is columnist voor de Volkskrant.
Voorjaarsbloemen bloeien op de zwaar vervuilde grond rond het kantoor van kunststofbedrijf Custom Powders, inderhaast verlaten toen naar buiten kwam wat hier gebeurde. Jarenlang is hier illegaal pfas uitgestoten, schadelijke chemicaliën die niet afbreken.
Tot vorige week vernauwde de discussie over pfas-vervuiling in Helmond zich tot twee volkstuinen vlakbij Custom Powders. Beide volkstuincomplexen lijken op elkaar, ze zijn een verhaal op zichzelf. Er is een verenigingsgebouw waar de koffie klaar staat, strenge reglementen, geen heggen planten, fascinatie onder ‘Nederlandse’ tuinders voor de pepers die ‘Turkse’ buren kweken.
De ene volkstuin oogt kaler, de huisjes zijn nieuw, percelen recht afgelijnd. Hier was de pfas-vervuiling groot. Om te voorkomen dat de tuinders zich zouden vergiftigen met hun eigen suikermaïs en aardappelen saneerde de gemeente alles met schone grond.
Weelderige aanplant bij de andere volkstuin, karakteristieke huisjes, sla en aardbeien staan er mooi bij. Ook hier is pfas gevonden, maar minder, saneren hoeft niet. De tuinders willen het ook niet, dat zou hun levenswerk vernielen. Pfas, waar gaat het over, ‘we moeten ergens aan doodgaan’.
Vorige week onthulde tv-programma Zembla dat de pfas-uitstoot bij Custom Powders groter is dan wat eerder bij het publiek bekend was. Het bedrijf aan de Grasbeemd in Helmond stootte de forever chemicals niet alleen uit door de schoorsteen, maar loosde ook jarenlang zonder vergunning op het riool.
Anders gezegd: de vervuiling raakt niet alleen volkstuinders, maar de hele stad. De gemeente reageert geschokt en doet vanwege de illegale lozingen aangifte tegen Custom Powders en zijn belangrijkste klant, Chemours in Dordrecht. Chemours, de bekendste pfas-vervuiler van Nederland, liet tot en met 2017 onder meer het anti-aanbakmiddel Teflon bewerken in Helmond.
Het lijkt nu alsof de gemeente Helmond dankzij het speurwerk van Zembla voor het eerst besef krijgt van de omvang van de vervuiling bij Custom Powders. Logisch is dat niet. De hoogste bestuursrechter, de Raad van State, constateerde twee jaar geleden al eens dat het bedrijf pfas in het riool loosde.
‘Het staat gewoon in de stukken’, zegt Jan de Kloe thuis aan de eettafel. Die stukken staan achter hem, een kast vol met ordners, ‘dit is alleen het belangrijkste’, wijst Jan. In totaal bewaart hij in zijn rijtjeshuis 179 mappen met informatie over Custom Powders en pfas.
Jan is oud-werknemer van Custom Powders. Hij werd ziek en zit in een rolstoel. Oorzaak, stelt hij: vergiftiging met pfas. Vechten voor schadevergoeding is zinloos, besloot hij. Wat wel zin heeft: ‘Alle energie steken in informatie naar buiten brengen.’
Zo begon Jan juridische procedures tegen de gemeente Helmond, om alle informatie boven te krijgen die bekend was over zijn vroegere werkgever. Voor het geval de gemeente zelf gemist heeft dat lozingen op het riool staan beschreven in hun eigen stukken: Jan benoemde dit veelvuldig.
Maar ja, Jan zat lang in de medicinale cannabis en verkoopt nog steds wietolie ‘tegen kostprijs’. Voor opeenvolgende wethouders en ambtenaren was het gemakkelijk om de klokkenluider weg te zetten als ‘Jan van de wietolie’.
Het is goed dat de gemeente aangifte doet, dat de vervuiling in Helmond ‘eindelijk gaat leven’, zeggen ze bij oppositiepartij Helder Helmond, die veelvuldig vragen stelde over pfas (‘we voelden ons een roepende in de woestijn’). De verbazing nu ineens, dat zijn ‘krokodillentranen’, want natuurlijk was dit bekend.
Custom Powders knijpt er tussenuit. Toen de rechter oordeelde dat het bedrijf aansprakelijk is voor de verontreiniging, haalde de Britse moederonderneming dure machines weg uit het pand in Helmond. Daarna lieten de Britten hun Nederlandse vestiging pardoes failliet gaan, plof, klaar, alle schade is voor de Nederlandse belastingbetaler.
Jan vindt dat je ondanks alles niet moet verzuren. Hij begon een hopkwekerij. Nee, niet in Helmond, dat gaat niet met alle vervuiling. Trots toont hij zijn eerste flesje zelfgebrouwen bier. Hoe het heet? ‘C8’, de chemische naam voor een kankerverwekkende pfas die in Helmond is uitgestoten.
a.vanes@volkskrant.nl
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant