DEN HAAG - Het monument Leger en Vloot, ter nagedachtenis aan de Eerste Wereldoorlog, keert terug naar Scheveningen. Tijdens de verbouwing van de boulevard is het monument tijdelijk elders opgeslagen, maar dat moet eind dit jaar klaar zijn en dan kan het monument terug. Het krijgt wel een nieuwe plek: recht voor het Kurhaus.
De soldaat en marinier die pronken op het standbeeld, staan al bijna met de voeten in het zand. Leger en Vloot is terug op Scheveningen. Maar de puzzel moet nog beginnen, want de bovenlichamen van de soldaten staan ernaast, net als de andere stenen delen van het monument.
Leger en Vloot is een monument ter nagedachtenis aan de Eerste Wereldoorlog. 'Wat het Nationaal Monument op de Dam is voor de Tweede Wereldoorlog, is dit voor de Eerste Wereldoorlog', zegt historicus Edwin Ruis terwijl hij tussen de bouwdelen staat.
De naam van het monument is terug te zien in de twee soldaten die zijn afgebeeld. Het beeld werd destijds door twee verenigingen aangekocht: de verenigingen Onze Vloot en Ons Leger zorgde voor een beeld met een marinier en soldaat. De luchtmacht stond toen nog in de kinderschoenen.
Wie zich de geschiedenislessen nog kan herinneren, valt wel meteen een detail op: Nederland was neutraal tijdens de Eerste Wereldoorlog en heeft dus niet meegevochten. Maar toch is er na de oorlog een monument gebouwd, in 1921 onthuld door koningin Wilhelmina.
Volgens Ruis heeft dat een goede reden. 'Het leger werd ter voorbereiding wel gemobiliseerd', zegt de historicus. 'Tijdens de oorlog zijn in het totaal 400.000 mannen ingezet. Dit herdenkt die mobilisatietijd.'
De 400.000 man waren niet allemaal tegelijkertijd actief: door de oorlog heen stonden er constant ongeveer 200.000 militairen paraat. Maar de impact op Nederland was flink.
'Er waren toen ongeveer zes miljoen Nederlanders', aldus Ruis. 'Ongeveer de helft daarvan was man. En 400.000 op drie miljoen is een flinke hoeveelheid, meer dan één op de tien heeft gediend.'
De impact op Scheveningen was ook flink en dat ging verder dan alleen de mobilisatie. De oorlog zorgde voor voedseltekorten, waardoor de prijs van eten omhoog ging. Dit maakte het voor vissers in de haven aantrekkelijk om toch te gaan vissen, met gevaar voor eigen leven.
'Op Scheveningen zijn driehonderd vissers omgekomen tijdens het vissen', zegt de historicus. 'Dat kwam door geplaatste of losgeslagen zeemijnen. Of ze waren het doelwit van een U-boot.' Ook hier was het een flink aandeel: Scheveningen had destijds een bevolking van ongeveer drieduizend man.
In het totaal zijn er zevenhonderd vissers tijdens de Eerste Wereldoorlog overleden: bijna de helft daarvan dus uit Scheveningen.
Na zeven jaar komt Leger en Vloot dan nu echt terug naar Scheveningen. Het monument krijgt echter wel een nieuwe plek. 'Het stond veel noordelijker', zegt Ruis. Voorheen sierde het beeld het Gevers Deynootplein.
Maar de nieuwe plek past het monument veel beter, volgens de historicus. Leger en Vloot komt voor het Kurhaus te staan, naast een grote trap die het hotel met het strand verbindt. De trap moet een zichtlijn tussen het Kurhaus en strand vormen. Strandtenten die nu nog voor het Kurhaus staan, schuiven dan een stukje op.
Aan de andere kant van de trap komt een ander beeld te staan. Het ontwerp is nog onbekend, maar het moet matchen met Leger en Vloot.
Het is een van de stappen in de renovatie en verbreding van de boulevard. Het project is al even onderweg, maar de gemeente en aannemer Heijmans hopen eind dit jaar klaar te zijn.
Rond eind september of begin oktober moet het gebied tussen de hekken klaar zijn, aldus een woordvoerder van de gemeente. Voor de jaarwisseling moet de statige trap, met het monument ernaast, ook staan.
De aannemers moeten nog even wachten tot de strandtenten weg zijn om de verbinding met het strand af te maken. De deadline is de start van het nieuwe strandseizoen, dus maart volgend jaar.
De natuurstenen delen staan bijna allemaal al klaar. Inclusief de voet van het monument dat ruim zestig ton weegt. Maar toch mist er nog een deel.
Een mysterie volgens de betrokkenen. Er was namelijk nog een gedenkplaat voor generaal Cornelis Jacobus Snijders, oud-opperbevelhebber van de Nederlandse Land- en Zeemacht.
Snijders was zelf nog aanwezig bij de onthulling van het monument in 1921, maar overleed in 1939. Een plaquette ter nagedachtenis werd op het monument aangebracht, maar mist nu. 'Waar deze is, is de vraag', aldus de woordvoerder. 'Dat wordt nog even zoeken.'
Source: Omroep West Den Haag