Sinds de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis is Steve Witkoff, de voormalige huisjesmelker uit New York, de belangrijkste diplomaat ter wereld. Vrijdag ontmoet hij Poetin opnieuw, maar is hij partij voor zo’n geslepen politicus?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over de EU en internationale samenwerking.
Met de sabbat heb ik niets te maken, brieste de Amerikaanse gezant Steve Witkoff in januari tegen medewerkers van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, die hem beleefd uitlegden dat de Joodse premier geen zaken doet op zaterdag. Witkoff, zelf Joods, eiste echter een onderhoud en binnen de kortste keren lag er een wapenstilstand in Gaza op tafel. Donald Trump kon op 20 januari worden geïnaugureerd terwijl de wapens zwegen.
Zo doe je dat, zei het kamp van de Amerikaanse president Donald Trump. Het geaarzel van zijn voorganger Joe Biden had niets opgeleverd, nu was het tijd voor peace through strength. De ‘nieuwe sheriff’ Trump zou vrede stichten in Gaza en Oekraïne door de strijdende partijen keihard onder druk te zetten. ‘Trump is sterk, hij is de sterkste man die ik ken’, zei Witkoff hierover. De Israëliërs ‘durfden hem niet te trotseren. Hij is een slechte man om te trotseren.’
Sinds de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis is Steve Witkoff (68), de voormalige huisjesmelker uit New York, de belangrijkste diplomaat ter wereld. Onvermoeibaar vliegt hij de aardbol rond, op zoek naar deals in Rusland, Oekraïne en het Midden-Oosten. In het weekend doet hij de onderhandelingen over het nucleair programma van Iran erbij.
Helaas werd de snelle wapenstilstand in Gaza niet gevolgd door nieuwe successen. Israël heeft de strijd inmiddels in alle hevigheid hervat, met volledige steun van de Amerikanen. In Oekraïne sturen de VS aan op een ‘vrede’ die agressor Rusland beloont en Oekraïne met vrijwel lege handen achterlaat. Zij dreigen Oekraïne aan zijn lot over te laten, als het niet met de Amerikaanse eisen wil instemmen. De door beeldvorming gedreven president Trump is erop gebrand voor 30 april, honderd dagen na zijn inauguratie, een beslissing te forceren.
Als gezant van Trump speelt Steve Witkoff een belangrijke rol in dit eindspel. Hij is een exponent van een regering waarin loyaliteit aan de hoogste baas belangrijker is dan kennis of ervaring. Als vastgoedbaas kan Witkoff niet op enige diplomatieke ervaring bogen, maar hij is wel vriend en golfmaatje van Donald Trump. Hij begon zijn carrière als jurist en eigenaar van goedkope huizenblokken in de slechtere wijken van New York, zoals de The Bronx en Harlem. Bij het innen van de huur nam hij soms een pistool mee, in een holster om zijn enkel, schreef The Wall Street Journal. Hij was evenmin te beroerd om zelf loodgieterswerkzaamheden te verrichten. Op oudejaarsavond 1992 werd hij weggeroepen van een etentje in een restaurant in Manhattan om tot zes uur ’s ochtends een geul te graven bij een pand in Harlem waar de riolering was verstopt.
In de wereld van onroerend goed ontmoette hij Donald Trump, die hij hogelijk bewonderde om zijn bluf, bravoure, lust tot avontuur en bereidheid om risico’s te nemen. ‘Ik wilde hem zijn. Iedereen wilde hem zijn. Hij was als de Michael Jordan van het vastgoed’, zei Witkoff onlangs in een lang interview met de extreemrechtse, pro-Russische journalist Tucker Carlson.
Mede geïnspireerd door Trump maakte hij de sprong van huisjesmelker naar vastgoedmagnaat. Met een enorme hoeveelheid geleend geld speculeerde hij op de wederopbloei van Manhattan. Hij nam grote risico’s, maar werd beloond. Zijn vermogen wordt nu geschat op een miljard euro.
Tussen Trump en Witkoff ontwikkelde zich een diepe vriendschap. Trump troostte Witkoff toen diens zoon Andrew in 2011 overleed door een overdosis pijnstillers. Op zijn beurt was Witkoff als enige vriend aanwezig in de rechtbank in New York toen Trump in 2024 werd veroordeeld wegens het vervalsen van zakelijke documenten om zwijggeldbetalingen aan pornoster Stormy Daniels te verhullen.
Er is nog een andere verwantschap tussen Trump en Witkoff: ze doen graag zaken met Russisch geld. Zo vertelde Trumps voormalige architect Alan Lapidus in het Amerikaanse tijdschrift Foreign Policy dat het zakelijke imperium van Trump in de jaren negentig werd gered door Russisch geld. De in Rusland geboren oligarch Len Blavatnik is een belangrijke investeerder in het bedrijf van Steve Witkoff. Na een bezoek aan Moskou sprak Witkoff over de geweldige commerciële mogelijkheden als gevolg van de toenadering tussen Rusland en de VS.
‘Witkoff denkt bijna zeker aan zijn volgende zakelijke stappen, terwijl hij naar Moskou vliegt’, zei Jeff Hauser van Revolving Door Project, een ngo die belangenverstrengeling onderzoekt, in de Oekraïense nieuwsbrief The Counteroffensive.
Witkoff spreekt in bijna religieuze termen over Trump. ‘Ik geloof dat Trump mij zegende’, zei hij tegen Tucker Carlson over zijn benoeming tot speciaal gezant. ‘Ik doe nu dingen voor andere mensen, dat is groter dan iets dat ik alleen voor mezelf doe.’ Volgens mensen die hem kennen, ontbreekt het Witkoff niet aan diplomatieke gaven. Hij wordt omschreven als een warme en attente persoonlijkheid, het soort onderhandelaar dat de namen van de kinderen van zijn gesprekspartners onthoudt. Minder dan Trump is hij geneigd tot zero sum-denken, waarbij de winst van de een het verlies betekent van de ander. Volgens Witkoff stelt een goede deal alle partijen tevreden.
Maar is Witkoff opgewassen tegen de keiharde wereld van de geopolitiek, waarin het om leven en dood draait en niet om luxehotels in Manhattan of golfresorts in Florida? Is hij partij voor geslepen politici als Poetin en Netanyahu die gekneed zijn door decennia van meedogenloze machtspolitiek? ‘Witkoff ziet er niet uit als een generaal en hij heeft ook geen ervaring op dat terrein. Ik begreep dat hij heel goed is in het kopen en verkopen van onroerend goed. Maar dit is toch een beetje anders’, zei de Oekraïense president Volodymyr Zelensky.
Witkoff liet zich volkomen inpakken door Poetin, bleek uit het interview met Tucker Carlson. Ontroerd vertelde hij hoe Poetin na de aanslag op Trump een portret van de toenmalige presidentskandidaat had laten maken door ‘een vooraanstaande Russische kunstenaar’. Poetin had Witkoff gevraagd het schilderij aan Trump te overhandigen. ‘Dat was zo’n genadig moment’, zei Witkoff.
‘Het was niet genadig, maar manipulatief’, schreef columnist Max Boot in The Washington Post. Volgens Boot bespeelt Poetin Witkoff en Trump ‘als een Stradivarius’. Klakkeloos herhalen de Amerikanen de propaganda van het Kremlin: de oorlog is uitgelokt door Oekraïne en het Westen, omdat Poetin het streven naar een Oekraïens Navo-lidmaatschap als een vijandige daad zag.
‘Ik beschouw Poetin niet als een badguy’, zei Witkoff tegen Carlson. Daarmee negeerde hij de dood van oppositieleider Aleksej Navalny, de massamoord door Russische soldaten in Boetsja, de naar schatting 13 duizend burgerdoden in Oekraïne, alsmede het feit dat Rusland het internationaal recht schond door een buurland aan te vallen.
‘Dus dit is de Henry Kissinger van onze tijd’, schreef Alan Rusbridger, de voormalige hoofdredacteur van The Guardian, in een sarcastisch artikel voor het Britse tijdschrift Prospect. Kissinger, Amerikaans toponderhandelaar in de jaren zestig en zeventig, had een carrière achter de rug als inlichtingenofficier in het Amerikaanse leger en hoogleraar internationale betrekkingen aan Harvard. Witkoff ontwikkelt daarentegen luxehotels, aldus Rusbridger.
Het is verleidelijk om Witkoff te beschouwen als een naïeve amateur, een lefgozer uit New York die in al zijn hoogmoed gelooft dat hij complexe geopolitieke problemen wel even zal oplossen met een paar trucs uit de vastgoedwereld. Daar schuilt zeker een kern van waarheid in. Tegenover Carlson gaf Witkoff zelf toe dat hij zijn missie had onderschat: ‘Ik was een beetje donquichot-achtig in de manier waarop ik erover dacht. Zo van: ik verschijn daar op mijn witte paard.’
In zijn zelf gecreëerde mythe presenteert Donald Trump zich als de grootmeester van de deal. Wie de ontwikkelingen in Gaza en Oekraïne door deze bril bekijkt, kan slechts concluderen dat Trump en Witkoff tot dusverre ontstellend slecht hebben onderhandeld. Het is geen kunst om Oekraïne, dat met de rug tegen de muur staat, tot concessies te dwingen. Wie in een moeilijke situatie een enigszins rechtvaardige deal tot stand wil brengen, moet juist de sterke partij zien te overtuigen. Maar Trump en Witkoff hebben steeds de kant van Poetin gekozen.
De diepere oorzaak hiervan schuilt echter niet in het amateurisme van Steve Witkoff, maar in het wereldbeeld van Donald Trump. Trump beziet de wereld zonder moreel kompas, historisch besef of respect voor het internationaal recht. Voor hem tellen de machtsverhoudingen. De sterken winnen, de zwakken – Oekraïne, de Palestijnen – moeten zich schikken. Bovendien voelt Trump een sterk verwantschap met autoritaire leiders als Vladimir Poetin en Benjamin Netanyahu. Hij wil een goede verhouding met Rusland. Oekraïne is daarbij een hinderlijk probleem dat uit de weg moet worden geruimd.
Het lijkt erop dat Witkoff tijdens zijn bezoeken aan Moskou nauwelijks serieus heeft onderhandeld over de oorlog in Oekraïne. De echte inzet was het herstel van de betrekkingen tussen de VS en Rusland. Steve Witkoff is de trouwe schildknaap van een president die streeft naar een wereld waarin dictators en autoritaire leiders de dienst uitmaken. Te vrezen valt dat het ontbieden van Netanyahu op sabbat de eerste en de laatste keer was dat hij zo’n leider serieus onder druk zette.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant