Het Vaticaan bereidt zich voor op het conclaaf, dat woensdag begint. De uitverkiezing van een nieuwe paus vormt een hoogtepunt voor de Vaticaanse insiders, al moeten ook zij gewoon wachten op witte rook. ‘Het is soms net Kremlin-watchen.’
is correspondent Italië, Griekenland en de Balkan van de Volkskrant. Ze doet verslag vanuit Vaticaanstad.
‘Kijk, daar gaat de kardinaal van Pakistan!’ wijst Michael Kilmartin, terwijl hij de naam bij het witbebaarde gezicht terugzoekt in zijn krant. De Ierse priester heeft met The Irish Catholic het meest gewilde stuk papier van Rome in handen: een soort Panini-plaatjesalbum met een overzicht van alle 133 deelnemende kardinalen.
Sinds het overlijden van paus Franciscus op 21 april zoemen er over de kasseien rondom de Sint-Pietersbasiliek tientallen namen van papabili, mogelijke nieuwe pausen. Woensdagmiddag begint het conclaaf, waarin 133 kardinalen achter de gesloten deuren van de Sixtijnse Kapel een nieuwe kerkleider kiezen.
Kilmartin is net als bij de voorgaande edities, in 2005 en 2013, naar Rome afgereisd om de verlossende witte rook te zien. ‘Het is voor mijn dagelijks werk belangrijk wie de kerk leidt’, verklaart hij. Daarom wil hij dinsdagochtend bij de Sint-Pietersbasiliek een glimp opvangen van de deelnemers, terwijl ze binnendruppelen voor de laatste voorbereidende vergadering. Om ieder van hen zwermt een schare cameramensen waar menig popster jaloers op zou zijn.
Naast de kardinalen is er nog een groep die deze week de apotheose van hun carrière beleeft: de Vaticaanwatchers. ‘Dit is geweldig’, glundert Severina Bartonitschek (38), die al ruim tien jaar voor het grootste katholieke persbureau van Europa werkt, het in Bonn gevestigde Katholische Nachrichten-Agentur.
In het drukke perscentrum van het Vaticaan houden collega-journalisten haar links en rechts staande, op zoek naar de laatste nieuwtjes over het conclaaf. Niet voor niets: de Duitse is afgestudeerd theoloog, maar vooral een uitstekend ingevoerde vaticanist, zoals de Vaticaanexperts in Rome heten.
Als dochter van een diaken kreeg Bartonitschek het geloof van huis uit mee. ‘Op een heel fijne manier, zonder dwang.’ Daardoor weet ze goed de weg in de katholieke wereld, al aarzelt ze over de vraag of ze zichzelf nog als katholiek beschouwt. ‘Van het Vaticaan volgen word je cynisch’, verzucht de journalist, die zich veel bezighoudt met misbruik in de kerk. ‘Franciscus heeft er wel wat aan gedaan, maar we zijn nog niet ver.’
Ook in de aanloop naar het conclaaf verschijnt de donkere wolk van seksueel misbruik regelmatig aan de hemel. Want nu de machtsstrijd is losgebarsten, wordt er in de media steeds meer met modder gegooid.
Zo deed vorige week het gerucht de ronde dat de Filipijnse Luis Antonio Tagle en de Italiaanse Pietro Parolin, beiden veelgenoemde kandidaten, misbruikpraktijken zouden hebben toegedekt. Volgens de Italiaanse pers komt de beschuldiging uit de koker van rivaliserende Amerikaanse kardinalen. Tegelijkertijd gaat over de Amerikaanse kandidaat Robert Prevost hetzelfde gerucht.
Een paus die meteen na zijn aantreden verwikkeld blijkt in schandalen is de ultieme nachtmerrie van het Vaticaan, weet Severina Bartonitschek. Iedere kandidaat met een vlekje vormt dus een risico. ‘En als er iets is, komen wij daar meteen achter’, zegt ze vol vertrouwen.
Na afloop van het conclaaf is er dus controlerend werk aan de winkel. Ook in de aanloop zijn de vaticanisten druk. Met het in hun hoofd stampen van namen, gezichten en biografieën van de papabili (letterlijk: ‘pausbaren’), maar ook met het schiften van de geruchten in feiten en onzin.
Maar wanneer woensdag om 15.00 het mobiele netwerk en internet in Vaticaanstad worden uitgeschakeld, zit er ook voor de vaticanisten weinig anders meer op dan in de verte turen naar witte of zwarte rook, beaamt Iacopo Scaramuzzi.
Hij volgt de katholieke kerk al twintig jaar, tegenwoordig voor dagblad la Repubblica, en staat deze dagen, net als Bartonitschek, een tikje onwennig in het middelpunt van de aandacht. Toch kan ook Scaramuzzi hooguit een reeks kanshebbers opsommen.
De eerder genoemde Tagle, Parolin of Prevost? De Fransman Jean-Marc Aveline, de Italiaan Matteo Zuppi of toch de Spanjaard Cristobál Lopéz Romero? Wie zal het zeggen, in het grootste en daardoor misschien wel meest onvoorspelbare conclaaf ooit, met 133 kiezende kardinalen uit 71 verschillende landen. ‘Het is soms net Kremlin-watchen’, verzucht Scaramuzzi: staren naar de muren van een ondoordringbaar bastion.
Scaramuzzi rolde min of meer toevallig het vak in, omdat hij na een periode als journalist in Brussel terug wilde naar Rome. Hij heeft een katholieke opvoeding genoten, maar beschouwt zichzelf niet meer als praktiserend. Wel heeft religie hem altijd gefascineerd. ‘Ik heb de krant ooit voorgesteld over de islam te schrijven.’
Alles wat je moet weten over het conclaaf
Het blijft een illustere bijeenkomst, het pauselijk conclaaf. Lees hier hoe de nieuwe paus wordt gekozen, welke kardinalen kans maken en wat de stromingen zijn die zij vertegenwoordigen.
De geschiedenis leert in elk geval dat pausverkiezingen in een lange traditie staan van intriges en diplomatiek gekonkel. Recentelijk viel een belangrijke kardinaal er nog aan ten prooi: Angelo Becciu bleek verwikkeld in een fraudeschandaal en mag dus niet meestemmen over nieuwe kerkvader.
Is het een voordeel om niet katholiek te zijn, voor het bewaren van de nodige kritische distantie? Hij aarzelt. ‘Ik ken katholieke collega’s die enorm professioneel zijn’, zegt hij voorzichtig. ‘Maar je moet wel in staat zijn je rol als journalist op de eerste plaats te zetten.’
Dan moeten de vaticanisten weer door met de drukste werkdagen van hun leven. Scaramuzzi heeft twee à drie deadlines per dag, en schuimt de steegjes rond de Sint-Pieter af op zoek naar de laatste verdwaalde kardinalen die vragen willen beantwoorden.
Bartonitschek heeft een opname voor de Duitse tv-zender ZDF, maar wil eerst nog wel een weinig genoemde tip geven: Tarcisio Isao Kikuchi. De Japanse kardinaal zou de verbinder kunnen zijn aan wie de wereldkerk behoefte heeft, denkt de Duitse. Ze heeft zijn profiel al klaarliggen – net als artikelen over tientallen anderen.
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant