Roemenië kiest zondag voor de tweede keer in zes maanden een nieuwe president. De vorige stembusgang werd in december ongeldig verklaard. De extreemrechtse kandidaat Georgescu mag ditmaal niet meedoen. Een geestverwant gaat op kop in de peilingen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De Roemeense democratie verkeert al een half jaar in een diepe crisis, sinds de pro-Russische ultranationalist Calin Georgescu in november uit het niets de eerste ronde van de presidentsverkiezingen won. Vlak voor de tweede ronde, waarin Georgescu het zou opnemen tegen een liberale kandidaat, oordeelde het Grondwettelijk Hof dat de verkiezingen over moesten.
Georgescu’s stormachtige opkomst zou het resultaat zijn geweest van een campagne met nepaccounts op TikTok, vermoedelijk gesteund door het Kremlin. Een overtreding van de kieswet, oordeelde het Hof. Begin maart gebruikte de Roemeense kiescommissie hetzelfde argument om Georgescu bij de nieuwe verkiezingen van het stembiljet te weren.
Zelden waren zoveel ogen gericht op de Roemeense presidentsverkiezingen als nu. In Brussel wordt met argwaan gekeken naar George Simion, de ultranationalist die door de afwezigheid van Georgescu favoriet is om de eerste ronde te winnen. Simion staat sceptisch tegenover de Europese Unie, lhbti-rechten en de steun aan Oekraïne. Binnen zijn partij worden de Holocaust en de misdaden van het Roemeense fascisme gebagatelliseerd.
Ook in de Verenigde Staten is de politieke onrust in Roemenië niet onopgemerkt gebleven. Vicepresident JD Vance hekelde het besluit om de vorige verkiezingsuitslag te annuleren. ‘Als je democratie vernietigd kan worden met een paar honderdduizend dollar uit het buitenland, dan was die democratie bij voorbaat al niet bijster sterk,’ zei Vance in februari.
Dat de komende verkiezingen een test zijn voor de Roemeense democratie, zullen weinigen tegenspreken. Toen de Roemeense kiescommissie in maart besloot dat Georgescu niet mocht meedoen, braken in Boekarest rellen uit door zijn woedende aanhangers. Sindsdien is zijn populariteit alleen maar toegenomen, bleek de afgelopen weken uit peilingen.
Aanhangers van Georgescu zien in zijn uitsluiting het bewijs dat de gevestigde orde geen middel schuwt om uiterst rechts buiten de macht te houden. Bij afwezigheid van hun voorkeurskandidaat lijken veel van hen uit te wijken naar George Simion. De leider van de extreemrechtse partij AUR stevent volgens de meeste peilingen af op winst in de eerste ronde, met ongeveer een derde van de stemmen.
Daarbij moet worden aangetekend dat peilingen in Roemenië notoir onbetrouwbaar zijn, zo bleek ook in november: Georgescu stond vlak voor de verkiezingen op minder dan 10 procent van de stemmen, maar kwam met 23 procent als winnaar uit de eerste ronde. Een paar weken voor de verkiezingen peilde Georgescu nog onder 1 procent.
Bij de herkansing kunnen Roemenen zondag kiezen uit elf presidentskandidaten. Als geen van hen een absolute meerderheid behaalt, volgt op 18 mei een tweede ronde tussen de twee kandidaten met de meeste stemmen. Afgaand op de peilingen maken naast Simion vier kandidaten enige kans om de tweede ronde te halen.
George Simion: extreemrechtse Trump-adept
Bij afwezigheid van Calin Georgescu is George Simion (38) de enige uiterst rechtse kandidaat bij de Roemeense presidentsverkiezingen. De voormalige hooligan is oprichter en partijleider van de ultranationalistische partij AUR. Simion verspreidt complottheorieën, is tegen lhbti-rechten, kritisch op de Navo en de EU, en tegen westerse steun aan Oekraïne.
In november eindigde Simion met 14 procent van de stemmen nog als vierde bij de presidentsverkiezingen. Zondag hoopt hij op de steun van aanhangers van de uitgesloten Georgescu. Hij belooft dat hij, als hij president wordt, Georgescu zal aanstellen als premier. Net als Georgescu zoekt Simion nadrukkelijk toenadering tot de Amerikaanse president Trump. Hij beschouwt Trump als een ideologische bondgenoot en verscheen tijdens de campagne meermaals met rode Maga-petjes.
Crin Antonescu: de regeringskandidaat
De 65-jarige liberaal Crin Antonescu is de voorkeurskandidaat van de drie regeringspartijen. Het is al zo’n tien jaar geleden dat Antonescu een politieke functie bekleedde, maar daarvoor was hij onder meer minister, senator en partijleider van de liberale PNL.
Hij is daarmee een vertegenwoordiger van de gevestigde politiek en voor veel Roemenen een bekend gezicht. Dat is echter niet alleen in zijn voordeel: een deel van het electoraat heeft de buik vol van het politieke establishment dat het al sinds de jaren negentig voor het zeggen heeft in Roemenië. Van dat imago kan Simion profiteren, mocht hij Antonescu in de tweede ronde treffen.
Nicusor Dan: gematigde burgemeester
Nicusor Dan, sinds 2020 de burgemeester van Boekarest, gaat in de peilingen gelijk op met Crin Antonescu. De 55-jarige burgemeester geldt als een pro-Europese, gematigd-progressieve kandidaat en wordt gesteund door een aantal oppositiepartijen. In zijn campagne ageert Dan tegen corruptie en tegen de hegemonie van de grote politieke partijen, waarvan Antonescu in zijn ogen de belichaming is.
Als Dan het in de tweede ronde moet opnemen tegen Simion, dan zal hij steun moeten zoeken van de achterban van de gevestigde partijen. De vraag is in hoeverre hun doorgaans conservatievere kiezers bereid zijn te stemmen op de liberale burgemeester van het progressieve Boekarest.
Victor Ponta: omstreden oud-premier
In het kielzog van George Simion probeert ook oud-premier Victor Ponta (52) zich te presenteren als tegenstander van het establishment. De vraag is hoe geloofwaardig dat is voor de voormalige partijleider van de sociaaldemocratische PSD, traditioneel een van de grote twee partijen van de Roemeense politiek.
Ook kleven aan Ponta enkele schandalen. Hij moest in 2015 aftreden als premier na een brand in een nachtclub, waarbij tientallen doden vielen. Eerder in zijn termijn kwam hij in opspraak door corruptieschandelen en een plagiaatbeschuldiging. In de peilingen doet Ponta het een stuk minder goed dan Simion, Antonescu en Dan, maar in november bleek al hoe moeilijk het Roemeense electoraat te peilen is.
Elena Lasconi: opzijgeschoven oppositiekandidaat
Bij de geannuleerde presidentsverkiezingen eindigde voormalig journalist Elena Lasconi als tweede achter Calin Georgescu. Daarmee zou ze Georgescu’s tegenstander zijn geweest in de tweede ronde, die er uiteindelijk nooit kwam.
De 53-jarige Lasconi deed mee als kandidaat namens de pro-Europese, liberale partij USR. Haar partij heeft zich nu echter achter Nicusor Dan geschaard, waardoor Lasconi een plek in de tweede ronde lijkt te kunnen vergeten: in de peilingen schommelt ze net onder de 10 procent van de stemmen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant