India heeft woensdagnacht raketaanvallen uitgevoerd op buurland Pakistan. Het was een vergelding voor de dood van een groep toeristen in Kasjmir. De komende dagen moet blijken of het conflict verder escaleert.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
Na twee weken vol dreigementen was het woensdagnacht zo ver. India vuurde raketten af op negen doelen in Pakistan. Dit was een vergelding voor de dodelijke aanslag op een groep hindoeïstische toeristen in het door India bestuurde deel van Kasjmir op 22 april, dat voornamelijk islamitisch is. Pakistan reageerde woensdag direct. Het vuurde geweerschoten af langs de Lijn van Controle, de de facto grenslijn tussen het Pakistaanse en Indiase deel van Kasjmir.
Dat het tot een confrontatie tussen de twee kernmachten zou komen na de aanval op toeristen was door analisten voorzien. India beschuldigde Pakistan direct van betrokkenheid – zonder daar bewijs voor te leveren.
Het was sinds de aanslag in Kasjmir vooral de vraag of de twee landen zich voldoende zouden inhouden om oorlog te voorkomen. India deed woensdagochtend zijn best om de wereld te overtuigen dat dat was gelukt. Een verklaring van het ministerie van Buitenlandse Zaken omschreef de aanval als ‘niet-escalerend, proportioneel en verantwoord’. ‘Ze (de bombardementen, red.) richtten zich op het ontmantelen van de terroristische infrastructuur en het uitschakelen van terroristen die waarschijnlijk naar India zouden worden gestuurd.’
Uit Pakistan klonken andere berichten. Volgens de Pakistaanse regering raakten de Indiase raketten woensdagnacht zeven doelen. Pakistan weersprak dat het daarbij ging om ‘terroristische infrastructuur’. Zeker twee moskeeën werden geraakt. Bij die bombardementen zouden volgens Pakistan 26 mensen om het leven zijn gekomen, onder wie 3 kinderen. 46 mensen raakten gewond.
India ontkende dat er burgerslachtoffers vielen. De radicale islamist Maulana Masood Azhar zei woensdag dat tien van zijn familieleden omkwamen bij de aanval. Azhar is de oprichter van Jaish-e-Mohammed (JeM). Die militie was in 2019 verantwoordelijk voor de dood van veertig Indiase soldaten, een gebeurtenis die de aanleiding vormde voor de vorige escalatie tussen India en Pakistan.
Deze Indiase vergeldingsactie was duidelijk omvangrijker dan die uit 2019. Woensdagnacht was de eerste keer sinds de Indiaas-Pakistaanse oorlog in 1971 dat India doelen beschoot in de dichtbevolkte Pakistaanse provincie Punjab.
Vooral Pakistan moet zichzelf nu uit een benarde positie manoeuvreren. Het is sinds de aanslag in Kasjmir met India verwikkeld in een actie-reactie-dynamiek, waarbij de een steeds op de ander reageert door net een stapje verder te gaan. Pakistan is nu weer aan zet, maar moet voorzichtig opereren. Het land zit namelijk absoluut niet te wachten op een daadwerkelijke oorlog, omdat het nog herstellende is van een recessie.
Pakistan reageerde woensdag in eerste instantie met woorden. Het zei de ‘laffe aanval’ van India niet te kunnen negeren, vanwege de vele burgerslachtoffers. Islamabad informeerde de VN-Veiligheidsraad met de boodschap dat Pakistan ‘zich het recht voorbehoudt om op een zelfgekozen tijdstip en plaats op passende wijze op deze agressie te reageren’.
Kort daarna kwam het bericht dat Pakistan vijf Indiase gevechtsvliegtuigen en een onbekend aantal Indiase drones had neergehaald. De Pakistaanse minister van Informatie Attaullah Tarar zei tegen nieuwszender Al Jazeera dat het land daarmee zijn ‘eer’ en ‘territoriale integriteit’ had ‘verdedigd’.
Premier Shehbaz Sharif kwam later nog met een eigen verklaring. Hij schreef dat het Pakistaanse leger toestemming had ‘om met een gepaste tegenreactie te komen’. Of die tegenreactie er komt, wat die behelst en of dat een nieuw Indiaas antwoord uitlokt, zal de komende dagen moeten blijken.
‘We staan nu eigenlijk nog aan het begin van een geweldsspiraal’, zegt Praveen Donthi, analist bij de International Crisis Group. ‘In beide landen zijn de emoties erg hoog opgelopen. Dat voedt de kans op verdere escalatie.’ Aangezien het hier om twee kernmachten gaat, zijn de potentiële gevolgen van zo’n escalatie niet te overzien. ‘Het enige wat echt voor de-escalatie kan zorgen is druk uit de internationale gemeenschap.’
Die druk kwam er woensdag. China, bondgenoot van Pakistan, riep de landen op tot terughoudendheid. Rusland, bondgenoot van India, deed hetzelfde. Een woordvoerder van secretaris-generaal van de Verenigde Naties Antonio Guterres zei ‘bezorgd’ te zijn. ‘De wereld kan zich geen militaire confrontatie tussen India en Pakistan veroorloven.’
Tegelijkertijd leek er woensdag niet één duidelijke bemiddelaar in het conflict. Bij eerdere conflicten tussen India en Pakistan speelden de Verenigde Staten die rol. ‘De VS lijken nu passiever’, zegt Donthi. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio riep beide landen op om de ‘communicatielijnen’ open te houden. Donald Trump zei in een eerste reactie dat ‘hij hoopte dat het snel zou eindigen’. Maar Het Witte Huis hield zich de rest van de dag stil.
Andere landen stapten wel naar voren. Het Verenigd Koninkrijk bood aan te bemiddelen. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken reist woensdag al af naar India. Of dat genoeg is om verdere escalatie te voorkomen, is de vraag.
Tegen de tijd dat in India de avond viel, keek bijna iedereen daar terug op een geslaagde nacht – zelfs oppositiepartijen waren enthousiast over de aanval. In Pakistan klonken vooral woedende reacties. ‘India heeft opnieuw een inferno in de regio veroorzaakt’, reageerde het Pakistaans Nationale Veiligheidscommité op de gebeurtenissen. ‘India draagt de volledige verantwoordelijkheid voor de gevolgen die daaruit voortvloeien.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant