Net als Nobelprijswinnaar Annie Ernaux beschrijft de Frans-Duitse Sylvie Schenk in haar roman Snel, het leven een vrouwenbestaan in vogelvlucht. Het effect is anders.
Zeg je jaren zestig, dan zeg je tegencultuur, dan zeg je hippies, studentenprotesten, de minirok, de mond van Mick Jagger, de blote voeten van Sophia Loren.
Maar dat was dus niet voor iedereen zo. Zoals dichter en hoogleraar Geert Buelens liet zien in zijn cultuurgeschiedenis van het decennium: de populairste film van de jaren zestig was The Sound of Music. Niet bepaald een ontregelend kunstwerk.
Louise, de hoofdpersoon uit Snel, het leven van Sylvie Schenk, staat weifelend op de rand van de overgang die de jaren zestig markeerden. Ze komt uit een klein dorpje in de Franse Alpen en verhuist naar Lyon voor haar studie, waar ze kennismaakt met Marguerite Duras, vrije liefde en jazz.
Maar stiekem houdt ze meer van ‘Brassens en Jacques Brel, chansons waarvan je de teksten begrijpt, je houdt van goede teksten, je houdt niet van rokerige kroegen, nee, je hoort niet bij dit clubje, hoe graag je het ook zou willen, maar bij wie hoor je dan?’
Ze blijkt bij Johann te horen, een Duitse uitwisselingsstudent met wie ze snel trouwt na haar studie. Dat hij Duits is, ligt gevoelig. De oorlog is nog niet zo lang geleden. Met name haar vriend Henri, met wie ze een korte liefde beleeft, toont zich verbijsterd dat ze bereid is voor haar man naar Duitsland te verhuizen, zich in een Duitse schoonfamilie te nestelen waarvan ze niet eens weet of die goed of fout was in de oorlog.
Ook haar vader protesteert: waarom moet het een buitenlander zijn?
Die vraag maakt Louise nog zekerder van haar zaak: ‘Een buitenlander is een buitenstaander. Zo heb jij je altijd gevoeld: dat je er niet bij hoort. In Duitsland zul je een buitenstaander zijn. Is dat niet de ideale identiteit?’
Dus daar gaat ze, snel, want in deze korte roman schiet het hele leven snel voorbij. Emigreren, lerares Frans worden op een Duitse school, haar moeder begraven, een tweeling baren – in hoog tempo voert Schenk de stadia van een vrouwenleven op. Alles geschreven in die je-vorm en de tegenwoordige tijd, soepel uit het Duits vertaald door Ralph Aarnout. Je zit er dicht op, alles gebeurt nu-nu-nu.
Die nabijheid en versnelling hebben iets filmisch en tegelijk geschiedschrijving-achtigs. Ze doen vagelijk denken aan De jaren van Nobelprijswinnaar Annie Ernaux, dat leest als een geschiedenis van een land, een vrouw, een cultuur. Maar waar De jaren de ruimte neemt om alle sociologische, culturele en economische ontwikkelingen te beschrijven, en het verhaal boven het verhaal van één vrouw uitstijgt, heeft Snel, het leven eerder iets haastigs. Omdat er zo weinig tijd is om dingen te tonen, moet er ook veel worden uitgelegd.
Dat levert nu en dan afstandelijk proza op, over te grote gevoelens: ‘Je voelt de kracht binnen in je om twijfel, angst, zelfbedrog en vijandigheid te overwinnen.’
Een van de dingen waarover Louise twijfelt, is de houdbaarheid van het huwelijk. Meermaals overpeinst ze of het wel mogelijk is om heel je leven van één man houden. Maar Louise wordt nooit verliefd op een ander, haar twijfel is pure theorie. Meisje, wil je als lezer tegen haar schreeuwen, ga naar buiten, je kunt zo veel meer met je leven doen!
In Duitsland heerst een cultuur van strenge zelfbeheersing en fatsoen. Desondanks wekken de personages in dit boek toch sympathie, omdat het zo duidelijk kinderen van hun tijd en cultuur zijn. Ze durven niet alles, maar doen hun best iets van hun leven te maken. Hoewel dat niet-durven Louise steeds meer begint tegen te staan. Echtgenoot Johann is als volwassen man nog steeds bezig het zijn ouders naar de zin te maken, hij neemt de apotheek van zijn vader over en verveelt zich stilletjes dood.
Wanneer Louise vraagt of hij eigenlijk weet wat zijn ouders tijdens de oorlog deden, stelt Johann dat zoiets tot de privacy van ouders behoort, je hoeft niet alles te weten.
Het is haar oude liefde Henri die Louise met harde hand wil laten kennismaken met de geschiedenis. Hoewel Louise zijn verbetenheid om haar al dat gruwelijks te vertellen afstotelijk vindt en voelt dat het allemaal bedoeld is als straf voor haar liefde voor Johann, begint ze zich toch af te vragen waarom ze zo weinig weet over die oorlog van niet zo lang geleden. Waarom heeft zij haar ouders er nooit echt naar gevraagd? Ze beseft dat ze altijd in een cultuur van zwijgen heeft geleefd, nog steeds leeft.
Je kunt je niet verstoppen voor de geschiedenis, is wat Louise en Johann in dit boek moeten leren. Schenk schetst een fijnzinnig en liefdevol portret van die mensen die te bedeesd of te praktisch waren om mee te doen aan de omwenteling van ’68, en toont de moed die het vergt om stug door te gaan in je eigen kleine leven, dat voor jezelf het grote leven is.
Sylvie Schenk: Snel, het leven. Uit het Duits vertaald door Ralph Aarnout. Cossee; 192 pagina’s; € 22,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant