De klimaatplannen die het kabinet vrijdag presenteert hebben meer weg van anti-klimaatplannen. Fossiele subsidies worden in ere hersteld, milieumaatregelen afgezwakt of geschrapt.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
De voortekenen hebben niet bedrogen. Tijdens klimaatdebatten in de Tweede Kamer maakten de coalitiefracties de afgelopen maanden al duidelijk dat ze geen zin hebben in nieuwe klimaatmaatregelen.
VVD-minister Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei) sprak eind oktober nog ferme taal over de extra inspanningen die het kabinet moest leveren om de wettelijke klimaatdoelen te halen. Nu zij die plannen heeft onthuld, blijkt dat haar eigen VVD haar keihard heeft laten vallen.
Uit de Voorjaarsnota bleek vorige week al dat de coalitie Hermans’ Klimaatfonds 600 miljoen euro lichter heeft gemaakt om de energiebelasting voor huishoudens en bedrijven de komende drie jaar een klein beetje te kunnen verlagen. Uit het Klimaatfonds, bedoeld om klimaatbeleid te voeren, wordt dus een anti-klimaatmaatregel betaald.
Deze greep in de kas vond plaats met instemming van Hermans’ partijleider Dilan Yesilgöz, maar zonder overleg met Hermans. De geplaagde minister kreeg bovendien geen euro extra toebedeeld van partijgenoot Eelco Heinen, de minister van Financiën.
Het geheel aan plannen dat volgens Hermans voor klimaatbeleid moet doorgaan, leest als het tegenovergestelde. De nationale CO2-heffing voor de industrie en de glastuinbouw gaat de komende jaren omlaag. Ook de bijmengverplichting voor groen gas in de glastuinbouw wordt verlaagd. Hier heeft de BBB zijn vingerafdrukken op de plannen achtergelaten. De energiebelasting op elektriciteit daalt, voor huishoudens en bedrijven.
De indirecte kostencompensatie, een subsidie die de energiekosten voor de industrie verlaagt, keert terug. De aangekondigde heffing op plastic wordt geschrapt, net als de voorgenomen norm voor het gebruik van circulair plastic. De industriële jaarnorm voor verplicht gebruik van groene waterstof wordt met 4 procent minimaal de helft lager dan het eerdere streven van het kabinet.
Hier tegenover staan op het eerste gezicht slechts een paar (kleine) maatregelen die wel CO2-winst opleveren. Het gaat vooral om extra verduurzamingssubsidies voor het bedrijfsleven. In de toelichting bij Hermans’ Kamerbrief staat dat het Planbureau voor de Leefopgeving (PBL) ‘kritisch is op de geschatte CO2-reductie-effecten van subsidies’. Anders gesteld: de verduurzaming uit dit nieuwe klimaatplan leunt te veel op vrijwillige medewerking van bedrijven.
Een andere maatregel met (waarschijnlijk) een bescheiden positief klimaateffect is het stimuleren van elektrische lease-auto’s. Ook hierbij schrikt het kabinet terug voor normering en verplichting: werkgevers die hun personeel elektrisch laten rijden krijgen vanaf 2027 een belastingkorting.
Daarnaast gaat de wegenbelasting voor elektrische personenauto’s volgend jaar iets verder omlaag. Deze laatste maatregel geldt echter maar voor drie jaar (tot en met 2028), en draagt, als hij na drie jaar verdwijnt, dus beperkt bij aan het klimaatdoel in 2030.
In oktober schatte het PBL de kans dat Nederland het klimaatdoel voor 2030 haalt op minder dan 5 procent. Het kabinet zou de broeikasgasuitstoot met 24 megaton extra moeten verminderen om die kans naar 95 procent te brengen. Een fiftyfiftyscenario vergt 16 megaton extra CO2-winst, berekende het PBL toen.
Alles over politiek vindt u hier.
Hoeveel van die benodigde extra megatonnen Hermans met deze plannen bij elkaar schraapt, blijft in nevelen gehuld: een berekening zit er niet bij. Dat zal pas duidelijk worden in de nieuwe doorrekening van het PBL, die op Prinsjesdag gepubliceerd wordt.
Ingewijden schatten dat de optelsom niet verder zou reiken dan 8 à 10 megaton. Daarmee zou de kans om het 2030-doel te halen uitkomen op iets meer dan 5 procent. Maar zelfs dat lijkt optimistisch, gezien het feit dat Hermans’ klimaatbrief eerder grijs dan groen uitslaat.
Deze lethargische poging tot het voeren van klimaatbeleid biedt de milieubewuste minderheid in de Tweede Kamer volop materiaal voor felle interrupties. Het kabinet wil bijvoorbeeld volop inzetten op CCS, het afvangen en ondergronds opslaan van industriële broeikasgassen.
Donderdag werd via het NRC bekend dat oliemaatschappijen Shell en Total niet meer willen investeren in het CCS-project Aramis, omdat ze de financiële risico’s te groot vinden. Het kabinet neemt deze financiële risico’s over door garant te staan voor eventuele exploitatieverliezen, kondigt Hermans nu aan.
Een andere maatregel die milieupartijen tegen de borst zal stuiten, is het ophogen van de subsidiepot voor het verstoken van biomassa, inclusief het afvangen en opslaan van de bijbehorende CO2-emissies (BECCS). Het verbranden van houtpellets in energiecentrales is als klimaatmaatregel zeer omstreden. Volgens de meeste experts levert dit helemaal geen CO2-winst op en gaat dit ten koste van de natuur.
Luister hieronder naar onze politieke podcast De kamer van Klok. Al onze podcasts vind je op volkskrant.nl/podcasts.
De invulling van een aantal mogelijke maatregelen, inclusief de bijbehorende financiering, is doorgeschoven naar augustus. Daardoor bevatten de plannen nog veel losse eindjes.
De coalitie rechtvaardigt de afschaling van de klimaatinspanning met een verwijzing naar de gewijzigde geopolitieke omstandigheden en de concurrentieverhoudingen binnen Europa. De Nederlandse industrie betaalt meer voor energie dan andere EU-landen, omdat Nederland (tot nu toe) een relatief ambitieus klimaatbeleid voert. De ervaring leert dat de politiek snel bakzeil haalt als bedrijven dreigen te vertrekken vanwege hoge kosten en een verslechterend ‘vestigingsklimaat’.
De PVV en de BBB waren nooit gecharmeerd van klimaatbeleid, maar de VVD ging er eerder nog prat op dat het naleven van ‘bestaande afspraken’ (waaronder de wettelijke klimaatdoelen) in het hoofdlijnenakkoord is opgenomen. Donderdag presenteerden de liberalen echter een notitie over industriebeleid waarin de partij ook daarvan enigszins afstand lijkt te nemen. ‘Politici moeten zich niet blindstaren op het halen van doelstellingen’, staat in de visie ‘Radicaal kiezen voor groei’. Energieonafhankelijkheid en economische groei vindt de VVD veel belangrijker.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant