Het aantal jonge patiënten met darmkanker neemt ook in Nederland toe, zo blijkt uit donderdag gepubliceerde cijfers. Hoewel de ziekte zeldzaam blijft onder 50-minners, baart de stijging artsen en wetenschappers zorgen. Wat is er aan de hand?
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over gezondheid.
Darmkanker treft doorgaans zestigers en zeventigers, maar de afgelopen jaren viel het internist-oncoloog Karen Bolhuis en haar collega’s op dat zij relatief veel jonge patiënten met de ziekte zagen. Ze besloten om voor die groep een speciale polikliniek te openen, omdat jongeren vaak met andere zorgen en vragen zitten. Sinds ruim een jaar behandelen ze in het Antoni van Leeuwenhoek darmkankerpatiënten die soms net aan een studie zijn begonnen of die een jong gezin hebben. ‘Onze jongste patiënten zijn 18 jaar’, zegt Bolhuis.
De indruk van de Amsterdamse oncologen wordt bevestigd door landelijke cijfers die donderdag zijn gepubliceerd: het aantal Nederlanders dat al op jonge leeftijd darmkanker krijgt, neemt langzaam maar gestaag toe. In ruim dertig jaar tijd is de groep patiënten onder de 50 jaar gemiddeld met 1,4 procent per jaar gestegen. Onderzoekers van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) en een aantal ziekenhuizen besloten de Nederlandse cijfers op een rij te zetten nadat internationale vakbladen de afgelopen jaren alarmerende data hadden gepubliceerd. In veel landen groeit het aantal jonge kankerpatiënten, waarbij darmkanker hoog scoort met een jaarlijkse toename van soms wel 4 procent.
In Nederland is die stijging minder sterk. In 1989 kregen 63 op de miljoen mensen jonger dan 50 jaar darmkanker, in 2023 waren dat er 95 op de miljoen. Alles bij elkaar ging het in die 35 jaar om ruim twintigduizend patiënten, 5 procent van het totale aantal darmkankerpatiënten. Dat is een relatief kleine groep, schrijven de onderzoekers donderdag in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Toch baart ook hier de toename zorgen. Wat is er aan de hand?
De onderzoekers vermoeden dat een verandering van leefstijl een grote rol speelt: de afgelopen decennia zijn mensen gemiddeld genomen zwaarder geworden, ze bewegen minder, eten meer bewerkt vlees, drinken meer alcohol en gesuikerde frisdranken. Dat zijn allemaal risicofactoren voor het ontstaan van darmkanker.
Oncoloog Bolhuis, die in het AvL onderzoek doet naar de kenmerken van darmtumoren bij jonge patiënten, zegt dat er aanwijzingen zijn dat de samenstelling van het microbioom een rol speelt. Die verzameling van miljoenen micro-organismen in de darmen kan zijn veranderd onder invloed van een andere leefstijl, maar ook door onder meer antibioticagebruik, dat in de laatste decennia is toegenomen.
Die risicofactoren gelden net zo goed voor ouderen en ook bij hen is het aantal gevallen van darmkanker sinds begin jaren negentig gestegen, maar die trend is omgebogen als gevolg van de screening op darmkanker, verduidelijkt onderzoeksleider Marloes Elferink. Sinds 2013 krijgen alle 55-plussers die screening aangeboden. Als bij hen poliepen worden ontdekt, voorstadia van darmkanker, dan worden die verwijderd.
Door het publiceren van de cijfers hopen de onderzoekers de bewustwording over de ziekte te vergroten, schrijven ze. ‘Als een jonge patiënt zich meldt met buikklachten of bloed bij de ontlasting, dan zouden artsen ook aan darmkanker moeten denken’, zegt Elferink. De diagnose wordt bij die jonge groep vaak maanden later gesteld dan bij ouderen, merkt Bolhuis. De symptomen van de ziekte kunnen immers ook duiden op goedaardige buikaandoeningen, en wie denkt er bij twintigers en dertigers nou meteen aan darmkanker?
Het gevolg is dat bij de jongere groep patiënten de kanker bij de diagnose vaker in een vergevorderd stadium is: 62 procent heeft stadium 3 of 4, terwijl dat bij de 50-plussers om 46 procent gaat. En omdat de tumor bij hen vaker later wordt opgemerkt, hebben jonge mensen vaker een zwaardere behandeling nodig, zegt Bolhuis.
De trend die zich voordoet bij darmkanker is illustratief, zegt Otto Visser, hoofd van de kankerregistratie bij het IKNL. ‘Als leefgewoonten veranderen, dan zijn de effecten daarvan vaak het eerst zichtbaar in de jonge leeftijdsgroepen’, legt hij uit. Ook het aantal jonge patiënten met borstkanker neemt bijvoorbeeld toe, en dat kan, net als bij darmkanker, met een verandering van leefstijl te maken hebben. Zo krijgen vrouwen op steeds latere leeftijd kinderen en krijgen ze ook minder kinderen, twee factoren die het risico op borstkanker beïnvloeden.
Visser signaleert ook een trend in omgekeerde richting. Het aantal rokers is de afgelopen decennia gedaald, het effect daarvan wordt nu zichtbaar bij patiënten onder de 50: in die groep begint het aantal patiënten voorzichtig te dalen. Oudere, verstokte rokers, stoppen minder snel en zelfs als ze dat doen, is het effect minder groot, omdat de schade in hun longen dan al is aangericht.
Hetzelfde geldt voor melanoom, de meest agressieve vorm van huidkanker. Het aantal 70-plussers met die vorm van kanker neemt flink toe, zegt Visser, terwijl bij de 50-minners een voorzichtige daling zichtbaar is. ‘De jongeren zijn opgevoed met de boodschap dat ze moeten smeren en uit de zon moeten blijven. Bij ouderen is al zonschade aangericht.’
Op de polikliniek voor jonge darmkankerpatiënten in het Antoni van Leeuwenhoek is de zorg toegespitst op de leeftijd van de doelgroep. Jonge patiënten hebben bijvoorbeeld vragen over de gevolgen van de behandeling voor hun werk en hun studie, maar willen ook van alles weten over het effect op hun vruchtbaarheid en hun seksualiteit, vertelt Bolhuis.
Het in kanker gespecialiseerde ziekenhuis merkt dat ook jonge patiënten met maag- en slokdarmkanker aparte zorg behoeven. Daarom is er onlangs ook voor die groep een aparte polikliniek geopend.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant