De overheid heeft het nakijken in de miljardenrace om AI-dominantie. De krachtigste computers komen steeds meer in handen van private partijen.
is techredacteur van de Volkskrant, gespecialiseerd in de impact van kunstmatige intelligentie op de maatschappij.
De AI-revolutie draait, behalve op grote hoeveelheden data, op gigantische en energieslurpende computerparken. In een paar jaar tijd is het krachtenveld verschoven van publieke naar commerciële partijen. De verhoudingen komen steeds schever te liggen, zo blijkt uit nieuw Amerikaans onderzoek. Een artikel op de wetenschappelijke voorpublicatiesite arXiv brengt in kaart waar de huidige AI-supercomputers staan, wie de eigenaar is en hoeveel energie en computerkracht ze kosten.
De afgelopen zes jaar is het landschap ingrijpend veranderd. In 2019 was ’s werelds krachtigste AI-supercomputer nog in handen van de overheid, in dit geval het Amerikaanse ministerie van Energie. Deze Oak Ridge National Laboratory’s Summit had een jaar eerder het licht gezien en was acht keer krachtiger dan zijn voorganger.
Wat toen het neusje van de zalm was, bungelt nu achteraan in het peloton. In 2025 leidt Elon Musk de AI-dans, gemeten naar pure computerkracht. Zijn Colossus is de drijvende kracht achter Musks AI-bedrijf xAI, bekend van onder andere ChatGPT-rivaal Grok.
Colossus, in slechts 122 dagen gebouwd in Memphis en actief sinds juli 2024, is volgens de onderzoekers vijftig keer krachtiger dan de Oak Ridge. Niet alleen heeft Musk de beschikking over veel meer chips van Nvidia (200 duizend versus 28 duizend), in de tussentijd zijn die afzonderlijke chips ook nog eens veel beter geworden.
Dat het krachtigste AI-computercluster nu niet meer in handen is van de overheid, maar van een commercieel bedrijf als xAI is exemplarisch. Zes jaar geleden was wereldwijd 60 procent van de AI-supercomputers eigendom van universiteiten en overheidsorganisaties. Inmiddels is dat nog maar 15 procent.
De race naar AI-dominantie, op het scherp van de snede gevoerd door bedrijven als Meta, Google, xAI en OpenAI, gaat gepaard met duizelingwekkende uitgaven. Anno 2025 kunnen overheidsinstellingen deze niet meer ophoesten.
Het ministerie van Energie kon zijn Oak-computer nog voor zo’n 200 miljoen dollar (175 miljoen euro) bouwen. De Colossus kostte ongeveer 7 miljard dollar, voor een groot deel dankzij de peperdure Nvidia-chips.
Deze trend zal zich de komende jaren alleen maar voortzetten, voorspellen de onderzoekers. De krachtigste AI-computer in 2030 zal naar verwachting 200 miljard dollar kosten.
Dit alles betekent dat alle beschikbare computerkracht anders wordt ingezet. In 2019 lag de nadruk op wetenschappelijk onderzoek, terwijl bedrijven als OpenAI, Microsoft en Google AI-supercomputers gebruiken om hun AI-modellen te trainen voor commerciële applicaties.
Voor Cees Snoek, hoogleraar computerwetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam, bevestigt dit uitgebreide onderzoek het ‘treurige beeld’ dat hij al had: ‘Ik waarschuw hier al twee jaar voor. De publieke sector heeft geen rekenkracht en in Nederland al helemaal niet. We zijn overgeleverd aan big tech.’
Snoek wijst op de 200 duizend geavanceerde Nvidia-chips van xAI. ‘De gehele Nederlandse AI-wetenschap moet het doen met slechts 650 chips. Dat geeft wel de verhoudingen aan.’
Nóg zo’n ingrijpende trend waarmee de AI-race gepaard gaat: het toenemende energieverbruik. Colossus verbruikt al evenveel energie als 250 duizend huishoudens, maar dat is nog niets in vergelijking met de voorspelde koploper in 2030. Om die van genoeg energie te kunnen voorzien, zijn maar liefst negen kernreactoren nodig, aldus de onderzoekers: ‘Een schaal die verder gaat dan welke bestaande industriële faciliteit dan ook.’
Om energiebeperkingen te overwinnen, zullen bedrijven steeds vaker gebruikmaken van gedecentraliseerde trainingsmethoden, waarmee ze hun berekeningen kunnen spreiden over AI-supercomputers op verschillende locaties.
Overigens tekende president Trump vorige maand een uitvoerend bevel dat expliciet als doel heeft de Amerikaanse steenkoolproductie op te voeren om te voldoen aan de vraag naar extra elektriciteit in onder andere de AI-industrie.
In Memphis leidt Musks AI-fabriek al tot grote onrust. Volgens omwonenden en milieuactivisten is de supercomputer sinds zijn ingebruikname een van de grootste luchtvervuilers in de regio geworden.
Belangengroepen stellen dat xAI veel meer gasturbines inzet dan toegestaan, met als gevolg giftige en kankerverwekkende vervuiling voor bewoners in de buurt.
De dominantie van de commerciële partijen boven de overheid spiegelt zich ook in de sterke aanwezigheid van Amerikaanse AI-supercomputers. Maar liefst driekwart van de AI-supercomputers bevindt zich op Amerikaanse bodem. China is goed voor 15 procent, terwijl de laatste 10 procent wordt verdeeld over Noorwegen, de EU, Japan en de rest.
Ook dit beeld stemt Snoek somber. ‘In Nederland denken we altijd dat we het goed voor elkaar hebben op digitaal terrein. Met AI is dat absoluut niet het geval: we staan er heel slecht voor, ook in vergelijking met andere Europese landen.’
Snoek wijst op de aanwezigheid van zogenoemde AI-fabrieken die, met hulp van Brussels geld, overal in Europa verrijzen, ook in landen als Luxemburg, Hongarije en Griekenland. Zijn hoop is gevestigd op de komst van een AI-faciliteit in Groningen. De beslissing daarover moet volgende maand vallen.
Als dat lukt, doet Nederland weer een beetje mee in Europa, aldus Snoek. ‘We zijn dan geen koploper, maar op dit moment spelen we wat rekenkracht betreft geen enkele rol van betekenis.’
Alles over tech vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant