Indrukwekkende mediamachinerie kwam er maandagochtend op gang. Het overlijden van paus Franciscus was nog maar net bekend of elk gaatje en hoekje - online en op tv - werd gevuld met berichtgeving en duiding. Alsof de KRO-NCRV een dagje de baas mocht spelen over heel Hilversum.
(Ontroerend weetje: katholiek Nederland en ook de vele goddelozen onder ons kunnen op de site van KRO-NCRV een digitaal ‘kaarsje’ voor de paus aansteken.)
Toch was het niet op tv, maar op TikTok waar ik al scrollend de mooiste terugblik op de kerkleider tegenkwam.
In anderhalve minuut schetst de linkse Braziliaanse politiek activist Lucas Febraro een indringend portret van de paus als een man die zijn omstandigheden - comfortabel, vrij van armoede en geweld - nooit als vanzelfsprekend beschouwde. Het heeft meer met toeval dan met persoonlijke verdiensten te maken.
‘Waarom zij en niet ik?’ citeert Febraro de Paus. Dat zou de kerkleider gezegd hebben na een bezoek, slechts vier dagen voor zijn overlijden, aan een gevangenis in Rome.
Waarom trof deze gevangenen het ongelukkige lot om een leven te leiden dat hen in een gevangenis deed eindigen, en is mij dat bespaard gebleven? Of anders gezegd: was de paus in een ander nest geboren, dan had hij wellicht ook een cel met ze gedeeld.
Het is een vorm van nederigheid, stelt Febraro, die bij onze elites volledig ontbreekt. Bij hen zou een relativering van het eigen, voortreffelijke lot nooit in het hoofd opkomen. ‘Waarom zij en niet ik’ klinkt ze als nonsens in de oren, als woorden uit ‘een taal die lang geleden uitgestorven is’.
De paus stelde zich deze vraag bij elke grote, tragische gebeurtenis. Hij deed dat bij het nieuws over vluchtelingen die massaal in de steek werden gelaten op de Middellandse Zee. Hij deed dat bij de continue Israëlische oorlogsmisdaden in Gaza, die inmiddels duizenden kinderen het leven heeft gekost.
‘Waarom zij en niet ik?’ De paus bedoelde daarmee: hij had het kunnen zijn op zo’n gammel bootje op de Middellandse Zee, hij had een Gazaans kind kunnen zijn, verminkt of aan stukken gereten door de bommen.
Straks zullen de media weer tot op de millimeter verslag doen van de opvolging van paus Franciscus. Verslaggevers zullen in het Vaticaan naar witte rook turen, Antoine Bodar zal ons door het geheimzinnige proces loodsen dat achter gesloten deuren plaatsvindt.
Maar voor het zover is, stelt Fabrero, is het goed om nog eens goed stil te staan bij Franciscus’ kijk op lijden en de plicht tot empathie.
‘Als de nalatenschap van paus Franciscus iets moet betekenen, laat het dan dit zijn: dat meer van ons, zeker in deze tijd waarin we zo verdoofd lijken voor het lijden van anderen, zich met nederigheid de enige vraag stellen die ons menselijk maakt: waarom zij en ik niet?’
Het filmpje van Febraro is zo voorbij, maar blijft wel langer hangen dan al het andere mediageweld over de paus.
Over de auteur
Hassan Bahara is tv-recensent voor de Volkskrant.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns