Zondag gaan de Roemenen opnieuw naar de stembus. De vorige verkiezingen, in november, werden ongeldig verklaard vanwege Russische beïnvloeding via TikTok. De toen populaire extreemrechtse Calin Georgescu is nu van deelname uitgesloten. ‘Een staatgreep’, klinkt het in de orthodoxe streek Boekovina, waar veel inwoners nog steeds pal achter hem staan.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
Ze kunnen niet op hem stemmen, maar één naam ligt inwoners van de Roemeense streek Boekovina op de lippen: Calin Georgescu. ‘Wij staan allemaal achter Georgescu’, zegt Maria Nichitean (68) voor de orthodoxe kerk in provinciestad Suceava. Op de zondag voor de presidentsverkiezingen is het zo druk dat de helft van de gelovigen buitenstaat, het gezang van de priesters schalt uit luidsprekers. ‘We willen een radicale verandering. Onze machthebbers hebben ons economisch en geestelijk aan de rand van de afgrond gebracht’, zegt Nichitean. Nu stemt ze op George Simion, leider van de radicaal-rechtse partij AUR.
In november won Georgescu verrassend de eerste ronde. Daarna kwam uit dat hij een gemanipuleerde campagne had gevoerd via sociale media als TikTok. De Roemeense autoriteiten uitten vermoedens van Russische inmenging – Georgescu is gekant tegen hulp aan Oekraïne, sceptisch over de Navo en bewondert Poetin. Het Grondwettelijk Hof nam een uitzonderlijke stap en annuleerde de verkiezingen. Georgescu wordt nu vervolgd voor kiesfraude en het opzetten van een extremistische groep, in maart werd hij uitgesloten van deelname aan de nieuwe verkiezingen. ‘Een staatsgreep’, zegt Nichitean boos.
Dit weekend gaan Roemenen dus opnieuw naar de stembus. Het land is tot op het bot verdeeld. Kiezers van uiterst rechts zien de uitsluiting van Georgescu als een staatsgreep van de gevestigde macht. Zijn tegenstanders denken dat op het nippertje een antidemocraat buiten de deur is gehouden. Sinds in een bloedige revolutie in 1989 de communistische dictator Nicolae Ceausescu uit het zadel werd gestoten, bevond Roemenië zich niet in zo’n diepe crisis.
Niet iedere kerkganger in Suceava is voor Simion of Georgescu, politici die zich laten voorstaan op hun orthodoxe geloof. Marian (36), die zijn achternaam niet wil geven, is bezorgd en verwacht weinig goeds van al die rechtse heilanden. ‘We hebben nu stabiliteit nodig.’ Echtgenote Ancuta (35), wier vader aanhanger is van Georgescu: ‘Het is net een religie.’
In de provincie waar Suceava ligt, kreeg de op het platteland populaire Georgescu vorig jaar de meeste stemmen, op de voet gevolgd door George Simion. Met name in dorpen waren de kandidaten samen goed voor meer dan de helft van de kiezers. Nog steeds hebben sommige inwoners het meer over Georgescu dan over kandidaten die wel meedoen, wat getuigt van zijn blijvende invloed – en van de politieke onrust in Roemenië.
Boekovina is een historische streek die deels in Roemenië, deels in Oekraïne ligt. Het is een godvrezende, met orthodoxe kloosters bezaaide uithoek, genesteld in de uitlopers van de Karpaten. Volgens Georgescu zijn hier ‘de gebeden het krachtigst, omdat ze dicht bij de hemel zijn’ (‘De gebeden van mensen, ongeacht waar ze zich bevinden, bereiken de hemel’, corrigeerde een hoge Roemeense geestelijke hem).
Voor Grigore Morar (67), eigenaar van een pension in het dorpje Vatra Moldovitei, is de messianistische Georgescu nog altijd de aangewezen man om Roemenië te veranderen. Hoewel journalisten banden hadden blootgelegd tussen Georgescu’s entourage, Rusland en de extreemrechtse beweging van ‘legionairs’ (Roemeense fascisten), doet Morar dit af als sprookjes. Het is zonneklaar, zegt hij, dat Roemenen destijds niet voor ‘de juiste kandidaat’ hebben gekozen en de gevestigde politieke partijen hem daarom hebben ‘geëlimineerd’.
Volgens de religieuze boeken die Morar leest, ‘zijn mensen die aan de voet van de bergen wonen gelukkig in zowel het leven als het hiernamaals’. Maar op het aardse geluk van deze streek vol natuurpracht valt wat af te dingen. Het loon ligt een kwart lager dan het landelijk gemiddelde, inwoners trekken weg om in andere EU-landen te werken. ‘Roemenië is een rijk land’, echoot Morar de retoriek van Georgescu en Simion. Maar die welvaart verdwijnt naar het buitenland en in de zakken van gevestigde politici, zegt hij. ‘We hebben er genoeg van om vertrapt te worden.’
Simion is nu de enige uiterst rechtse presidentskandidaat, met de zegen van de uitgesloten Georgescu. AUR, met als pilaren ‘geloof, vrijheid, familie en natie’, is de tweede partij van het land. Bij de eerste ronde behaalt Simion volgens de peilingen winst, met ongeveer 30 procent. Andere kandidaten wedijveren om een plek in de tweestrijd van de volgende ronde. Kanshebbers zijn de gematigde Nicusor Dan, burgemeester van Boekarest; Victor Ponta, de oud-premier die in 2015 aftrad na een brand in een nachtclub waarbij tientallen jonge Roemenen waren omgekomen; en Crin Antonescu, naar voren geschoven door de huidige regering.
AUR is anti-lhbti, en bagatelliseerde de Holocaust en het fascistische verleden van Roemenië. Buiten Roemenië wordt gelet op Simions buitenland- en defensieretoriek, dossiers waarover de president grote verantwoordelijkheid draagt. Hoewel Simion onlangs zijn taal matigde, uitte hij eerder sterke scepsis over de EU en de Navo, is hij tegen verdere steun aan Oekraïne en tevens Trump-bewonderaar. Maar veel kiezers beschouwen kritiek op Simion als leugens of hooguit bijzaken.
Vroeg of laat komt het gesprek op de open zenuw van het Roemeense platteland: de leegloop. ‘Er blijft niets over’, zegt Viorel Tomasciuc (35) bij de ingang van zijn boerderij. Op het erf spelen zijn kinderen met de grootouders. ‘Families worden opgebroken, kinderen groeien op zonder hun ouders.’ Zelf wisselt hij af met zijn vrouw. ‘Ik ga drie maanden naar het buitenland, daarna gaat zij.’ Hun inkomsten komen ‘voor 90 procent’ van buiten Roemenië. ‘Met wat we hier verdienen, kunnen we net de stroom betalen.’
Dit refrein klinkt ook in Brodina, aan de voet van een modderige berg waar wordt gewaarschuwd voor beren. Er bestaan twee keuzes, houdt caféhouder Maria Galan (39) voor: blijven en worstelen, of naar het buitenland. Zij heeft ervaring met beide. ‘Twaalf jaar werkte ik in het buitenland. Mijn 3-jarige dochter moest ik achterlaten bij mijn moeder.’ Nu is haar dochter klaar met de middelbare school. ‘Ze gaat vast en zeker weg.’
In het dorp is werk bij het gemeentehuis, maar daarvoor moet je steekpenningen betalen, zeggen haar cafégangers. Er was een Oostenrijks houtbedrijf met een fabriek, maar die is gesloten, het werk geautomatiseerd en verplaatst. ‘Ze komen alleen nog maar voor onze bomen.’
De regio kampt al langer met deze problemen. Waarom de sluimerende onvrede juist nu uitbarst, verklaart boer Tomasciuc met een Roemeens gezegde: ‘Het mes heeft het bot bereikt.’ Georgescu’s schimmige campagne terzijde, politici als hij kapitaliseren deze onvrede. Ze beloven om van Roemenië een land te maken waar mensen willen blijven.
Dit valt in Boekovina in vruchtbare aarde, al dan niet via de algoritmes van het populaire TikTok. Ook onder Roemeense arbeidsmigranten in de diaspora is uiterst rechts populair. Of ze hun beloftes waarmaken, maakt niet uit na jarenlang stuivertje wisselen tussen de sociaaldemocratische PSD en de liberale PNL, voor wie corruptieschandalen en intern gekonkel bijkans een politiek ritueel zijn.
Bij het partijkantoor van AUR in Suceava, vinden ze het niet erg dat sommige harten sneller kloppen voor de uitgesloten Georgescu dan voor hun eigen partijleider (hoewel Simion in de peilingen nooit de 46 procent van Georgescu haalde). Ze voeren dezelfde strijd. Waar andere partijen onderling zijn verdeeld, sloten uiterst rechtse – of ‘soevereinistische’, zoals ze zelf zeggen – krachten in Roemenië afgelopen maanden de rijen. De AUR-leden zeggen, net als kiezers in de dorpen, dat een overwinning van Simion ‘de democratie terugbrengt in Roemenië’. Hij belooft Georgescu aan te stellen als premier en orde op zaken te stellen.
Zichtbaar opgetogen dat AUR hier succes boekt, reiken ze gaarne verklaringen aan. ‘We zijn religieuze mensen’, zegt Dan Gafencu (51), een van de oprichters van de regionale partijtak. ‘We staan voor het traditionele gezin, niet al die zogenaamde genders.’ Daarna volgt de ene reden na de andere: het vorige provinciehoofd was corrupt, het gebied ligt geïsoleerd, er is armoede. Families zijn financieel afhankelijk van hun kinderen die in het buitenland werken. ‘En vergeet de Oostenrijkers niet, die onze bossen stelen.’
Dat AUR te boek staat als extremistisch wuiven ze weg. ‘Als patriot zijn betekent dat we extremisten zijn, dan is dat maar zo.’ Trots pakt Ovidiu Cautis (56) een lichtblauw geverfd kruis dat bovenop het keukenkastje ligt. Daarop staan de geboorte- en sterfdatum van de Roemeense democratie: 22 december 1989 (de Revolutie) en 6 december 2024, de dag waarop de verkiezingen werden geannuleerd. Cautis, gekleed in een traditioneel hemd uit Boekovina, nam het kruis mee naar de anti-regeringsprotesten die sinds december met regelmaat in Boekarest plaatsvinden, 500 kilometer zuidwaarts. Cautis: ‘Ik had niet gedacht dat het dertig jaar na de Revolutie zo zou lopen met de democratie in ons land.’
Stemmen is daarom volgens pensionhouder Morar uit Vatra Moldovitei een absolute vereiste. ‘Ze willen dat we breken, dat we opgeven.’ Maar in de dorpen is het wantrouwen groot. Bij het café van Galan zijn de gasten overtuigd dat Georgescu is uitgesloten op bevel van de EU, ‘omdat ze niet willen dat Roemenië op eigen benen staat’. Als Simion wint, wacht hem hetzelfde lot, denken ze. ‘Dan moeten we naar Boekarest, voor een nieuwe revolutie.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant