De wetenschapsredactie beantwoordt kleine en grote vragen die lezers bezighouden. Deze week: word je bijziend van lezen in het halfduister?
Lezen bij weinig licht is slecht voor je ogen – zo wil althans het hardnekkige verhaal. Het idee is dat lezen in het halfduister zo inspannend is dat het op latere leeftijd leidt tot bijziendheid, dus problemen met veraf kijken – of erger. En dus krijgen kinderen die ’s avonds in bed boeken lezen al sinds mensenheugenis te horen dat dit ongezond is.
Nou doen kinderen de hele tijd dingen die gevaarlijk en ongezond zijn. Ze rennen door het huis met een opengevouwen schaar, ze steken paperclips in het stopcontact of ze vullen lege prittstiften met afgezaagde luciferkoppen. Wat dat betreft is een kind dat in bed met een zaklamp Donald Duckjes leest minder gevaarlijk. Zuiver omwille van de nieuwsgierigheid is het toch de moeite waard om in het beschikbare bewijs te duiken. En dat bewijs is zacht gezegd een beetje diffuus.
Aanleg voor bijziendheid (myopie) is voor een belangrijk deel erfelijk bepaald. Een kind met bijziende ouders (min-sterkte brillenglazen) heeft een verhoogde kans om zelf ook bijziend te worden. En daar beginnen de moeilijkheden, want nature (erfelijkheid) en nurture (omgeving) lopen hier in elkaar over. Het is immers aannemelijk dat ouders die veel lezen, en zo dus theoretisch bijziendheid hebben opgelopen, hun kinderen stimuleren om ook veel te lezen.
Dergelijke overloop tussen erfelijkheid en omgeving valt uit elkaar te plukken met onderzoek bij tweelingen. Britse onderzoekers vonden op die manier een 85 procent samenhang tussen myopie en genetische factoren. Je zou dus zeggen: die slechte ogen komen van je ouders, en niet van Donald Duck, maar dat lijkt niet helemaal waar. Het is denkbaar dat toch al bestaande erfelijke aanleg voor myopie een zetje extra krijgt door lezen bij weinig licht.
Die mogelijke samenhang tussen bijziendheid en op jonge leeftijd lezen bij slechte lichtomstandigheden is moeilijk terug te vinden. Veel onderzoek naar myopie kijkt weliswaar naar gevolgen van intensieve focus op nabije objecten (boeken, beeldschermpjes en borduurwerk), maar laat lichtomstandigheden buiten beschouwing. Het best beschikbare houvast is waarschijnlijk een reviewstudie waarin wetenschappers uit Cambridge 23 onderzoeken over de samenhang tussen tijd in de buitenlucht en bijziendheid bij kinderen en adolescenten bekeken. En ja: daar is een verband. Kinderen die meer buitenspelen hebben minder kans bijziend te worden.
Dat is nadrukkelijk géén antwoord op de voorliggende vraag. Het is bovendien niet gezegd dat de lichtsterkte hier überhaupt een rol speelt. De kleursamenstelling van buitenlicht is anders en het kan net zo goed zijn dat dit hier de doorslag geeft. Of misschien is het voor opgroeiende kinderen (ook) gezond om af en toe te focussen op dingen op de middellange of lange afstand. Bij het slootjespringen bijvoorbeeld, of anders terwijl ze met hun fietsje van de dijk afjakkeren.
Zelf een vraag voor deze rubriek? Mail naar willenweten@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant