De menselijke zonden, waarvoor Jezus Christus 1992 jaar geleden stierf, zijn onuitroeibaar. Jaarlijks verbindt de Volkskrant op Paaszaterdag de klassieke zeven hoofdzonden én de zeven deugden met de actualiteit. In 2025 vertellen ze een verhaal van deugden die zich zelfs in tijden van trumpisme en faberisme weten te handhaven.
Door Olaf Tempelman
Illustraties Joren Joshua
Omdat de Republikeinse presidentskandidaat van 2016, Donald Trump, niet om zijn kuisheid bekendstond, drong het partijestablishment aan op een running mate met een kuise reputatie, Mike Pence. De huidige strategie lijkt omgekeerd: benoemingen moeten illustreren dat Trump zelf ‘eigenlijk wel meevalt’. De Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth kocht voor 50 duizend dollar een verkrachtingszaak af en werd door twee ex-echtgenotes beschuldigd van ‘excessieve ontrouw’. Als minister van Justitie had Trump de ultraconservatie afgevaardigde Matt Gaetz op het oog. Dat die voordracht er zelfs in het huidige politieke klimaat niet doorkwam, had te maken met een rapport van de ethische commissie van het Huis van Afgevaardigden over de 90 duizend dollar die Gaetz in drie jaar uitgaf aan cocaïne en betaalde seks, ook met minderjarige prostituees, ook zonder ‘consent’.
Over de studie die werd gevolgd door PVV-staatssecretaris Langdurige en Maatschappelijke Zorg Vicky Maeijer, rechten, zeggen ze dat je er nooit aan moet beginnen als je niet over zitvlees en doorbijtvermogen beschikt. Menig zelfhulpboek bevat het inzicht dat succes 5 procent inspiratie is en 95 procent transpiratie, menig masterscriptie voor een rechtenfaculteit bestaat voor bijna 100 procent uit transpiratie. Waarom Maeijer de helft van haar scriptie uit 2009 woord voor woord overschreef, laat zich begrijpen. In klassieke teksten is het begrip Acedia behalve voor luiheid ook in omloop voor gemakzucht. Vorige maand verklaarde de examencommissie van de Erasmus School of Law de scriptie van Maeijer ongeldig. Deze staatssecretaris verzuimde tot nog toe af te treden, wat politici die zijn betrapt op plagiaat doorgaans wel doen.
In november vaardigde het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag een arrestatiebevel uit voor de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, aangeklaagd voor oorlogsmisdaden. Netanyahu verklaarde zich er niets aan gelegen te laten liggen. Inmiddels blijkt hij zo bang voor arrestatie dat hij voor zijn reizen naar de VS speciale vliegroutes laat uitstippelen. De Filipijnse oud-president Rodrigo Duterte, aangeklaagd voor buitenrechtelijke executies, had zo’n minachting voor het ICC en zo’n ongeloof in zijn arrestatie dat hij volkomen verrast was toen hij op het vliegtuig naar Den Haag werd gezet. In een tijd waarin de leiders van de VS, Rusland en China zich gezamenlijk inspannen voor het recht van de sterkste, levert het Internationaal Strafhof een onverwacht grote inspanning voor de kardinale deugd Iustitia.
Wie autorijdt, weet dat woede die je aan het stuur overvalt acuter en intenser kan zijn dan gewone woede. Van verkeersagenten komt de observatie dat Nederlandse automobilisten van hinder van klimaatactivisten zelfs ronduit razend kunnen worden. De intensiteit van de woede waardoor PVV-Statenlid Ronald van Tiggelen begin maart aan het stuur van zijn rode Audi werd overmand toen een klimaatdemonstrant hem de weg belemmerde, moet enorm zijn geweest. De meeste mensen die in de auto in razernij ontsteken, slagen er ternauwernood in zich te beheersen zodat er geen bloed vloeit. Bij Van Tiggelen lieten de beheersingsmechanismen het afweten en sloegen de stoppen door. Hij gaf gas, de vrouw belandde op de motorkap en raakte gewond.
Welke conservatieve denkers je ook leest, ze hekelen hoogmoedige plannen waarin ‘alles anders moet’ en ijdele schetsen voor nieuwe maatschappijen. Conservatisme gaat uit van de wereld zoals die is, conservatieven huiveren van mensen die alles op de schop gooien, een ‘conservatieve revolutie’ is een contradictio-in-terminis. Niets bleek minder waar toen de conservatieve Amerikaanse denktank Heritage Foundation vorig jaar het 900 pagina’s tellende Project 2025 lanceerde om Donald Trump na zijn verkiezing te helpen een ‘tweede Amerikaanse revolutie’ te ontketenen en de Verenigde Staten te veranderen in een conservatief paradijs. Het plan behelst radicale zuiveringen van het ambtenarenapparaat, de vestiging van een presidentieel regime, afschaffing van het ministerie van Onderwijs, politieke controle over de rechterlijke macht, deportatie van migranten, verplichte conservatieve onderwijsprogramma’s en veel meer. Trump is er pas net mee aan de slag.
We leven niet in de makkelijkste tijd om onze zegeningen te tellen, maar één ervan is dat ondanks alles wat Elon Musk op X bovenaan laat zetten en ondanks alle extreme en radicale ‘inhoud’ waar algoritmen gebruikers op sociale media vaak rechtstreeks naartoe leiden, een ruime meerderheid van de mensen nog altijd blijk geeft van gematigde opvattingen. Radicaal-rechtse partijen behaalden tot nog toe bijna nergens in Europa meer dan een derde van de stemmen. En ook bij hun kiezers zitten nog mensen die blijk geven van gematigde opvattingen als ze buiten het stemhokje nader worden ondervraagd. Je zou bijna zeggen: het is eigenlijk een wonder dat de kardinale deugd Temperantia zich in deze tijd nog zo goed weet te handhaven.
Een man over wie ze zeggen dat hij geen schwung en geen visie heeft, die in hardconservatieve kringen even erg wordt veracht als in radicaal-linkse kringen, die door brexiteers wordt beschuldigd dat hij Groot-Brittannië terugleidt naar de Europese Unie, die door oer-brexiteer Nigel Farage ‘een Blair zonder flair’ wordt genoemd, die ook wordt vergeleken met het saaie maar rechtschapen Bridget Jones-personage Mr. Darcy, zo’n man moet haast wel een leider zijn waar deze tijd om schreeuwt, namelijk een Voorzichtige Leider. ‘Hij heeft indrukwekkende dingen gedaan’, zei een Labour-lid dat met de Britse premier werkte in diens tijd als mensenrechtenadvocaat, ‘maar hij ging nooit te ver buiten de lijntjes’.
In zijn klassieke boek De cultuur van het narcisme uit 1979 schrijft de Amerikaanse historicus Christopher Lasch: ‘Narcistische personen zijn helaas totaal niet in staat van het leven te genieten als van een proces waarin men zich, naarmate men ouder wordt, meer identificeert met andermans geluk en prestaties.’ In de moderne westerse wereld, constateert Lasch, heeft een narcistische cultuur wortel geschoten waarin mensen een leven lang ideale versies van zichzelf nastreven. In die cultuur heeft ouderdom, in contrast met nagenoeg alle traditionele culturen, geen enkele status meer. Zo kan het dat ouder wordende mensen ten prooi vallen aan jaloezie op jongere mensen, of op jongere versies van zichzelf. Dat die jaloezie zou leiden tot massale pogingen met behulp van injecties in het voorhoofd, bij de ogen en de mondhoeken op het object van de jaloezie te lijken, voorspelde Lasch al bijna een halve eeuw geleden.
Als er dit jaar één boek verscheen met een boodschap die zo haaks staat op die van het trumpisme en het faberisme dat het predicaat ‘tegengif voor de dominante politieke cultuur van deze tijd’ gerechtvaardigd is, dan is het De gezichtslozen van de Pools-Belgische filosoof Alicja Gescinska. Deze ideeënnovelle speelt zich af in het Palestijnse vluchtelingenkamp Shatila aan de zuidrand van Beiroet, maar gaat, zei Gescinska in een interview met deze krant, over gezichtslozen overal ter wereld, tot en met de afgewezen asielzoekers in onze eigen straten. Gescinska, in haar jeugd zelf jarenlang stateloos, pleit voor betrokkenheid in alle omstandigheden, ook buitengewoon ongemakkelijke, voor een naastenliefde die comfortzones, landsgrenzen en cultuurgebieden overstijgt.
De hoofdzonde Avaritia is er een die vaak wordt verhuld. ‘Ik doe het niet alleen voor het geld’, is een veelgebezigd zinnetje. Mensen die van hebzucht worden verdacht, zeggen dat ze een bepaalde baan of partner écht leuk vinden, of een bepaalde plek écht aantrekkelijk om te wonen. Beroemde voetballers die in de Saudi Pro League spelen doen niet aan zulke verhulling. Saoedi-Arabië is een van ’s werelds grimmigste plekken voor vrouwen en mensenrechtenactivisten. Met een bloedheet woestijnklimaat is het ook een van ’s werelds minst geschikte plekken voor voetbal. Wie erheen gaat, komt niet voor het weer, de cultuur of de liefde. Cristiano Ronaldo krijgt per seizoen 200 miljoen euro, Neymar 100 miljoen, ondanks zijn gescheurde kruisband, Georginio Wijnaldum 45 miljoen voor drie seizoenen.
Bijna vijftig geleden, in 1976, ging de toen 18-jarige Russische student Aleksandr Skobov de straat op om te protesteren tegen repressie in de Sovjet-Unie. In 1978 werd hij voor het eerst opgesloten. Na zijn vrijlating bleef hij zich onverdroten uitspreken tegen dictatuur, ook toen dat onder Vladimir Poetin steeds gevaarlijker werd, ook nadat dit officieel werd verboden en hij net als op zijn 18de helemaal alleen kwam te staan. Op 21 maart, bijna een halve eeuw na zijn eerste arrestatie, werd Skobov tot 16 jaar strafkamp veroordeeld wegens zijn verzet tegen de oorlog in Oekraïne. In de aanklacht was hij beschuldigd van ‘deelname aan een terroristische organisatie’. In zijn slotverklaring legde Skobov rustig uit dat niet hij maar de staat die hem opsluit misdadig is, en herinnerde hij de procureur en de rechter eraan dat zij aan die misdadigheid meewerken.
Weinig doet nog meer hoop verdampen dan berichtgeving over Gaza. En toch openden de Palestijnse zangeres Mira Awad en de Israëlische zangeres Achinoam ‘Noa’ Nini het beroemde muziekfestival van San Remo in februari met een duet van John Lennons Imagine, waarin ze zowel regels in het Arabisch als het Hebreeuws zongen. Noa werd een vredesactivist na de moord op de Israëlische premier Yitzhak Rabin in 1995. Van het toenmalige vredeskamp is niets over, niet aan Israëlische zijde, niet aan Palestijnse zijde. In een interview met deze krant liet Noa zich desondanks door geen enkele vraag ontmoedigen. Het vredeskamp heeft in de politiek geen vertegenwoordigers meer, maar nog wel daarbuiten: de Joods-Arabische organisatie Standing Together plaatst billboards met vijf woorden uit een nummer van Mira Awad en Noa die getuigen van een onverwoestbare hoop: There must be another way.
Niet alles laat zich voorspellen, maar wel, dat er een tijd zal komen, waarin mensen zich zullen afvragen, hoe het kon, dat het voor mensen beste stuk van de wereld om te worden geboren, beter dan in enig andere eeuw, voor boerderijdieren het slechtste stuk van de wereld was om te worden geboren, slechter dan in enig andere eeuw, en hoe het kon, dat zelfs bescheiden pogingen iets te doen, aan het eindeloze dierenleed en de buitensporige milieuverontreiniging, werden gesaboteerd door het agrarische grootkapitaal, dat een eigen politieke partij lanceerde, die alles in het werk stelde, om zelfs minimale maatregelen ten behoeve van de leefbaarheid van een plek voor mens en dier, te traineren en te blokkeren, en die mensen van de toekomst zullen concluderen, dat de BBB haar bestaan dankte aan de hoofdzonde Gula.
Er zijn meerdere deugden van toepassing op Protect Ukraine, een initiatief van schrijver Jaap Scholten, waarin vrijwilligers vier keer per jaar in konvooien naar het front in Oekraïne rijden, met vele soorten hulpgoederen. Het vergt moed om met zo’n konvooi mee te gaan en het vergt hoop dat Oekraïne stand zal kunnen houden tegen ‘een door en door kwaadaardig, fascistisch systeem’ (Jaap Scholten). Maar aan de basis van Protect Ukraine ligt, net als aan alle andere initiatieven die Europeanen buiten hun overheden om ontplooiden om Oekraïne te helpen, een geloof in de strijd tegen tirannie. Het boek dat Tommy Wieringa schreef over zijn reizen voor Protect Ukraine, Konvooi, kan mensen helpen die kampen met een geloof dat Poetin wordt gedemoniseerd.
Source: Volkskrant