Het Openbaar Ministerie gaat de Nederlandse scheepsbouwer Damen Shipyards vervolgen, evenals de huidige en twee voormalige bestuursvoorzitters. Volgens bronnen bij het OM worden ze beschuldigd van onder meer omkoping, witwassen en het overtreden van de sancties tegen Rusland.
is economieredacteur. Hij schrijft over het grote geld en corruptie.
Met de vervolging dreigt een van de iconen van de Nederlandse defensie-industrie in zwaar weer te komen.
De in staat van beschuldiging gestelde bestuurders zijn de huidige bestuursvoorzitter Arnout Damen en zijn vader Kommer Damen, die het familiebedrijf in 1967 oprichtte en nu nog voorzitter is van de raad van commissarissen. Ook René B., bestuursvoorzitter tussen 2006 en 2019, wordt vervolgd.
Het OM bevestigde donderdag het vervolgingsbesluit, zonder op details in te gaan. Damen kon donderdag nog geen commentaar geven.
Het vervolgingsbesluit is het slotstuk van zeven jaar onderzoek. Vorig jaar werden nog pogingen gedaan om de zaak buiten de rechtbank om met een boete af te doen, zeggen betrokkenen. Maar toen Damen afgelopen najaar opnieuw negatief in het nieuws kwam – de Volkskrant onthulde nieuwe vermoedens van omkoping, Nieuwsuur ontdekte dat Damen aan Rusland opgelegde sancties ontwijkt – werden die onderhandelingen gestaakt.
De consequenties van de vervolging kunnen verstrekkend zijn. Eenmaal veroordeeld mogen bedrijven vier jaar lang niet meedingen naar overheidsorders, schrijven Europese aanbestedingsregels voor. Damen, dat in 2001 marinewerf De Schelde in Vlissingen voor 1 gulden van de staat overnam, is de belangrijkste toeleverancier van de Nederlandse marine.
Tegelijkertijd is Damen de afgelopen drie jaar doorgegaan met het leveren van goederen en technologie aan Rusland, zo zou blijken uit onderzoek van de douane. Daarmee zou het de sancties hebben overtreden. Met de verkopen zou Rusland ook militair versterkt zijn, denkt het OM.
Die dubbele pet is typisch voor Damen, dat ook jarenlang jachten verkocht aan Russische oligarchen en na de sancties juist een rechtszaak tegen de staat aanspande om ‘nadeelcompensatie’ te vragen wegens in Rusland misgelopen inkomsten.
In de corruptiezaak verdenkt het OM Damen en de drie bestuursleden ervan jarenlang te veel geld te hebben betaald aan zogeheten agenten, vertegenwoordigers in het buitenland die orders moeten binnenhalen. Zij kregen lange tijd een beloning van zeker 15 procent van de totale prijs van de order. Bij zulke hoge success fees is het gevaar groot dat de agenten een deel van het geld gebruiken om ambtenaren om te kopen.
Om die reden eisen andere partijen, zoals accountants en exportkredietverzekeraar Atradius, een maximale agentenbeloning van 5 procent. Om toch meer te kunnen uitbetalen, verdoezelden de betrokken Damen-bestuurders de extra uitgaven in de administratie, is de verdenking. Ook de bronnen die de Volkskrant vorig jaar sprak, zeiden dat de hoogste baas direct betrokken was bij deze praktijken.
De verdachte transacties vonden plaats in onder meer Sierra Leone, Indonesië, Ghana, Brazilië, de Bahama’s, Curaçao en Trinidad en Tobago. De agent voor het Caribisch gebied, de Brit Stephen H., wordt ook vervolgd.
Damen, met twaalfduizend werknemers op 35 werven in twintig landen, is groot geworden met een slimme combinatie van technische standaardisering en een bijzonder actieve verkoopafdeling, waarvan de leden in de wandelgangen ‘de cowboys van Kommer’ werden genoemd. In de loop der jaren heeft het veel zieltogende Nederlandse werven opgeslokt. Het bedrijf bouwt naast marineschepen en jachten vooral ‘bootjes’ voor allerhande havenwerk.
In januari 2017 deed de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (Fiod) een inval in het hoofdkantoor in Gorinchem, waarbij veel papieren en harde schijven in beslag werden genomen.
In november vorig jaar deden drie klokkenluiders in de Volkskrant hun verhaal over de praktijken bij Damen, die ook na de inval in 2017 lijken te zijn doorgegaan. ‘Er loopt een apart slag mensen rond’, zei een van hen. ‘Er is eigenlijk geen moreel kompas.’
Wie bij de bestuursvoorzitter aanklopte met ethische bezwaren stuitte op onbegrip, vertelden ze. Integriteit, zo hoorden sommige werknemers van hun commerciële collega’s, ‘is een luxe die we ons niet kunnen veroorloven’.
In 2015 constateerde de Wereldbank al dat Damen het bestaan van agenten probeerde weg te moffelen. Damen werd voor anderhalf jaar van opdrachten voor de Wereldbank geschorst. De ‘compliance officers’ die Damen daarna in dienst nam om de Wereldbank gunstig te stemmen, hielden het nooit lang vol. In vier jaar vertrokken er drie, volgens bronnen van deze krant omdat ze te veel tegenwerking ervoeren vanuit de top van het bedrijf.
In 2019 vertrok ook de hoogste financiële man Frank Eggink wegens een ‘verschil van inzicht’. Volgens bronnen waren de ‘voortdurende onregelmatigheden in de verkooporganisatie’ de werkelijke reden van dat vertrek.
Doordat het Fiod-onderzoek niet eerder tot een rechtszaak en mogelijke veroordeling heeft geleid, kon het ministerie van Defensie de afgelopen jaren tientallen schepen bij Damen bestellen om de huidige vloot te vervangen. De keuze voor Damen ‘sluit aan bij het kabinetsbeleid om de Nederlandse maritieme maakindustrie te versterken’, aldus het ministerie vorig jaar. ‘Dit versterkt de strategische autonomie van Europa.’
In antwoord op Kamervragen schreef staatssecretaris Gijs Tuinman van Defensie (BBB) vorige maand dat ‘een lopend strafrechtelijk onderzoek en vermoedens van fraude en omkoping geen dwingende grond zijn voor uitsluiting van een onderneming bij een aanbesteding.’
De beschuldiging van sanctieovertreding komt daar nog bovenop. Waar het precies om gaat is nog niet duidelijk. Twintig vissersschepen die Damen met een werf in Rusland aan het bouwen was, werden vorig jaar in elk geval nog steeds van onderdelen voorzien, onthulde Nieuwsuur in december.
Damen zag afgelopen najaar, vlak voor de publicatie van de Volkskrant en de uitzending van Nieuwsuur, plotseling af van de rechtszaak tegen de Staat waarin het nadeelcompensatie wilde eisen voor de misgelopen Russische orders.
‘In het huidige klimaat van toenemende geopolitieke spanningen en goede samenwerking tussen industrie en Nederlandse overheid kiest Damen er nu voor dit hoofdstuk af te sluiten en vooruit te kijken’, was de verklaring.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant