Bij een tussentijdse verkiezing in het Engelse Runcorn heeft Nigel Farage zijn eerste zege geboekt op de Labour Partij van premier Keir Starmer. De rechts-populistische politicus die de Britten uit de Europese Unie heeft gelokt, laat nu het Britse politieke bestel op zijn grondvesten trillen.
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
De Labour Partij zal de Dag van de Arbeid van 2025 zo snel mogelijk willen vergeten. In de Noord-Engelse stad Runcorn raakte de partij bij een tussentijdse verkiezing een veilig geachte zetel kwijt aan de Reform UK-partij van Nigel Farage. De meerderheid van de rechts-nationalistische partij is slechts zes stemmen, niets op een totaal van 32.665, maar deze nipte overwinning kan grote politieke gevolgen hebben in een instabiel politiek landschap. Runcorn zal de geschiedenis in gaan als de plek waar Reform UK haar doorbraak beleefde.
Op het eerste gezicht hoeft Labour zich geen acute zorgen te maken. In het Lagerhuis heeft het nog steeds een grandioze meerderheid van meer dan vierhonderd zetels, terwijl Reform UK nu van vier naar vijf parlementariërs is gegaan. Na de nederlaag in Runcorn wees Labour erop dat zittende regeringen vaak worden afgestraft bij tussentijdse verkiezingen. Maar normaal gesproken gebeurt dat aan het einde van een regeertermijn, niet al binnen tien maanden. Voor Starmer is deze nederlaag een motie van wantrouwen van een teleurgesteld electoraat.
Bij de Lagerhuis-verkiezingen begin juli had de in ongenade gevallen Labour-afgevaardigde voor Runcorn, Mike Amesbury, een meerderheid van 14.696 behaald. De vooraanstaande verkiezingsdeskundige Sir John Curtice, die al heel wat electorale aardschokken heeft meegemaakt, noemde de ommezwaai ‘tamelijk opzienbarend’. Hij voegde eraan toe dat Reform UK, erfgenaam van UKIP en The Brexit Party, nu een heuse bedreiging is voor de gevestigde orde in de Britse politiek, niet alleen voor de Tories, maar dus ook voor Labour.
De motieven van de morrende kiezers in deze oude industriestad? Het onvermogen van de regering om illegale immigratie aan banden te leggen, het schrappen afgelopen winter van de energiekostentoelage voor bejaarden, de verhoging van de werkgeversbelastingen, afkeer van wat tegenstanders ‘woke’-beleid noemen en de kosten van de plannen om anno 2050 te komen tot een klimaatneutrale natie. Eerder deze week nog had oud-premier Tony Blair de huidige Labour-leider gewaarschuwd dat het uitfaseren van olie en gas ‘gedoemd is te mislukken’.
Voorheen deed Farage het vooral goed in traditioneel Conservatieve districten, met name aan de oostkust van Engeland. De leider zelf stamt uit die rechtse partij, net als zijn kandidaat in Runcorn, Sarah Pochun. In Lincolnshire – een landelijk graafschap met tuinbouw, luchtmachtbases en vervallen badplaatsen – vernietigde Reform UK de Conservatieve Partij in de regionale verkiezingen. De nieuwe burgemeester daar is een voormalige bewindsvrouw van de Conservatieve Partij, Andrea Jenkyns.
Tevens boekte Reform UK onder meer overwinningen in Durham en Staffordshire, graafschappen in Noord- en Midden Engeland die behoorden tot Labours befaamde ‘Rode Muur’. Waar Labour nipt standhield, zoals in de stad Doncaster, was dat te danken aan verdeeldheid op rechts. Zowel bij Reform UK als de Tories klinken nu stemmen om met elkaar samen te gaan werken. Er is tijd genoeg, want de Labour-regering kan tot 2029 doorregeren. Of dat laatste gebeurt onder de weinig charismatische Starmer staat geenszins vast.
De Labour-burgemeester van Doncaster Ros Jones, die de Reform-aanval nipt overleefde, uitte kritiek op de premier en diens kabinet. ‘Ik denk dat de resultaten hier vannacht laten zien dat ze moeten luisteren naar de man, de vrouw en de ondernemer in de straat, en resultaten moeten boeken voor de mensen, met de mensen.’ Na het stembusdebacle reageerde Starmer dat hij de boosheid begrijpt en teleurgesteld is over de opkomst van Reform UK, en dat zijn regering de geplande hervormingen sneller zal gaan doorvoeren.
Voor de Conservatieven van Kemi Badenoch was het evenmin een goede avond. De oppositiepartij verloor niet alleen aan de rechterzijde terrein aan Reform UK. In het westen van Engeland heeft het te maken met sterke concurrentie van de Liberaal-Democraten, de Engelse evenknie van D66. Wat er in Engeland – in Schotland, Wales en Noord-Ierland vonden geen verkiezingen plaats – aan de hand is, is een stapsgewijze transformatie van het klassiek Britse tweepartijensysteem, naar een ‘continentaal’ meerpartijenstelsel.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant