De wetenschapsredactie beantwoordt grote en kleine vragen die lezers bezighouden. Deze week: is het risico op overlijden écht groter na een belangrijke mijlpaal?
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Ineens was paus Franciscus dood, overleden na een beroerte. Hoe kan dat nou, vroegen velen zich af. De dag ervoor had hij nog de paaszegen uitgesproken en allerlei politieke leiders ontvangen.
Je hoort het vaker: mensen die op het eind van hun leven nog net die ene verjaardag, feestdag of andere belangrijke dag haalden en daarna overleden. Zoiets zou hier ook in het spel kunnen zijn.
Voor de paus, die zaterdag wordt begraven, is Pasen immers de belangrijkste dag op de kalender, meer nog dan andere christelijke feestdagen. Of zou het statistisch gezichtsbedrog zijn? Het valt immers op als een stervende nét de dag haalt waarnaar hij uitkijkt: zo komen sterke verhalen in de wereld.
Het effect bestaat echt, zo blijkt uit de vakliteratuur. Op iemands verjaardag is de kans om te overlijden 14 procent hoger, bleek al meer dan tien jaar geleden uit een grote Zwitserse studie onder zestigplussers (een ander onderzoek komt lager uit, op zo’n 7 procent). In de week vóór de verjaardag is het risico op overlijden iets lager, haalden artsen al begin jaren negentig uit de overlijdensstatistieken van zo’n 2,7 miljoen Amerikanen. Om in de eerste week na de verjaardag juist wat te pieken.
Dat geldt ook voor feestdagen. Met name nieuwjaarsdag geldt als een dag met verhoogde sterfte: zowel op de westerse kalender als op de Chinese. Wat daarachter kan zitten? ‘Ik heb geen idee. Dit is best een beetje wonderlijk’, bekent hoogleraar epidemiologie Frits Rosendaal (LUMC), die het fenomeen kent. ‘Ik kan hier niet zo snel een mechanisme bij bedenken.’
Er zitten meer subtiele wiebelingen in de statistieken van geboorte en dood, vertelt demograaf en socioloog Ruben van Gaalen van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Zo overlijden er op vrijdag iets meer mensen en in het weekeinde juist wat minder, vertelt hij. ‘Het zijn kleine verschillen. Maar je ziet het wel.’
De verklaring kon weleens tamelijk eenvoudg zijn, denkt Van Gaalen. ‘Dit moet iets te maken hebben met de beschikbaarheid van medische verzorging.’ Zo ligt het voor de hand dat er op werkdagen meer operaties zijn en er meer euthanasie wordt gepleegd dan in het weekend.
Maar vlak de spiritualiteit niet uit. In een beroemd geworden onderzoek volgden onderzoekers onder leiding van de Amerikaanse socioloog Ellen Idler enkele duizenden ouderen. Joodse ouderen overleden iets vaker na Yom Kippoer en Pesach, bij christelijke ouderen was er vooral een sterftepiek na, jawel, Pasen.
‘We zien hier een krachtig fenomeen aan het werk’, concludeerde Idler al toen paus Franciscus nog gewoon Jorge Bergoglio heette en een springlevende hulpbisschop was in Buenos Aires.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant