GroenLinks-PvdA trekt haar handen af van een PvdA-voorstel voor een ministerieel verbod op organisaties die ‘wetteloosheid’ bevorderen. De partij vreest dat een rechts kabinet de nieuwe wet zal inzetten tegen linkse protestbewegingen.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De veiligheidswoordvoerder van de partij, Tweede Kamerlid Songül Mutluer, bevestigt dit naar aanleiding van berichtgeving door Nieuwsuur. Ook de ChristenUnie heeft haar steun voor het initiatiefwetsvoorstel – dat oorspronkelijk gericht was tegen dubieuze motorclubs – vorige maand ingetrokken.
PvdA-Kamerlid Attje Kuiken nam in 2018 het voortouw voor de Wet bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties. Zij maakte zich zorgen over de activiteiten van motorclubs als de Hells Angels, Satudarah en de Bandidos. Deze informele motorverenigingen waren vaak een dekmantel voor criminele organisaties. De leden maakten zich op grote schaal schuldig aan geweld, afpersing, drugshandel en andere onfrisse zaken. Uit onderzoek bleek dat 85 procent van de leden van motorclubs een strafblad had.
Alles over politiek vindt u hier.
Vóór 2015 waren Nederlandse rechtbanken echter niet geneigd zulke motorclubs te verbieden. In 2009 wees de Hoge Raad een verzoek van het Openbaar Ministerie om de Nederlandse afdeling van de Hells Angels te verbieden nog af. De bewezen criminele daden van individuele clubleden konden volgens het rechtscollege niet aan de vereniging worden toegerekend.
Tegen die achtergrond wilde Kuiken ministers de bevoegdheid geven organisaties die een gevaar vormen voor de openbare orde rechtstreeks, dus zonder tussenkomst van de rechter, te verbieden. Het verbod wordt dan onmiddellijk van kracht. Het was Kuiken een doorn in het oog dat motorbendes hun activiteiten gewoon konden voortzetten zolang een organisatieverbod nog onder de rechter was. Het duurt normaal gesproken jaren voordat alle beroepsprocedures doorlopen zijn.
De initiatiefwet moet ook duidelijker maken wanneer ondermijnende activiteiten aan de organisatie zijn toe te rekenen, in plaats van aan individuele leden of werknemers. De VVD, het CDA, de SGP en de ChristenUnie dienden de Wet bestuurlijk verbod ondermijnende organisaties uiteindelijk samen met de PvdA in. In juni 2020 neemt de Tweede Kamer de initiatiefwet aan met 94 stemmen vóór. Naast de vijf indieners stemden ook D66, Denk en 50Plus voor de wet.
GroenLinks, dat inmiddels één Kamerfractie vormt met de PvdA, stemde echter tegen (net als de PVV, FvD, SP en PvdD). Toenmalig woordvoerder Kathalijne Buitenweg verwoordde destijds dezelfde bezwaren die Mutluer nu aanvoert om haar steun in te trekken. Zij vond ‘dat de politieke waan van de dag zou kunnen leiden tot het verbieden van allerlei verenigingen’, als een politicus over een eventueel verbod zou beslissen.
In de wetstekst komt het woord ‘motorclub’ of ‘motorvereniging’ namelijk niet voor. De omschrijving van organisaties die een cultuur van wetteloosheid huldigen en een gevaar vormen voor de openbare orde is bewust algemeen gehouden, om te voorkomen dat de Hells Angels zich na een verbod laten registreren als breivereniging of basketbalclub.
Inmiddels is het PvdA-gedeelte van de fusiefractie dus ook tot een ander inzicht gekomen op dit punt. Mutluer licht toe: ‘Sinds we het wetsvoorstel hebben ingediend, hebben rechtbanken meerdere motorverenigingen effectief verboden (naast Hells Angels onder andere Bandidos, Satudarah en No Surrender – red.). Daarmee is het doel van de wet eigenlijk al bereikt.’
‘Daarnaast zien we dat de rechtsstaat onder druk komt te staan’, vervolgt Mutluer. ‘De wet is echt niet bedoeld om activistengroepen te verbieden, maar zou daarvoor wel misbruikt kunnen worden. We willen niet dat een minister om politieke redenen een hem of haar onwelgevallige organisatie kan verbieden. Dat is een heel kwetsbaar aspect aan dit voorstel.’
De ChristenUnie (CU) is vooral van mening veranderd vanwege de eerste reden: de wet zou overbodig geworden zijn nu de meeste problematische motorclubs al door de rechter verboden zijn. Maar het argument van mogelijk politiek misbruik speelt ook voor de CU mee, erkent partijleider Mirjam Bikker tegenover de NOS.
Dat de twee partijen nu pas de draai maken, vindt mensenrechtenadvocaat Willem Jebbink onbegrijpelijk. De Raad van State gaf in 2019 al een negatief advies en een aantal prominente juristen waarschuwde vijf jaar geleden al dat de wettekst veel te ruim geformuleerd is.
Jebbink: ‘De wet is zo opgesteld dat het mogelijk wordt om organisaties op heel lichte gronden te verbieden. In handen van een verkeerde minister kan dat grote gevolgen hebben. Dit is geen wet die thuishoort in een democratische rechtsorde en het is een wonder dat de Tweede Kamer hem heeft aangenomen.’
Het afhaken van GroenLinks-PvdA en CU garandeert niet dat het wetsvoorstel strandt in de Eerste Kamer, die het op 20 mei behandelt. VVD, CDA en SGP blijven het vooralsnog steunen. De sleutel ligt nu in handen van de zestien senatoren van de BBB.
Die partij was ten tijde van de stemming in de Tweede Kamer nog niet in het parlement vertegenwoordigd. De BBB’ers zijn ondanks hun afkeer van linkse organisaties als Extinction Rebellion en Greenpeace niet per se voor de wet, omdat ook een club als Farmers Defence Force (de radicale boerenactivisten) er het slachtoffer van zou kunnen worden.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant