Hardlopen op onverharde paden in de natuur, ook wel trailrunnen genoemd, is populair. De nadruk ligt niet op snelle tijden, maar op de omgeving. ‘Een marathon doe je om anderen te laten zien wat je kunt, trailrunnen doe je voor jezelf.’
Door Irene de Zwaan
Fotografie Hilde Harshagen
Terwijl de zon door de bomen prikt, wordt het doorgaans zo stille bospad in de Soesterduinen opgeschrikt door getrappel. ‘Tak-tak-tak’, schreeuwt de trainer, het ritme aangevend. De deelnemers, opgesteld in twee rijen, voeren een oefening uit waarbij de benen als grijpers door de lucht zwiepen. ‘Voor je kijken!’ ‘Armen meenemen!’ ‘Balans!’
Een wolk stuifzand belemmert het zicht. ‘En dan nu, opdrukken!’ Binnen een mum van tijd is iedereen naar de grond uitgeweken, de handen in het mos.
Voor wie geregeld een wandeling maakt in een natuurgebied zal dit geen onbekend tafereel zijn. Met name in de weekenden zijn ‘ze’ geregeld waar te nemen: trailrunners. Oftewel: hardlopers die onverharde paden in de natuur verkiezen boven een inspiratieloos brok asfalt.
De trailrunclinic in de Soesterduinen
Trailrunners zijn vaak te herkennen aan een vederlicht ‘trailrunvestje’, waaruit een waterslang steekt. Hun voeten zijn in speciaal schoeisel gestoken, met extra grip aan de onderkant. Daarboven prijken twee hoog opgetrokken sokken om de benen te beschermen tegen schrammen. Met verende tred struinen ze de bospaden af, ploeteren ze door mul zand of waden ze door plassen. Soms in groepsverband, soms solo.
Geregeld ook zijn er trailrunevenementen, waarbij de deelnemers de lintjes volgen die de organisator aan de bomen en struiken heeft geknoopt, alsof het een speurtocht betreft. Alleen al deze maand zijn er in Nederland negen georganiseerde trailrunevenementen, stuk voor stuk stijf uitverkocht. Er staat geen publiek aan de kant, er is geen muziek. De enige aanmoediging komt van de vogels die hun hoogste lied zingen. Of, met een beetje geluk, een knorrend zwijn.
Wat verklaart deze spartaanse hardlooptrend? En wie zijn de mensen die de bossen induiken om soms urenlang over verschillende ondergronden te buffelen, nippend aan hun waterslang?
Vraag het Jack Ambags (66) en zijn gezicht klaart meteen op. ‘Trailrunnen’, zegt hij glunderend, ‘is als buitenspelen voor volwassenen.’ Ambags is een van de twee trainers die deze zaterdagochtend het groepje trailrunners begeleidt dat zich in de Soesterduinen heeft verzameld. De meesten zijn lid van AV Triathlon in Amersfoort, een van de vele atletiekverenigingen in Nederland die tegenwoordig een eigen ‘trailtak’ heeft.
Doordeweeks trainen ze op de baan, in het weekend wijken ze uit naar een natuurgebied in de omgeving. Daar krijgen ze tijdens een ‘clinic’ de fijne kneepjes van het trailrunnen bijgebracht. Een goede techniek verkleint de kans om een enkel te verzwikken of head first van een berg af te rollen tijdens een afdaling.
Op de clinic is een gemêleerd gezelschap van zo’n dertig mensen afgekomen, variërend van een rood aangelopen loper die het zichtbaar zwaar heeft, tot iemand die vorig jaar nog een ‘ultra’ van 67 kilometer in de Oostenrijkse bergen aflegde. ‘Het mooie is dat het niet uitmaakt welk niveau je hebt’, zegt Ambags, terwijl hij toekijkt hoe de trailrunners het uitgezette parcours volgen met de nodige beklimmingen en afdalingen. ‘Uiteindelijk komt iedereen weer samen, dáár gaat het om. Niet om winnen, maar om de natuurbeleving, de vrijheid.’
Ambags steekt zijn vinger in de lucht en sluit genietend zijn ogen. ‘Je hoort hier de reeën, de vogels.’ Juist op dat moment klinkt er een laag, brommend geluid. Verstoord kijkt hij op. ‘Of ja, nu dan even een vliegtuig.’
De populariteit van trailrunnen kan niet los worden gezien van de groeiende belangstelling voor hardlopen, die in de coronatijd een vlucht heeft genomen. Toen de sportscholen op slot gingen, was hardlopen een voor de hand liggend alternatief om in beweging te blijven. Ook na de coronatijd bleven mensen doorrennen, wat tot de dag van vandaag leidt tot een hausse op tickets voor marathons en andere hardloopwedstrijden.
Doordat veel nieuwe mensen het hardlopen ‘ontdekten’, veranderde de populatie. De fanatieke wedstrijdlopers, die een marathon onder de drie uur lopen, maken in toenemende mate plaats voor lopers die de beleving belangrijker vinden dan een snelle tijd. Ze staan ook wel te boek als ‘funrunners’. Het zijn de hardlopers die zichzelf niet over de kop rennen, maar bij een verzorgingspost rustig de tijd nemen om zichzelf op te lappen.
Trailrunnen draait bij uitstek om beleving. Anders dan bij klassieke hardloopwedstrijden vindt er bij trailrunevenementen meestal geen tijdregistratie plaats. ‘Een marathon doe je om anderen te laten zien wat je kunt, trailrunnen doe je voor jezelf’, duidt een deelnemer aan de clinic in de Soesterduinen. Een ander beweert dat trailrunners socialer zijn: ‘Een wedstrijdrenner ziet in iedere voorbijganger een concurrent. Trailrunners houden het hek voor elkaar open of waarschuwen voor een boomwortel op het pad.’
De gesprekken met de AV Triathlon-leden maken duidelijk hoe diep hun liefde voor het trailrunnen gaat. Het is behalve een sport ook een levensstijl. Een vlucht uit de hectiek van alledag, een poging om meer oog te hebben voor de omgeving, meer te ‘voelen’ wat je lichaam aankan in plaats van altijd maar ‘scoren’. Het past, kortom, in de huidige tijdgeest van meer bewustwording en het afkaderen van grenzen.
‘Een recreatieve vorm van rennen valt goed te combineren met banjeren door de bossen’, zegt Florian Koopmans, een van de oprichters van TRCU (Trail & Running Club Utrechtse Heuvelrug), die het aantal leden in drie jaar tijd zag verdrievoudigen. TRCU organiseert wekelijks trailrunactiviteiten, waaronder weekendloopjes in Nederlandse natuurgebieden en trailrunreizen in het buitenland.
Koopmans ziet steeds meer hardlopers overstappen naar trailrunnen. Ooit was hij zelf een fanatieke ‘wegloper’. Hij liep veel marathons en kortere wedstrijden. ‘Altijd klokje om, gas geven, jezelf proberen te verbeteren.’ Toen hij van de stad Utrecht naar de Utrechtse Heuvelrug verhuisde, ging hij ‘als vanzelfsprekend’ op kleine paden in de natuur rennen. Er gebeurde iets wonderlijks: zijn blik verplaatste zich van zijn sporthorloge naar de omgeving. Soms bleef hij even stilstaan om een paddenstoel te bewonderen.
‘Heerlijk’, vond Koopmans het, om de verschillende ondergronden onder zijn voeten te voelen. Hij werd zich bewust van elk hobbeltje, steentje of dennenappel. Rennen was niet langer een prestatiegerichte sport, maar eerder een ‘mindful’ activiteit waarvan hij opgeladen terugkeerde. ‘Het voelde voor mij echt als een wedergeboorte als sporter.’
Waar hardlopen een grote aantrekkingskracht uitoefent op Gen Z’ers die onder invloed van ‘runfluencers’ in de nieuwste merkkleding naar een doel toewerken, en hier graag verslag over uitbrengen op sociale media, vindt trailrunnen meer in de luwte plaats. Dat heeft mogelijk ook te maken met de doelgroep: trailrunners zijn gemiddeld wat ouder dan hardlopers op de weg.
Het rennen op onverharde wegen is door de zachte ondergrond minder belastend voor het lijf en kan daarom ook worden uitgeoefend door renners die, ietwat oneerbiedig gezegd, over het hoogtepunt van hun fysieke kunnen heen zijn.
Adrie van Graafeijland (strakke driekwartlegging, snelle zonnebril) is zo iemand. Hij is 72, maar heeft de verende tred van een 20-jarige. Ook hij is trainer bij AV Triathlon in Amersfoort. ‘Als je een marathon hebt gelopen, dan doet de volgende dag alles pijn en kom je amper de trap af’, zegt hij. ‘Maar na een trail van 40 kilometer heb je nauwelijks last van je benen.’
Van Graafeijland won ooit in zijn leeftijdsklasse (65-70) de marathon in Amsterdam, en eerder ook die van Eindhoven (60-65). Toen hij tot het besef kwam dat zijn lijf een podiumplek niet meer toeliet, schreef hij zich in 2018 in voor zijn eerste georganiseerde trailrun in de Apeldoornse bossen.
Op het afgesproken tijdstip stond hij klaar bij de start. Verbaasd keek hij om zich heen. Waar het bij marathons altijd dringen was geblazen in de startvakken, zag hij nu welgeteld niemand. ‘Bleek dat ze allemaal nog koffie aan het leuten waren.’
Het duurde even voordat Van Graafeijland was ‘afgekickt van zijn racevirus’. Toen hij een trail op Terschelling deed en zijn loopmaatje bij de verzorgingspost uitgebreid de tijd nam om wat te eten en te drinken – ‘hij ging er zelfs bij zitten!’ – schreeuwde alles in hem ‘wegwezen’. Inmiddels heeft hij zich vereenzelvigd met de relaxte trailrunhouding. ‘Ik maak nu zelfs weleens een fotootje onderweg.’
De populariteit van trailrunnen heeft ook een keerzijde: de druk op de natuur neemt toe. Trailrunners moeten concurreren met mountainbikers, gravelbikers, wielrenners en wandelaars.
‘Het wordt steeds lastiger om een vergunning te regelen’, zegt Lotte van Beem, werkzaam voor Trail Events, een van de belangrijkste organisaties in Nederland op het gebied van trailrunevenementen.
Trail Events is vaak maandenlang in gesprek met de gemeente, de provincie en natuurbeheerorganisaties als Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer om alles op elkaar af te stemmen. Er moet onder meer rekening worden gehouden met het paar- en broedseizoen.
Van Beem vertelt het zonder een spoor van frustratie. ‘Trailrunners zijn natuurmensen’, zegt ze, ‘dus we willen zelf ook dat onze evenementen niet belastend zijn.’ Vandaar dat het aantal deelnemers altijd beperkt is, vaak tot een maximum van honderd per uur. Verzorgingsposten waar plastic bekertjes AA-drank worden uitgedeeld, zul je tijdens trailrunevenementen niet zien. ‘We vragen deelnemers hun eigen racecup mee te nemen.’
De belangstelling voor trailrunevenementen groeit met het jaar, zegt Van Beem. ‘De mensen die voor het eerst hebben meegedaan, komen bijna allemaal terug. En er komen ook steeds nieuwe mensen bij.’ Onder hen zijn veel vrouwen. Uit eigen ervaring weet ze dat het voor een vrouw uit veiligheidsoverwegingen niet altijd vanzelfsprekend is om in je eentje in het bos te rennen. ‘Een evenement geeft vrouwen gelegenheid om met trailrunnen kennis te maken.’
Dat trailrunners zich niet vastpinnen op tijden betekent volgens Van Beem niet dat ze niet prestatiegericht zijn. ‘Waar het spectrum voor een wegrenner ophoudt bij een marathon is dat voor een trailrunner een ‘ultra’.’ Volgens de gegevens van Trail Events, die maandelijks een ultra (een wedstrijd van 50 kilometer of meer) in Nederland organiseert, deden vorig jaar tweeduizend deelnemers mee aan een door hen georganiseerde ultra. Een toename van 240 procent ten opzichte van het voorgaande jaar.
Florian Koopmans van de Utrechtse trailrunvereniging TRCU schat dat ongeveer een kwart van de lopers een ultra als einddoel heeft. ‘Maar onze grootste doelgroep bestaat uit lopers die echt komen om rustig te genieten van de omgeving en de sociale contacten.’
Het groepsgevoel onder trailrunners is sterk. Dat ziet hij vooral terug tijdens de trailrunreizen die ze organiseren naar bestemmingen als de Eifel, de Opaalkust en het Ahrdal. ‘De leeftijden lopen enorm uiteen, van 20 tot 70 jaar en iedereen doet verschillende afstanden, maar ’s avonds zit iedereen gezellig met elkaar aan tafel. Er is niet dat haantjesgedrag dat je bij andere sporten ziet. Ik vind het echt het allerleukst om te zien dat er zoveel mooie vriendschappen uit zijn voortgekomen.’
Hoe belangrijk het sociale aspect is, blijkt ook na afloop van de trailrunclinic in de Soesterduinen, waar na de coolingdown op een veldje naast de parkeerplaats levendig wordt nagepraat. Twee deelnemers die bijna jarig zijn, stemmen hun traktaties op elkaar af. ‘Voor volgende week, als we na het trainen koffie drinken.’ Daarna gaat ieder zijn eigen weg. De een stapt op de racefiets, de ander in de auto. Er wordt gezwaaid, getoeterd. Plotsklaps ligt het bos er weer doodstil bij. Het zand is gaan liggen.
Dit weekend rennen tienduizenden lopers de marathon van Amsterdam. Wat is de beste strategie voor een snelle tijd?
Zaterdag fietste oud-renner Tom Dumoulin in Egmond aan Zee een strandrace over 38 kilometer, zondag liep hij er de halve marathon. Zou het hem lukken om het combinatieklassement te winnen?
Met host Esma Linnemann word je samen met de cultuurexperts van de Volkskrant elke week bijgepraat over films, series, boeken en andere popculturele verschijnselen.
Source: Volkskrant