Lees-, luister- en kijkgids Handelsoorlog, dalende aandelen, de wankelende neoliberale wereldorde – het economische nieuws slaat je deze weken om de oren. Om te helpen meer grip te krijgen op de wereld achter Wall Street en financiële crises stelde de economieredactie van NRC deze lijst samen. Van Patrick Bateman tot de munt van Ankh-Morpork en containers naar China.
Nederlandse documentaireserie over hoe de aandelenmarkt werkt, voor wie zich in deze tijden van beursonrust erin wil verdiepen. Hoe valt op de markten geld te verdienen, wat zijn risico’s en kansen? Zoomt in op olie, obligaties, bubbels, beurscrashes en handelen in rampen. Te bekijken bij de NPO.
Goede documentaire met dezelfde titel als het bekende boek van Thomas Piketty over de economie van 1700 tot de 21ste eeuw. Conclusie: net als vroeger heeft een klein deel van de bevolking heel veel geld en het merendeel relatief weinig. Verschaft inzicht in de samenhang tussen samenleving, welvaart, macht en ongelijkheid. Onder meer te bekijken bij Pathé Thuis.
New York Times-journalist Andrew Ross Sorkin beschrijft van binnenuit hoe de bazen van de grote banken in hun wolkenkrabbers in New York en politici en ambtenaren in het Witte Huis en de Treasury in Washington DC alles uit de kast haalden in 2008 en 2009 om het financieel systeem overeind te houden na het bankroet van Lehman Brothers. Tot beschrijvingen van een kotsende minister van Financiën Hank Paulson aan toe.
Historicus Gary Gerstle beschrijft hoe in de jaren na de Tweede Wereldoorlog in de VS een politieke consensus ontstond over een politieke en economische orde, waarin vrije markten zoveel mogelijk vrij spel kregen. De economische orde die nu door Donald Trump op de schop wordt genomen. In dit in 2022 verschenen boek beschrijft Gerstle nog hoe Trump de bijl aan de wortels van deze orde legde in zijn eerste termijn, maar legt hij ook uit waarom er nog geen sprake is van een nieuwe politieke orde.
Hoe leg je in één beeld de complexe problematiek uit van de Amerikaanse hypothekenmarkt die in 2008 leidde tot een wereldwijde kredietcrisis? Michael Lewis kwam met het visstoofpotje dat restaurants gebruiken om vis die tegen de datum aan zit en die individueel niet meer te verkopen is, toch nog te kunnen serveren. Zo ging het ook met effecten op hypotheken en onroerend goed, legt Lewis uit. Bundel hypotheken met een lage rating en maak er een nieuw product van. En voilà, zie daar de kern van waar het misging in de kredietcrisis. Natuurlijk was het niet helemaal zo eendimensionaal, maar in The Big Short beschrijft Michael Lewis op een toegankelijke manier hoe de crisis in 2008 via het faillissement van de Amerikaanse bank Lehman Brothers leidde tot een wereldwijde aardbeving in de financiële wereld. Tevens met een sterrencast als een soort absurde komedie verfilmd in 2015.
Dat centrale bankiers macht hebben, werd deze weken weer duidelijk toen Donald Trump dreigde Fed-baas Jerome Powell weg te sturen. De markten reageerden heftig. Dat centrale bankiers ook niet altijd de wijsheid in pacht hebben, blijkt uit het zeer levendig geschreven Lords of Finance van voormalig bankier en hedgefondsadviseur Liaquat Ahamed. Hij portretteert de vier centrale bankiers die exact een eeuw geleden, in het interbellum, alles op alles zetten om de mondiale economie na de Eerste Wereldoorlog niet te laten ontsporen. Montagu Norman van de Bank of England, Émile Moreau van de Banque de France, Benjamin Strong van de Federal Reserve Bank in New York en de legendarische Hjalmar Schacht van de Duitse Bundesbank spraken dezelfde monetaire taal, maar slaagden er niet in de Grote Depressie af te wenden en per saldo ook de Tweede Wereldoorlog. Schitterend geschreven met een glansrol voor de toen nog jonge econoom John Maynard Keynes, die al vroeg inzag dat de Duitse herstelbetalingen elke poging om de economie te redden saboteerden.
Er waren maar weinig journalisten die in begin 2007 al begrepen waarom een crisis op de Amerikaanse huizenmarkt het mondiale financiële stelsel onderuit kon trekken. Financial Times-columniste en van huis uit antropologe Gillian Tett was één van hen. Zij reconstrueert in het spannend geschreven Fool’s Gold hoe Wall Street verslaafd raakte aan een innovatief financieel product dat bedacht was tijdens een brainstorm-weekend in Florida door een paar uiterst slimme bankiers bij de betrekkelijk conservatieve bank J.P Morgan. Deze kredietderivaten (in feit waren het risicoverzekeringen) stonden aan de basis van de grootste geldgolf die ooit over de financiële markten heen spoelde, en daarmee ook aan de crisis die in 2008 door het financiële stelsel raasde. Uiterst leesbaar en begrijpelijk, ondanks de complexe materie en veruit het beste boek om te begrijpen hoe een goed idee via hebzucht en corruptie kan ontaarden in een catastrofe.
Economen en bankiers roepen vaak: elke grote crisis is uniek en kent telkens andere oorzaken. Na zo’n gebeurtenis doen oude wetmatigheden geen opgang meer en is er een nieuwe financiële orde geschapen. Onzin, betogen Harvard-economen Carmen Reinhart en Kenneth Rogoff in This Time Is Different. In het boek leggen ze bloot hoe de signalen er voorafgaand aan crises steeds weer waren maar veelal werden genegeerd of onjuist geïnterpreteerd door beleidsmakers. Het voordeel van dit boek is dat de schrijvers zich niet alleen maar baseren op verhalen maar hun betogen ook larderen met data. Toegegeven: het is geen gemakkelijk leesboek, maar voor wie net wat dieper in financiële crises wil duiken een absolute aanrader.
Niet het enige historische boek over financiële crises, zeepbellen en manische periodes, maar wel een van de beste – en zeker het best geschreven. Edward Chancellor, oud-bankier en journalist, voert je mee van het oude Rome naar de krach van 1929, en van de Zuidzee-zeepbel naar de Japanse bubble economy. Erg Brits opgeschreven, dus er mag ook best gegniffeld worden om deze parade van hebzucht, waanzin en gewetenloosheid.
Wie liever tijdens het lezen in fantasywerelden verkeert: ook in dat genre kan je lezen over de financiële wereld en hoe valuta werken. En wel in de uitgebreide Disc World-serie van de helaas te vroeg overleden Britse schrijver Terry Pratchett. In Making Money wordt sjacheraar en ex-crimineel Moist von Lipwig gedwongen om vice-directeur te worden van de bank en de munt van Ankh-Morpork, nadat hij eerder succesvol het post- en telefoniebedrijf van de stad tot leven heeft gewekt. Hardop lachend leren lezers over verlies van het vertrouwen in geld, het ontstaan van bankbiljetten en hoe de goudstandaard werkt – of varianten daarop. Met mensen, golems, een gilde van moordenaars en een hond als bankdirecteur.
Alsof hebzucht en egocentrisme op zichzelf niet al verwerpelijk genoeg waren, overgoot de Amerikaanse shock-auteur Bret Easton Ellis begin jaren negentig het kapitalisme ook nog eens met een sausje van nihilisme, moordzucht en een onvergetelijke playlist van jarentachtighits. Bankier en Wall Street-yuppie Patrick Bateman besteedde al uren aan zijn skin care routine toen die term nog niet eens bestond. Zijn kledingkeuze, parfums en de stijl van visitekaartjes blijken allemaal uitingen van dezelfde materialistisch-hedonistische levensstijl, waartoe ook zijn nietsontziende moordzucht behoort. Vrouwen, daklozen, honden: ze worden afgeslacht en gedumpt, terwijl Bateman – walkman op en doorrrr – ermee weg komt. De gruwelijk beschreven moord- en martelscènes dienen slechts één doel: Batemans totale innerlijke leegte etaleren. Omstreden, maar met recht een klassieker aan de rafelranden van Wall Streets hoogtij-jaren. Griezelig goed verfilmd met Christian Bale in de hoofdrol.
In deze klassieker van filmregisseur Frank Capra gaat de kleine dorpsbankier tegen wil en dank George Bailey (James Stewart) eerst bijna ten onder aan de gevolgen van de krach op Wall Street, waarna enkele jaren later een nietsontziende financier het dorp bijna ten gronde richt. De gemeenschap van Bedford Falls redt daarna zowel zichzelf als een vertwijfelde Bailey van een mini-kredietcrisis. Hou een zakdoek bij de hand, want zelfs de Zuidas houdt het niet droog bij deze film. Onder meer te bekijken bij Pathé Thuis en Amazon Prime.
Klassieker. Gaat over snel veel geld maken, ongeacht de risico’s of gevolgen. Hebzucht. En dan is er ook nog de schurk Gordon Gekko die onverschrokken zakenbanken op zijn kop zet. Onder meer te zien via Pathé Thuis, Prime en Rakuten TV.
Over een grote verzekeringsbank die zeer riskante investeringspakketten aan cliënten verkoopt, zogeheten MBS. Oftewel: verhandelbare effecten met hypotheken als onderpand. De financiële thriller brengt angstaanjagend in beeld hoe de handel hierin voor een domino-effect zorgt met gevolgen voor de hele samenleving en wereldeconomie. Onder meer te zien bij Amazon Prime en Apple TV.
Naar aanleiding van de veelgeprezen serie Industry, over een investeringsbank in Londen, duiken de cultuurredacteuren van Amerikaans tijdschrift The New Yorker in de evolutie van ‘finance bro’s’ in films en series. Van Gordon Gekko in Wall Street (1987) tot The Wolf of Wall Street (2013) en van sexy, geraffineerde types in de laatste herenmode tot gekken die zichzelf of anderen doodwerken. Inclusief een discussie over de vraag of de outfits van de personages in Industry nu verleidelijk zijn of niet.
Deze podcast uit de hoogtijdagen van het medium – hij verscheen rond dezelfde tijd als klassieker S-Town – is destijds misschien aan veel mensen voorbijgegaan, maar voelt opvallend actueel. Niet alleen omdat maker Alexis Madrigal onlangs een boek uitbracht waarin hij het centrale thema verder uitdiept – de trans-Pacifische handelsroutes die Aziatische producenten verbinden met Amerikaanse consumenten – maar vooral omdat diezelfde routes nu opnieuw onder druk staan door de escalerende handelsoorlog met China. En dat allemaal aan de hand van mooie persoonlijke verhalen van havenarbeiders uit Oakland, Californië. Geen zin in Engels? Een Nederlandstalige tip: Containerbegrip van De Correspondent. Beide gratis te luisteren via iedere podcastapp.
Kort na de bestorming van het Capitool vraagt journalist David Sirota zich af: hoe is Amerika op dit punt beland? En belangrijker: waar gaat het land naartoe? Om dat te begrijpen, grijpt hij terug op de financiële crisis van 2008 en laat overtuigend zien hoe juist de aanpak daarvan – ook door Democraten als Obama – de deur opende voor het trumpisme. Een must-listen als je wilt snappen hoe de kredietcrisis heeft kunnen gebeuren, waarom de woede erna zo groot was en waarom ook wij in Europa daar nu de wrange vruchten van plukken. De serie is alleen te beluisteren via Amazon Prime’s betaalde Audible-app.
Een overzicht van de verhalen die de economieredactie vandaag heeft gemaakt
Source: NRC