Roemenië wacht een tweestrijd tussen pro- en anti-Westers nu de uiterst rechtse George Simion overtuigend de eerste ronde van de presidentsverkiezingen heeft gewonnen. De liberaal Nicusor Dan staat daarin voorlopig op forse achterstand.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
De zege van George Simion is forser dan de peilingen voorspelden: hij kreeg ruim 40 procent van de stemmen. De extremistische kandidaat appelleert aan de diepe onvrede onder een deel van de Roemeense bevolking over de gevestigde politiek. Zijn partij, de radicale Alliantie voor de Unie van Roemenen (AUR), is de tweede politieke groep en grootste oppositiepartij in het parlement.
Opgericht in 2019, heeft de partij zich in zes jaar tijd bewogen van de flanken naar het hart van de macht in Roemenië. Met nu ook het presidentschap in zicht.
Dat is voorlopig buiten Nicusor Dan gerekend, de burgemeester van Boekarest. Hij kreeg bijna 21 procent van de stemmen en vertegenwoordigt op 18 mei, als de tweede ronde van de presidentsverkiezingen plaatsvindt, het politieke midden. In de Roemeense hoofdstad geniet de onafhankelijke kandidaat Dan populariteit, onder meer omdat hij tijdens zijn burgemeesterschap corruptie aanpakte. Hij is wiskundige, maar verruilde de academie in de jaren negentig voor de politiek. Nogal een contrast met Simion, die voordat hij de politiek in ging, school maakte als extreemrechtse voetbalhooligan.
Profiel George Simion: van hooligan tot president?
Op de bruiloft van George Simion waren ‘alle Roemenen’ welkom. Er kwamen er rond de 4.000. Ze zagen een kopie van de openluchtbruiloft van Corneliu Zalea Codreanu, leider van de militante fascistische legionairsbeweging De IJzeren Garde. Wat zegt dat over de man die mogelijk de nieuwe president van Roemenië wordt? Lees hier ons hele profiel.
Crin Antonescu, de kandidaat die de huidige regeringspartijen gezamenlijk naar voren schoven, eindigde vlak na Dan op de derde plek – een afstraffing voor de Roemeense regering die amper vier maanden aan de macht is. Roemenië is uiterst verdeeld, deze verkiezingen vinden plaats tijdens de diepste politieke crisis sinds 1989.
Aanvankelijk waren de presidentsverkiezingen in november. Toen won de ultranationalistische Calin Georgescu de eerste ronde, onder meer dankzij een gemanipuleerde campagne op sociale media als TikTok en – zo vermoedden de veiligheidsdiensten – Russische inmenging. Het Grondwettelijk Hof nam de uitzonderlijke stap om die verkiezingen te annuleren. Eerder dit jaar werd Georgescu aangeklaagd wegens mogelijke kiesfraude en het opzetten van een extremistische organisatie, en vervolgens uitgesloten van deelname aan de presidentsverkiezingen.
De populistische revolte die Georgescu ontketende, is echter nog in volle gang, blijkt uit het grote aantal stemmen op Simion. Hij kapitaliseert op de woede over de beslissing om de verkiezingen te annuleren, die in de ogen van zijn kiezers neerkwam op een ‘staatsgreep’ van het politieke establishment.
Ook buit Simion succesvol de onvrede uit over structurele problemen in Roemenië, zoals armoede, corruptie en de sociaal ontwrichtende leegloop van het platteland naar andere EU-landen. Hij noemde de uitslag ‘een overwinning voor de Roemeense waardigheid’ en belooft de nog altijd populaire Georgescu premier te zullen maken.
Brussel houdt ondertussen het hart vast. De president heeft in Roemenië invloed op het buitenland- en defensiebeleid. Het land is een betrouwbare partner binnen de EU en de Navo, grenst aan Oekraïne en ligt op een uiterst strategische locatie aan de Zwarte Zee. Vlak bij havenstad Constanta is de bouw van de grootste Navo-basis in Europa voorzien.
Simion is sceptisch over de EU, wil militaire hulp aan Oekraïne staken en bepleit een ‘soevereinistische’ koers: dat wil zeggen nationalistisch en naar binnen gericht. Hij noemt zichzelf niet pro-Russisch of pro-Oekraïens, maar ‘pro-Roemeens’.
De steun voor de EU en Navo is in Roemenië nog altijd overweldigend, respectievelijk 78 en 87 procent. Kiezers van Simion klampen zich tegelijkertijd vast aan zijn boodschap om Roemenië weer ‘groots’ te maken. Geholpen door zijn bereik op sociale media (1,3 miljoen volgers op TikTok) valt dat in vruchtbare aarde.
Simion spiegelt zich aan Donald Trump, voor wie hij een aan idolatrie grenzende bewondering koestert. In Oekraïne en Moldavië is hij persona non grata, omdat zijn partij als doelstelling heeft gebiedsdelen in deze landen terug te krijgen die in de vorige eeuw onder Roemeens bestuur stonden.
De verkiezingen, waarbij iets meer dan de helft van de Roemenen zijn stem uitbracht, verliepen niet zonder rimpels. Roemeense media schreven dat op verkiezingsdag een grote cyberaanval plaatsvond door een Russische hackersgroep op onder meer de websites van liberale kandidaten Dan en Antonescu. Eind vorige week waarschuwden de Roemeense autoriteiten voor een grootschalige desinformatiecampagne met weblinks naar gekloonde websites van Russische herkomst.
Uitdager Nicusor Dan schetste maandag de volgende ronde als een strijd om ‘twee visies voor Roemenië: de een pro-Westers, de ander anti-Westers’. Dit gaat ook over de binnenlandse politiek. Simion, wiens partij als vier pilaren ‘familie, natie, geloof en vrijheid’ heeft, spuit al jaren haatdragende taal richting lhbti’ers en minderheden.
In de komende twee weken moet Dan de kiezers van andere liberale en gematigde kandidaten achter zich zien te krijgen. Voor de hoofdstedelijke kandidaat is dat een flinke klus in het grotendeels landelijke Roemenië, waar de uitslagenkaart zondagavond op veel plekken het oranje van Simion kleurde. Er liggen twee verhitte campagneweken in het verschiet.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant