Grote kans dat eindexamenkandidaten deze dagen druk aan het blokken zijn. Maar hoe werkt leren in het brein, en hoe zet je die kennis om in betere cijfers?
schrijft voor de Volkskrant over praktische kwesties uit het dagelijks leven en (duurzaam) reizen.
Hij wist helemaal niets meer van alles wat hij in die jaren had geleerd. Hoogleraar sociaal-cognitieve neuropsychologie Harold Bekkering van de Radboud Universiteit in Nijmegen kwam daar pas achter toen hij zelf ging lesgeven. Omdat hij het leren tijdens zijn hele school- en studietijd verkeerd had aangepakt, was de leerstof net zo snel vervlogen als hij die er had ingestampt. Hij had het altijd op de traditionele manier aangepakt: veel lezen, belangrijke dingen arceren, samenvatten, vaak op het allerlaatste moment nog flink blokken.
Ongeveer 180 duizend leerlingen doen vanaf 9 mei het eindexamen van het voortgezet onderwijs. Zij zitten nu te blokken, maar grote kans dat ze dit niet op de beste manier aanpakken. Volgens Hedderik van Rijn, hoogleraar cognitie- en neurowetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen, leren leerlingen amper hóé te leren in het onderwijs: ‘Het begint al op de basisschool. Kinderen krijgen een topografiekaartje mee naar huis om te leren en worden in het diepe gegooid. Dan zijn ze afhankelijk van de hulp van hun ouders, maar die hebben het leren meestal ook niet op de juiste manier geleerd.’
Door de verkeerde manier van leren beklijft de informatie niet, zegt Bekkering. ‘Hierdoor kun je het gevoel van een black-out tijdens de examens krijgen, wat er eigenlijk op duidt dat je het gewoon vergeten bent. Of je worstelt je wel door examens en tentamens, maar je bent alles eigenlijk direct na de toets weer kwijt.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Bekkering, die vorig jaar het boek Breinkracht over dit onderwerp publiceerde: ‘De afgelopen twintig jaar hebben we veel ontdekt over wat er in het brein gebeurt bij het leren. We weten goed hoe je optimaal leert.’ Van Rijn: ‘Als je een nieuw feitje gepresenteerd krijgt, maken je hersenen nieuwe verbindingen tussen zenuwcellen. Die verdwijnen als ze niet meer worden gebruikt, maar worden sterker bij herhaling. Kennis die goed in je brein zit verankerd, brengt weinig verandering teweeg in de hersenen. Maar als je informatie bijna bent vergeten en die dán ophaalt, worden die hersenpaadjes extra sterk.’
Deze wetenschap kun je in de praktijk op meerdere manieren toepassen. Onderwijsadviseur en leercoach Laura Koops van ’t Jagt hanteert in haar praktijk ’t Leerlab ‘vier bewezen leerstrategieën’: actief ophalen, switch en hussel, dubbel in je brein en spreid in de tijd. ‘Bij actief ophalen graaf je in je brein naar informatie die je enige tijd eerder hebt verkregen. Leg hiervoor je lesboek en je aantekeningen weg, en schrijf uit je hoofd op een papiertje wat je nog weet over een onderwerp. Geef jezelf echt even de tijd. Vaak zeggen leerlingen: ik weet niets meer, maar uiteindelijk vallen er toch nog wat druppels uit die natte handdoek te wringen. Hoe lastiger het wordt, hoe beter het werkt.’
De tweede methode, switch en hussel, is om te voorkomen dat je gaat leren op de automatische piloot. ‘Als je een lijstje steeds op dezelfde manier afwerkt, dan is het brein niet actief bezig. Stel, je moet woordenlijstjes onthouden. Als je iedere keer bij het begin begint, denk je dat het goed gaat omdat je de rijtjes op die manier herkent, maar het wordt niet echt opgeslagen’, aldus Koops van ‘t Jagt. ‘Het is beter om de rijtjes door elkaar te husselen, zodat je steeds opnieuw moet nadenken. Dat voelt minder fijn, maar dán pas ben je aan het leren.’
De volgende methode, dubbel in je brein, is gebaseerd op de wetenschap dat je werkgeheugen uit een talig en een visueel deel bestaat. Koops van ’t Jagt: ‘Als je beide delen aanspreekt door bijvoorbeeld tekeningen bij de tekst te maken, komt de informatie op twee manieren je brein binnen en onthoud je die beter.’
De laatste methode, spreid in de tijd, is gebaseerd op de zogeheten vergeetcurve van de Duitse psycholoog Herman Ebbinghaus. ‘Als je één keer iets leest, wordt dit alleen maar in je kortetermijngeheugen opgeslagen. Om het in je langetermijngeheugen op te slaan, moet je het minimaal drie keer herhalen, verspreid over enkele dagen en het liefst maanden.’ Het is daarom van belang dat je goed plant. Ook hier zou meer aandacht voor moeten zijn in de klas, vindt Koops van ’t Jagt: ‘Plannen is een vaardigheid die je moet leren. Maar er zijn ook planningtools beschikbaar, zoals onze planagenda.’
Van Rijn ontwikkelde een leertool gebaseerd op de werking van brein en geheugen. ‘Slimstampen.nl presenteert de leerstof, van de meestgebruikte leerboeken, op basis van je reactiesnelheid. De tool meet hoe diep de stof is weggezakt. Als je feiten voorgeschoteld krijgt die je al kent, leer je niet efficiënt. Maar als je ze al bijna was vergeten, worden die verbindingen in je hersenen sterker.’
Krijg je nu stress omdat de examens rap dichterbij komen? Van Rijn: ‘Sommige van deze methoden kun je ook op het laatste moment nog toepassen, door bijvoorbeeld een halve dag Frans te doen en een halve dag geschiedenis, in plaats van je een hele dag op één vak te concentreren.’ En een beetje stress is volgens Bekkering helemaal niet erg: ‘De hersenen presteren het beste als je een beetje stress hebt. De mate waarin verschilt per persoon, ontdek wat voor jou de beste balans is.’ Volgens Bekkering zijn voldoende slaap en ontspanning ook belangrijk voor het geheugen. ‘Net als even lekker bewegen tussendoor, dan kun je je weer beter concentreren. En over concentratie gesproken, die afleidende smartphone berg je maar beter zo goed mogelijk op.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant