Steeds meer gemeenten willen kwetsbare jongeren helpen door hen een jaar lang maandgeld te schenken, zonder verdere voorwaarden. Dat mag niet, en dus werkt het Rijk hen tegen. Dinsdag stemt de Tweede Kamer over een wetswijziging, die mogelijk een uitweg biedt.
is binnenlandverslaggever van de Volkskrant.
Zijn kamer, vijf hoog in Amersfoort, houdt het midden tussen een studentenkamer en een café. In lichtgevende neonletters staat ‘bar’ op de muur. Een rekje is omgetoverd tot cocktailstation en in de hoek staan sjieke glazen klaar. Ricardo (21) vindt het belangrijk om mensen die bij hem langskomen ‘fijne dingen te kunnen aanbieden’, zegt hij.
Dat hij überhaupt een plek heeft waar hij mensen kan uitnodigen, is niet vanzelfsprekend en goeddeels te danken aan het Bouwdepot. Die stichting geeft gemeenten de mogelijkheid om kwetsbare jongeren tussen de 18 en 21 een jaar lang maandelijks geld te schenken, ongeacht wat zij verder met hun tijd doen. Sinds 2021 werden zo’n tweehonderd jongeren in elf gemeenten zo geholpen, en steeds meer gemeenten melden zich aan.
Maar het ministerie van Sociale Zaken ontmoedigt gemeenten sinds kort mee te doen. De methode is in strijd met de wet, meent het departement. Daarin staat dat gemeenten zich niet mogen bemoeien met inkomenspolitiek. Toch gaan veel gemeenten door. Zij zien in het Bouwdepot een effectieve methode om een moeilijk te bereiken groep te helpen.
Neem Ricardo. Al in zijn vroege tienerjaren worstelde hij met depressie, middelengebruik en suïcidaliteit. Na een zelfmoordpoging op zijn 16de, werd hij uit huis geplaatst, naar een beschermde woonvorm. Twee jaar later, net volwassen, trok hij in bij zijn schoonouders op zolder. Toen hij daar vanwege ruzie en geweld vertrok, werd hij dakloos.
Zijn werk en mbo-opleiding zette hij door, tot het echt niet meer ging. ‘Er was best veel mogelijk, met speciale regelingen op school. Maar zo’n dubbelleven is niet lang vol te houden.’ Toen hij na acht maanden weer in een beschermde woonvorm terechtkon, was hij bij zijn opleiding uitgevallen.
Het verhaal van Ricardo is exemplarisch voor het Nederlandse stelsel van sociale zekerheden, zegt Marleen van der Kolk, directeur van het Bouwdepot. ‘Hulp komt te langzaam op gang, omdat hulpverleners vaak meer bezig zijn hun weg te vinden in het bureaucratische systeem van regels en ontheffingen, dan met zorg voor de jongeren.’ Binnen haar initiatief zeggen begeleiders eindelijk weer tijd te hebben voor de jongeren zelf.
Met een basisinkomen gelijk aan het bestaansminimum – op dit moment 1.345 euro – krijgen die jongeren makkelijker toegang tot de woningmarkt, hebben zij minder geldzorgen en meer ruimte om een nieuwe baan of studie te proberen. Dat mag ook mislukken: een deelnemer probeerde zeventien banen voor hij op zijn plek zat. Met een bijstandsuitkering gaat dat niet zo makkelijk: die wordt vaak direct stopgezet als je aan een baan of studie begint, schrijft de Participatiewet voor.
Door het geld via een stichting aan de jongeren te geven, omzeilen gemeenten die wet. Het Rijk gedoogde dat, tot het huidige kabinet vorige zomer aantrad. Staatssecretaris van Sociale Zaken Jurgen Nobel (VVD) wees gemeenten er in een brief op dat het initiatief in strijd is met de wet.
Zeven deelnemende gemeenten, waaronder Amersfoort en Eindhoven, lieten weten toch door te gaan, zolang er geen alternatief is. De werkwijze werpt z’n vruchten af, lieten ze aan Nobel weten: 30 procent van de deelnemers heeft na het Bouwdepot een fulltime baan, veel meer dan de 8 procent bij aanvang. Het aantal deelnemers met schulden loopt juist flink terug: van 70 procent aan het begin van het Bouwdepot-jaar tot 44 procent na afloop.
De gemeente Hilversum besloot zelfs ondanks het tumult nu nog te starten met de Bouwdepotregeling – en heeft het nu aan de stok met het ministerie. De jongeren moeten inderdaad geholpen worden, stelt de staatssecretaris als antwoord op Kamervragen over het initiatief, maar dan wel ‘binnen de kaders van de wet’, waar volgens hem ‘veel ruimte in zit’. Onzin, aldus de gemeente Hilversum in een openbaar gemaakte memo aan het ministerie: die ‘ruimte’ is er alleen voor wie doelgericht op zoek is naar een baan, niet om in bredere zin ‘je leven op de rit te krijgen’.
Bovendien staat een aanpassing van de Participatiewet in de steigers, waarover de Tweede Kamer dinsdag stemt. Die is afkomstig van het vorige kabinet, toen Carola Schouten minister voor Participatie was. De wijziging maakt het mogelijk om het Bouwdepot in de wet in te passen, in plaats van andersom, beargumenteert de gemeente. Juist de behoefte om maatwerk te kunnen leveren en mensen te benaderen vanuit vertrouwen in plaats van wantrouwen, was aanleiding voor het hervormen van de wet.
Van die gedachte is het Bouwdepot een goed voorbeeld, zegt Ricardo. Het eerste dat hij kocht van de schenkingen was zijn inboedel, inclusief flatscreen-tv en PlayStation 5. Niet dat hij vervolgens het hele jaar heeft zitten gamen, integendeel: hij begon een intensieve traumatherapie, een online opleiding tot wijnkenner – aan zijn muur hangen landkaarten van belangrijke streken – en ging een maand naar Berlijn om alles over cocktails te leren. Ondertussen werkt hij op opdrachtbasis in de horeca, ‘van bedienen in het Amstel Hotel tot paaseieren uitdelen op straat’.
Afgelopen maand ontving hij zijn laatste Bouwdepotgift. Als hij zijn therapie heeft afgerond, wil hij voltijds aan de slag als bartender. Tot die tijd redt hij het ook wel met wat minder: die cocktails of het lekkere eten dat hij maakt, hoeven helemaal niet duur te zijn. ‘Het gaat erom dat je het beste maakt van de slechte ingrediënten die je hebt.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant