt, en ook de pijn tussen de twee. Als de actrice wordt weggeroepen omdat de journalisten wachten, bestelt Shelly op haar rekening een dubbele tequila.
Misschien een beetje onderschat, deze film waarin twee van de beste actrices van toen de degens kruisten: Cate Blanchett en Judi Dench als collega-docenten op een middelbare school die verstrikt raken in een naargeestige affaire, uitmondend in een even pijnlijk als theatraal demasqué. De oudere, stugge Dench valt voor haar bloedmooie en frivole collega, die op haar beurt in een verboden relatie met een van haar leerlingen belandt. Dench is hier superieur manipulatief, Blanchett vol emotionele wendingen in een poging haar huwelijk en reputatie te redden. Wat zo knap is: je gunt ze eigenlijk allebei het beste.
Curieuze film waarin het fenomeen Bob Dylan van verschillende kanten wordt belicht, gespeeld door vijf uiteenlopende acteurs, van Richard Gere en Ben Whishaw tot, jawel, Cate Blanchett. Ook zij speelt een van Dylans afsplitsingen, de aan drugs verslaafde existentialist Jude Quinn, die zich vooral onbegrepen voelt.
Met warrige krullenpruik en kenmerkende Dylan-zonnebril speelt Blanchett de in nevelen gehulde zanger. Die ietwat gebogen houding, dat lijzige, die beetje slepende stem, het quasionverschillige: ze buit het allemaal perfect uit. Verstokte Dylanfans vonden het destijds too much; voor de niet-verstokte fans was het vooral genieten.
Cate Blanchett is op haar best in Woody Allens vrije bewerking van de toneelklassieker A Streetcar Named Desire van Tennessee Williams. Bij Allen heet ze Jasmine, die na een periode van rijkdom en een uitgeblust huwelijk berooid naar haar zus in San Francisco reist. Verslaafd aan drank en kalmeringspillen en met een neus voor foute mannen probeert ze daar een nieuw leven op te bouwen, terwijl ze ondertussen iets van haar vroegere klasse wil zien te behouden.
Blanchett kan in deze film uitpakken in tal van knap uitgespeelde en steeds wisselende gemoedsstemmingen, waarin ze met souplesse de platvloersheid en de bekrompenheid die haar omringen te lijf gaat. Met de laatste flarden grandeur die ze in zich heeft, probeert Jasmine te overleven, en Blanchett maakt die hopeloosheid zelfs grappig. Grote klasse.
Wederom een lesbische romance met de nodige hobbels in deze sfeervolle jarenvijftigkarakterstudie van de chique societydame Carol (Blanchett) en de eenvoudige warenhuisverkoopster Therese (Mara Rooney). In een van de eerste scènes koopt de in een peperdure bontjas geklede Carol een paar cadeautjes bij Therese, en je ziet meteen: dit wordt hommeles.
Wat dan volgt is een zinderende, maar ook tragische verhouding die even vurig als verboden is. Kijk hoe stijlvol Blanchett hier, met haar nog iets diepere stem dan normaal, flirt, en hoe ze met ingehouden wanhoop haar blik afwendt als ze toch weer met haar eigen man danst. Onder al die gestileerde perfectie schuilt de tragiek.
Haar vermogen tot transformatie illustreerde Blanchett onbetwistbaar met haar dertien (!) rollen in de filminstallatie Manifesto (in 2017 te zien in het Holland Festival). Op een groot scherm zagen we Blanchett als afgetobde werknemer in een afvalbedrijf, als poppenspeler, tv-presentator, directeur en nog wat uiteenlopende types.
Een filmisch traktaat over kunst, wetenschap en maatschappij was het, gebaseerd op manifesten van grote kunstenaars en kunstbewegingen, variërend van dada tot Lars von Triers Dogma 95. Als toeschouwer liep je langs al die korte films en ervoer je hoe Blanchett dertien keer een totaal ander personage werd. Niet alleen qua uiterlijk, maar ook qua stemgebruik en intensiteit van acteren. Favorieten: Blanchett als lerares die aan een klas met tekende kinderen de filmwetten van onder anderen Jean-Luc Godard (‘Nothing is original’) uitlegt. En haar hilarische imitatie van Amy Winehouse.
Verbeten en bezeten. Dat zijn de twee woorden die het best passen bij Blanchetts rol in deze film over de tomeloze ambities van sterdirigent Lydia Tár, die op het hoogtepunt van haar carrière beschuldigd wordt van grensoverschrijdend gedrag. De duizelingwekkende val die ze dan doormaakt levert niet alleen filmisch een meesterwerk op, maar ook het acteren is meesterlijk, op een bijna onaards niveau.
Tár acht zich onaantastbaar en het is vooral het stalen gezicht van Blanchett dat angstaanjagend is. Als in het masker van haar vermeende onschendbaarheid langzaam scheurtjes komen, zie je ook de eerste twijfels in dat schijnbaar emotieloze gelaat. Resulterend in een grandioze déconfiture en een louterende finale die het publiek in verwarring achterlaat. Ja, Cate Blanchett als Lydia Tár is waarschijnlijk het beste wat de bioscoop op acteergebied de afgelopen jaren te bieden had.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant