Roombeek in Enschede is 25 jaar na de vuurwerkramp een gloednieuwe stadswijk met louter 21ste-eeuwse architectuur. Tegelijk is de geschiedenis overal. Het hart van de wijk is en blijft dat sobere veldje met het herdenkingsmonument.
is schrijver, tv-redacteur en journalist. Voor Volkskrant Magazine maakt ze een reisrubriek.
‘Voor mij heeft Roombeek zoveel kanten’, zegt Roelof Bleker, burgemeester van Enschede. ‘De architectuur natuurlijk en de beek. Het scholencluster vind ik mooi en het parkje met het monument.’ Bleker was als wethouder in Enschede verantwoordelijk voor de wederopbouw van Roombeek na de vuurwerkramp die op 13 mei 2000 de wijk totaal verwoestte en 23 levens kostte.
Roombeek is als een feniks uit de as verrezen. 25 jaar na dato is het een gloednieuwe wijk vol 21ste-eeuwse architectuur én vol geschiedenis. Bleker: ‘Dit Roombeek is tot stand gekomen door ongekend veel inspraak en participatie van de bewoners. Meer dan ooit is gebeurd in Nederland. De getroffenen waren heel belangrijk voor ons. Het moest voor hen weer een fijne wijk worden om naar terug te keren en om trots op te zijn. Ik zou niet zomaar even een half uur komen rondwandelen. Het is een veel groter gebied dan je denkt.’
De poort naar Roombeek. Links de ‘wachters van Roombeek’, uit 1923. Zwaar beschadigde huizen, toch herbouwd. Rechts de laan met de ‘grachtenpanden’. Architect Pi de Bruijn, die de supervisie had over de wederopbouw, heeft weleens verteld dat Roombeek voor hem een breuk betekende met het modernistische 20ste-eeuwse bouwen, waarbij je als architect naar eigen smaak een huizenblok neerzet waar bewoners het maar mee moeten doen. In Roombeek mochten de terugkerende bewoners (mee)beslissen hoe hun huis eruit kwam te zien en bedenken wat ze mooi vonden, waar ze gelukkig van werden. ‘Die liefde, vitaliteit en energie voel je hier’, zei De Bruijn. ‘Ik zie het als een ommekeer in de architectuur, deze architectuurstroming met zoveel rijkdom en beleving.’
Hoek Lasondersingel, Tollensstraat, Lonnekerspoorlaan
‘Niet opdringerig, wel indringend’, dat is de herdenkingsplek in de woorden van burgemeester Bleker. Het hart van Roombeek is en blijft het veld met het monument van de vuurwerkramp. Op het gras herinnert een oervorm van een huis aan de ramp, naast de funderingsplaten van de vuurwerkfabriek en de krater die de explosie achterliet. De krater is al behoorlijk dichtgegroeid, maar zal altijd een litteken blijven. Net als de herinnering aan die dag.
Lasonderbleekpark
Hier staat de plaat met het gedicht van Willem Wilmink. Hij schreef Enschede huilt al een paar dagen na de ramp. ‘Een buurt, die wel veel zorgen had/maar die ook vol verhalen zat/vol humor en gezelligheid/die buurt zijn we voor eeuwig kwijt.’ Aan de overkant de Eekenhof, het gebouw van Felix Claus en Kees Kaan met de afgeronde hoeken.
Kruispunt Roomweg Lonnekerspoorlaan
De warmtekrachtcentrale, door Architecten Cie ontworpen als een oud-Hollandse haard, is door Hugo Kaagman bekleed met aluminiumpanelen in Delfts blauwe tegelstijl. Zoek de afbeeldingen van de Grolsch-fles, het torentje van Wim T. Schippers en prinses Beatrix op de fiets.
De Stadshaard, hoek Deurningerstraat, Beekstraat, Roomweg
De Roombeek is zo aangelegd dat het water nooit stilstaat maar altijd in beroering is. Pi de Bruijn had veel aandacht voor de geschiedenis van Roombeek. De gebouwen die de ramp overleefden liet hij, hoe gehavend ook, restaureren. En hij bracht de beek die vroeger door de wijk stroomde weer terug, net als het historische stratenplan. Aan de andere kant was het voor hem net zo goed van belang dat juist deze wijk een gevoel van toekomst zou uitstralen.
Hoek Roomweg Stroinksbleekweg
Ook wezenlijk in het Roombeek van nu: ‘functiemenging’. In de wijk komt alles samen: wonen, bedrijvigheid, voorzieningen, cultuur. Een stadje in de stad. Dit is het ‘cultuurcluster’. Met onder meer De Museumfabriek, met het torentje en het gebouw met de metalen gordijnen van Search-architecten. En met de gastrobar. Dat was de vroegere poetsdoekenfabriek die wonderbaarlijk genoeg nog overeind stond na 13 mei 2000.
De Museumfabriek en gastrobar Bij Rozendaal, Rozendaal 10 en 11
Op de plek van een van de vroegere gebouwen van Twentse Textielmaatschappij is 25 jaar na dato het laatste grote gebouw uit het wederopbouwplan bijna klaar: de Weverij van Tangram-architecten. De verspringende gevel verbeeldt de drukgolven van de explosies. De oude schoorsteen overleefde de ramp ternauwernood.
De Weverij, hoek Hulsmaatstraat Lonnekerspoorlaan
Ook dit 19de-eeuwse boerderijtje bleef overeind. Nu zit hier het lunchrestaurant Van Doorn en Doorn. Fijne speelse plek met veel groen.
Van Doorn en Doorn, Steenbeltweg 38
Het enige gebouwtje dat door De Bruijn zelf is ontworpen. In het pomphuisje wordt het water gezuiverd voor de Roombeek. Je kunt uit de beek drinken.
Hulsmaatstraat 5
In het verleden liep hier een spoorlijn, nu staan er hedendaagse ‘grachtenpanden’. In het masterplan van De Bruijn hadden bewoners in de ene straat meer vrijheid om het huis dat ze wilden te laten bouwen dan in de andere straat. Voor de Lonnekerspoorlaan golden strakke regels voor het totaalplaatje. Het gevolg: eenheid in variatie, variatie in eenheid, net als de Amsterdamse grachtengordel.
Lonnekerspoorlaan
In de toren is de schade nog zichtbaar van het betonblok dat door de explosies tegen het katoenbalenpakhuis uit 1907 werd geslingerd. Nooit gerestaureerd. De verdiepingen van het gebouw waren zo laag, dat het doormidden is gezaagd om er een verdieping tussenin te bouwen. De nieuwbouw is van Bjarne Mastenbroek en Rem Koolhaas. Dit zou het Jan Cremermuseum worden, zie het reliëf van Ik Jan Cremer op de gevel, maar dat ging niet door.
Balengebouw, hoek Lonnekerspoorlaan Schurinksweg
Zoveel 21ste-eeuwse architectuur bij elkaar in de autovrije Museumlaan. De combi van Palladio en Frank Lloyd Wright van Harry Abels op nr. 7; het gestreepte huis van Peter Wilson op nr. 13; het huis Erick van Egeraat dat de tektonische platen van de aarde uitbeeldt op nr. 10; het ‘glazen’ huis van Jan Benthem op nr. 16.
Museumlaan
Twee andere lanen met nog wildere supermoderne architectuur. Waaronder de inmiddels beroemde Villa Welpeloo, een circulaire villa gebouwd met staal van oude textielmachines en hout van kabelhaspels (Jan Jongert en Jeroen Bergsma, 2012).
Bamshoevelaan en H.B. Blijdensteinlaan
Iets buiten Roombeek ligt restaurant Het Paradijs. Een fantastische sprookjesbinnentuin met schildpaddenvijver en zelfs een kleine grot. Op de menukaart: pinsa’s, brownies en buddhabowls.
Het Paradijs, Nicolaas Beetsstraat 48
Wandeling: Dit Ommetje in Roombeek, trouwens een klein kwartier wandelen vanaf het station, kwam tot stand met de kennis van Titia Boitelle, die alles van (de architectuur van) Roombeek weet. (Rondleidingenroombeek.nl)
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant