Volgens Guido Klabbers, die de slachtoffers van seksueel misbruik in de katholieke kerk vertegenwoordigde, heeft paus Franciscus veel gedaan om dit probleem aan te pakken. Vóór hem liep iedereen daar heel nadrukkelijk omheen.’
‘Paus Franciscus heeft de pijn van slachtoffers van kindermisbruik in de kerk beter begrepen dan wie dan ook.’ De strijd van Guido Klabbers voor erkenning van die pijn, een strijd die in 2010 begon, kreeg een positieve wending tijdens het pontificaat van de maandag overleden paus.
De Argentijnse opvolger van de Duitse paus Benedictus was volgens Klabbers een waterscheiding. ‘Franciscus was een mensenpaus. Benedictus, die in zijn loopbaan ook een rol speelde in het verdoezelen van misbruik, was een typische representant van de arrogante, autoritaire en repressieve kerk.’
Klabbers, zelf in de jaren zestig slachtoffer van kindermisbruik in een Gelders katholiek internaat, richtte vijftien jaar geleden met lotgenoten de stichting Klokk op, de Koepel landelijk overleg kerkelijk kindermisbruik. Doel was een vuist te maken en een stem te zijn voor slachtoffers van seksueel, fysiek of psychisch misbruik door medewerkers van de rooms-katholieke kerk in Nederland. ‘In 2010 hadden slachtoffers niet veel vertrouwen in de kerk, en dan zeg ik het nog heel voorzichtig.’
Wat erkenning van het misbruik betreft waren er destijds hier en daar eilanden van begrip – ‘congregaties die zich bewonderenswaardig hebben opgesteld en hun verantwoordelijkheid hebben genomen’ – in een zee van ontkenning. ‘De katholieke variant van alzheimer was destijds een vrij collectieve ziekte. Iedereen was alles vergeten, niemand kon zich nog wat herinneren.’
Pijnlijk was de uitspraak van kardinaal Simonis destijds: ‘Wir haben es nicht gewusst.’ Sommige kerkleiders gingen volgens Klabbers nog verder: ‘Ze trapten slachtoffers dieper in de put door scherpe procedures te volgen.’ Vanuit het Vaticaan bleef het stil. Ora et labora, bid en werk, is het motto van de Benedictijnen. ‘Benedictus was alleen ora, met Franciscus werd het labora.’
Franciscus brak de doofpot open, praatte met slachtoffers, stelde commissies in, organiseerde een ‘misbruiktop’, verplichtte misbruikmeldingen en nagelde daders aan de schandpaal. ‘Hij durfde de kerkelijke hiërarchie, die in gebreke bleef, aan te pakken. Vóór hem liep iedereen daar heel nadrukkelijk omheen.’
Klabbers heeft het handelen van de in 2013 aangetreden kerkvader altijd gezien als voortkomend uit een nadrukkelijk bewuste keuze. ‘Hij heeft alles overzien en besloten dat de kerk naast vluchtelingen, daklozen en gevangenen ook een verantwoordelijkheid had naar de slachtoffers van misbruik.’
Het draait om macht, stelt Klabbers. Macht leidde eerst tot het misbruik, daarna tot het verdoezelen ervan. ‘De rode draad in zijn pontificaat is dat Franciscus niet vanuit macht redeneerde, maar vanuit de vraag: wat hebben de mensen nodig?’
Klokk werd in 2018 opgeheven. ‘Iedereen die zich had willen of moeten melden, had zich gemeld.’ Ze kregen schadevergoeding. ‘Daarmee konden ze zich zaken veroorloven en iets voor hun kinderen en kleinkinderen doen. Iets wat eerder niet mogelijk was, omdat ze door alle ellende in hun jeugd in de problemen waren geraakt.’
Belangrijker dan geld was volgens Klabbers erkenning voor het aangedane leed. Onder Benedictus vroeg de kerk nog om keihard, juridisch bewijs voordat een dader werd aangewezen. ‘De procedure in Nederland was gericht op ‘een grote mate van waarschijnlijkheid’, mede door steunbewijs als anderen hetzelfde hadden meegemaakt met dezelfde dader.’ Toen die procedures waren afgerond, eindigde het bestaan van Klokk.
Klokk richtte zich vooral op slachtoffers die minderjarig waren toen het misbruik zich voordeed. Gaandeweg komen er meer misbruikmeldingen ‘in pastorale situaties’ van volwassen slachtoffers, zegt Klabbers.
Over wat daarmee gaat gebeuren tijdens het bewind van de opvolger van Franciscus is hij ronduit somber. ‘Voor de wereld is het beter als de lijn van deze paus wordt voortgezet met een blijvend actief-sociaal betrokken en menslievende kerk. Ook voor mensen met een andere geaardheid en een andere manier van van samenleven.’
Maar dat is niet realistisch, stelt Klabbers. ‘Het Vaticaan is en blijft een machtig instituut en heeft geen enkele aandrang om te veranderen. Temeer omdat juist de conservatieve poot van de kerk enorm is gegroeid.’
Klabbers voorspelt dat het Vaticaan terug zal vallen in een ‘business as usual’-houding. ‘Zo van: we hebben de periode met die Argentijn gehad, nu kunnen we ons weer bezighouden met de regels die de kerk ons geeft. Terug dus naar de klassieke lijn van Benedictus. Ik heb een sombere verwachting, maar ik zeg er achteraan: ik laat me graag verrassen.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant