is publicist en columnist van de Volkskrant.
De komende week herdenken we dat het alweer 80 jaar geleden is dat Nederland bevrijd werd, en dat alweer 85 jaar geleden de Tweede Wereldoorlog begon. Het is voor mijn moeder (96) en ik bijzonder om mee te maken dat, naar aanleiding van ons boek De Dochter, zowel haar herinneringen aan de eerste dagen van de oorlog als aan die van de bevrijding een rol spelen in twee verschillende theaterstukken.
Na tien jaar rondt het Nationale Theater het herdenkingsprogramma De Laatste Getuigen af in de Grote Zaal van de Koninklijke Schouwburg. Op 4 mei komen, voor het laatst, acteurs en ooggetuigen samen om op basis van interviews en geschreven getuigenissen de ervaringen van deze ooggetuigen te delen. Mama’s rol wordt gespeeld door June Yanez. Ze vertelt het verhaal van die verbijsterende eerste dagen van de oorlog, als ze als naïeve 12-jarige eerst die laag overvliegende vliegtuigen met die rare spinachtige tekens op hun staart maar wat spannend vindt, tot er één voor hun neus neerstort en ze voor het eerst verkoolde lichamen ziet.
Ze is helaas niet te zien in de aankondigingen, omdat ze niet ‘op de socials’ wil. De socials zijn er mede debet aan dat 2025 weer voelt als de jaren 30, vindt ze.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Maar het is van belang dat het verhaal van mijn moeder verteld wordt. Ook, simpelweg, omdat het een Nederlands oorlogsverhaal is van een Haags meisje van kleur. Mijn moeder is als zwart meisje in 1928 geadopteerd in een gereformeerd wit gezin. Onderschat niet hoe belangrijk het is dat ook gekleurde mensen zich herkennen in de verhalen van de Tweede Wereldoorlog.
Hoe belangrijk dit is heb ik inmiddels vaak teruggekregen van lezers. Dat de Nederlandse geschiedenis toch altijd veraf staat, dat je je een buitenstaander voelt, terwijl het een wezenlijk onderdeel is van de samenleving waarin niet alleen jij, maar vaak ook je ouders zijn geboren en getogen.
Omdat de ervaringen van mijn moeder, een meisje en een vrouw van kleur in een witte, oer-Hollandse omgeving voor velen herkenbaar zijn, voelt dit deel van de Nederlandse geschiedenis ineens ook meer ‘eigen’. Het stelt mensen in staat om iemand zoals jij terug te zien in de verhalen die het nationale erfgoed vormen, van onschatbare waarde voor het bouwen van een inclusieve samenleving waarin iedereen zich vertegenwoordigd voelt.
Een voorstelling die nog in de steigers staat en pas volgend jaar te zien zal zijn, is die van de Surinaams-Friese theatermaakster Dorthee Mokkum. Zij vond het van wezenlijk belang om ook het verhaal van mensen van kleur tijdens de oorlog in Friesland te vertellen. En toen las ze het oorlogsverhaal van mijn moeder, die in 1945 op 17- jarige leeftijd door haar adoptieouders bij een boerenfamilie in het Friese Munnikezijl was ondergebracht vanwege de hongerwinter in het westen.
Zo abrupt als de oorlog begonnen was, was het ook plotseling eindelijk voorbij. Van het ene op het andere moment waren de dorpsstraten volgelopen met jeeps en Canadese tanks en zag je overal Engelssprekende soldaten.
Haar meest scherpe herinnering aan de bevrijding vond plaats in de nabijgelegen Groningse Grijpskerk toen ze, voor het eerst in haar leven, iemand zag die gekleurd was en net als zij kroeshaar had. Hij stond op wacht en keek strak voor zich uit. Een soldaat, nauwelijks ouder dan zij. Al snel stroomde dorpsjeugd toe en duwden haar naar hem toe. ‘Vraag hem dan om chocola! Hij heeft vast teveel chocola gegeten, hij is nog bruiner dan jij!’ Hij verstond hen niet, hoopte ze. Hoewel het schelden niet moeilijk te raden was. Poepnikker.
Later, in Canada in de jaren 50, werd ze verliefd op een zwarte Canadees die in Nederland diende tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook hij had niets dan wrange herinneringen aan de bevrijding van het kleine land waarvoor hij zijn leven op het spel had gezet. Het is bijzonder, om 80 jaar na dato appjes te ontvangen van Dorthee, met foto’s van zwarte Canadese soldaten uit het Fries verzetsmuseum, met de vraag aan mijn moeder of dit misschien dé zwarte soldaat uit haar herinnering was. Heel goed dat zij eindelijk als helden erkend worden in een toneelstuk, vindt mijn moeder.
Het herdenken van de Tweede Wereldoorlog vindt ze belangrijker dan ooit en daar hoort iedereen bij. Ze is blij dat haar verhalen daar een bijdrage aan kunnen leveren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns