Zuidam Distillers in Baarle-Nassau maakt likeur en jenever, maar werd bekend met zijn whisky’s. Die worden zelfs in de VS, het land van de bourbon, gedronken.
is redacteur van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over voedsel en cultuur.
In hoeverre Donald Trump hem zal dwarszitten, is nog niet helemaal duidelijk, maar je kunt gerust stellen dat Patrick van Zuidam (54) not amused is over de importheffingenshow van de Amerikaanse president. Ga maar na: jaarlijks gaan er 60 duizend flessen whisky vanuit Noord-Brabant naar de Verenigde Staten. Millstone Whisky uit Baarle-Nassau, gemaakt door Zuidam Distillers, het familiebedrijf waarvan Patrick algemeen directeur is.
Whisky exporteren naar het land waar de bourbon is uitgevonden, klinkt als wijn verkopen aan de Fransen. Maar als ongeveer 20 procent van je whiskyproductie voor 70- tot 100 dollar de fles in de VS over de toonbank gaat, dan weet je dat je iets goed doet. Dit werd de afgelopen jaren onderstreept door een toenemend aantal nominaties en prijzen op wereldniveau. Zoals in januari nog: ‘Distiller of the Year’ tijdens de World Whisky Awards 2025. Dan sta je met je Brabantse stokerijtje toch mooi op hetzelfde podium als de grote jongens uit Schotland en de VS.
De aandacht voor het succes van Millstone Whisky is – zowel in eigen land als ver daarbuiten – zo groot dat je bijna zou vergeten dat Zuidam Distillers jaarlijks ook nog 350 duizend flessen jenever afzet en 120 duizend flessen likeur, in alle denkbare smaken. Daarmee begon het ooit, met die likeur. Bij De Kuyper in Schiedam, de oerbodem van menig vaderlandse borrel. Vader Van Zuidam was er twintig jaar master distiller voordat hij in 1976 voor zichzelf begon in Baarle-Nassau.
Een gewaagde stap indertijd, zegt Patrick van Zuidam: ‘Juist in die periode verdwenen veel lokale destilleerderijen en brouwerijen. Mijn ouders waren altijd aan het werk. Ze maakten likeuren zonder kunstmatige smaakstoffen. Dat was hun unique selling point: natuurlijke ingrediënten.’
Stookketels werden voor Patrick wat hamers zijn voor een timmermanskind. ‘Na schooltijd moest ik meehelpen in het bedrijf – etiketten plakken, ketels schoonmaken. Omdat ik vrij klein ben, liet papa me in de ketel zakken om die van binnen te poetsen. We kennen kinderarbeid in Azië, nou, hier kwam het ook voor.’ Ter geruststelling: de alcohol was dan al uit de ketel verdwenen. Een echte drinker is hij nooit geworden, al zullen er niet veel kinderen zijn die op hun 12de een eerste distillaatje in elkaar prutselen.
Na zijn studie organisatiekunde stapte hij in het bedrijf, in 1994. Later kwam zijn broer Gilbert (48) erbij, die nu verkoopdirecteur is. ‘Ik wilde whisky gaan maken. Papa had in het begin bedenkingen – we waren een klein bedrijf, de omzet was maar 320 duizend gulden per jaar – maar hij liet me toch mijn gang gaan.’
Naast whisky zetten de broers ook in op jenever, waarmee vader al op kleine schaal was begonnen. Diens wijze raad: ‘Maak iets waarvan mensen een tweede fles willen kopen. Of dat ze tegen de slijter zeggen: een of andere gek in Baarle-Nassau maakt goeie whisky, doe mij daar maar eens een fles van.’
Kwaliteit en mond-tot-mondreclame, dat kost tijd, weet Patrick van Zuidam inmiddels. Tijd is sowieso een onvermijdelijke factor in het productieproces van whisky en jenever. Die moeten rijpen, jarenlang. Het zou tot 1996 duren voordat hij een aanvaardbare whisky bij elkaar had gestookt, en nog een kleine tien jaar voordat hij er eindelijk mee de markt op durfde.
Daags voor de zorgvuldig geplande lancering leek er nog een kleine kink in de kabel te zijn. Hij had zijn nieuwe distillaat Lowlands Whisky gedoopt, de etiketten waren al gedrukt, toen er een brief op poten arriveerde van Mojo Concerts, organisator van een zeker popfestival te Biddinghuizen. Mojo claimde de naam.
Waarschijnlijk had hij een rechtszaak wel gewonnen, zegt Van Zuidam – de officiële naam van het festival is tenslotte A Campingflight to Lowlands Paradise – ‘maar we hadden niet eens géld voor een juridische procedure.’ De volgende dag presenteerde hij zijn nieuwe product als Millstone Whisky, met geïmproviseerde etiketjes. Twintig jaar later is Zuidam de grootste whisky-distillateur op het Europese vasteland.
Millstone, molensteen: een eerbetoon aan de ambachtelijkheid. ‘We lieten ons graan indertijd malen bij een molen in Ulvenhout. Daar hadden we nauwelijks het geld voor, maar die molenaar deed het voor een paar flessen jenever.’ Toen zowel de jenever- als whiskyproductie toenam, begon Zuidam zijn eigen graan te verbouwen bij boeren in de omgeving, gerst, tarwe en rogge.
‘Rogge werd vroeger veel geteeld in Noord-Brabant. Rond het jaar 2000 zijn we whisky gaan maken van rogge.’ De Millstone 100 Rye Whisky is een winnaar, bleek de afgelopen jaren: vele gouden medailles en drie keer uitgeroepen tot ’s wereld beste roggewhisky op de World Whisky Awards.
In de loodsen van Zuidam Distillery liggen de jenever en whisky in haast sacrale stilte op vat, tientallen meters hoog opgestapeld. Nieuwe – ‘virgin’ – eiken vaten uit de VS, oude vaten uit Spanje waar de oloroso- en PX-sherry nog bijna uit de nerven druipt, voor de zoetere whisky- en jenevervarianten. Het zijn beloftes voor de toekomst én het risico van de ondernemer. ‘Je weet pas jaren later wat het eindresultaat is’, zegt Van Zuidam, ‘mijn glazen bol is altijd van matglas.’
De onderneming: Zuidam Distillers
Plaats: Baarle-Nassau
Sinds: 1976
Medewerkers: 22 fte
Omzet: 5 miljoen euro
Source: Volkskrant