Om de oorlog in Oekraïne zo snel mogelijk te beëindigen, is Donald Trump bereid de Russische annexatie van de Krim te erkennen. In Kyiv is deze ommezwaai met ongeloof ontvangen. Waarom is de Krim nu zo belangrijk in de onderhandelingen?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
‘We hoeven het hier niet eens over te hebben. Dit is in strijd met onze grondwet’, zei Zelensky eerder deze week over Trumps voorstel. In de Oekraïense grondwet staat dat de grenzen van het land ‘onschendbaar’ zijn. Trump reageerde woedend op Zelensky’s afwijzing. ‘Als hij de Krim wil hebben, waarom hebben ze er dan elf jaar geleden niet voor gevochten?’, schreef de president op sociale media.
Rusland bezet de Krim al sinds 2014, maar internationaal wordt het schiereiland vrijwel unaniem beschouwd als Oekraïens grondgebied. Met een erkenning van de Russische annexatie zouden de VS zich voegen bij een handvol landen als Noord-Korea, Venezuela, Cuba en Nicaragua.
Het zou een enorme tegemoetkoming betekenen aan de Russische president Vladimir Poetin, voor wie de Krim van groot strategisch én symbolisch belang is. Allereerst biedt de Krim, in het bijzonder havenstad Sevastopol, Rusland toegang tot de Zwarte Zee.
Bovendien kunnen de Russen vanaf de Krim grote delen van de Oekraïense zuidkust bedreigen. Niet voor niets was de Krim in 2022 een van de plekken van waaruit Rusland zijn invasie van Oekraïne lanceerde.
Daarnaast beschouwt Poetin de verovering van de Krim als de correctie van een historische fout. In zijn ogen is het schiereiland heilige grond: in de 10de eeuw werd op de Krim de basis gelegd voor zowel de Russisch- als de Oekraïens-orthodoxe kerk.
Na de oprichting van de Sovjet-Unie viel de Krim aanvankelijk onder de Russische Sovjetrepubliek. In 1954 droeg Nikita Chroesjtsjov het schiereiland echter over aan de Oekraïense Sovjetrepubliek. Aangezien beide republieken op dat moment onderdeel waren van één staat, had die maatregel destijds weinig gevolgen.
De ruim twee miljoen inwoners van de Krim zijn in meerderheid Russischtalig − mede als gevolg van bewust beleid in de Sovjettijd, toen Russen de plaats innamen van onderdrukte en gedeporteerde Krim-Tataren, de oorspronkelijke bewoners van het gebied, die een Turkse taal spreken. Toch stemde in 1991, toen de Sovjet-Unie uiteenviel, ongeveer 55 procent van de inwoners van de Krim voor aansluiting bij een onafhankelijke Oekraïense staat.
Het weerhield Poetin er niet van om de Krim 23 jaar later alsnog te annexeren. Voor Oekraïne was het verlies van de Krim in februari 2014 het begin van de bloedige oorlog die nog altijd voortduurt. Dat de Amerikanen van plan lijken Rusland te belonen voor zijn agressie, is voor Kyiv onverteerbaar.
Trump wekt de suggestie dat de Oekraïners stug blijven vasthouden aan hun eisen. Dat is onjuist: de Oekraïense president Zelensky zei eind vorig jaar al dat hij bereid is tot een staakt-het-vuren op basis van de huidige frontlinie.
Oekraïne zou daarmee de Russische bezetting van ongeveer een vijfde van zijn grondgebied tolereren, maar nooit formeel afstand doen van die gebieden. In ruil voor die concessie wilde Oekraïne toetreden tot de Navo, inclusief de bijbehorende veiligheidsgaranties.
Krap een half jaar later ligt een Oekraïens Navo-lidmaatschap niet eens meer op tafel, en vindt de regering-Trump dat Europese landen de veiligheid van Oekraïne moeten garanderen. Deze week kwam daar een nieuwe concessie bij: Trump wil dat Kyiv erkent dat het de Krim, een schiereiland bijna zo groot als België, nooit terug zal krijgen.
In zijn reactie zinspeelde Trump op een scenario waarbij de VS de annexatie van de Krim zouden erkennen, maar Oekraïne niet. Dat plan zou evengoed een flagrante schending zijn van de internationale rechtsorde, die uitgaat van de territoriale integriteit van onafhankelijke staten.
Voorheen werd daar ook in Trumps Republikeinse partij zo over gedacht. Als we Poetin belonen voor zijn agressie, wat houdt China dan nog tegen om Taiwan met geweld in te lijven?, zo redeneerde Marco Rubio – toen senator, nu Trumps buitenlandminister – in 2022. Ook Trump zelf noemde de annexatie van de Krim tijdens zijn eerste termijn illegaal.
Het zou echter niet de eerste keer zijn dat Trump een bezetting legitimeert die in de ogen van de internationale gemeenschap illegaal is: in 2019 besloot hij de Israëlische bezetting van de Golanhoogten, een stuk Syrisch grondgebied dat Israël sinds 1967 bezet, formeel te erkennen.
Voor de feitelijke status van het gebied maakte de Amerikaanse erkenning weinig uit; Israël was en is de enige machthebber. Dat zou ook voor de Krim gelden. De kans dat Oekraïne de Krim met militaire middelen kan heroveren, is immers bijzonder klein. Het schiereiland is slechts via een paar nauwe stroken land verbonden met de rest van Oekraïne, en Rusland heeft het de afgelopen elf jaar volgebouwd met militaire bases en luchtverdediging.
Die analyse gaat echter voorbij aan het signaal dat van de erkenning uitgaat. Als de VS Rusland straffeloos een deel van Oekraïne laten annexeren, dan weet Poetin dat de Amerikanen op termijn ook zijn veroveringen in Zuid- en Oost-Oekraïne zullen erkennen. Een precedent dat ook Russische buurlanden als Georgië en de Baltische staten angst in zal boezemen.
Luister hieronder naar onze podcast ‘de Volkskrant Elke Dag’. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant